Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 14

आत्मापराधवृक्षस्य फलान्येतानि देहिनाम् । दारिद्र्य-रोग-दुःखानि बन्धनव्यसनानि च

ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām | dāridrya-roga-duḥkhāni bandhanavyasanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्वित्तम्पुनर्मित्रं पुनर्भार्या पुनर्मही । एतत्सर्वं पुनर्लभ्यं न शरीरं पुनः पुनः

punarvittampunarmitraṃ punarbhāryā punarmahī | etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुनां चैव सत्त्वानां समवायो रिपुञ्जयः । वर्षन्धाराधरो मेघस्तृणैरपि निवार्यते

bahunāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ | varṣandhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलै तैलं खले गुह्यं पात्रे दानं मनागपि । प्राज्ञे शास्त्रं स्वयं याति विस्तारे वस्तुशक्तितः

jalai tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi | prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāre vastuśaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माख्याने श्मशाने च रोगिणां या मतिर्भवेत् । सा सर्वदैव तिष्ठेच्चेत्को न मुच्येत बन्धनात्

dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet | sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नपश्चात्तापस्य बुध्दिर्भवति यादृशी । तादृशी यदि पूर्वं स्यात्कस्य स्यान्न महोदयः

utpannapaścāttāpasya budhdirbhavati yādṛśī | tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya syānna mahodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाने तपसि शौर्यं वा विज्ञाने विनये नये । विस्मयो न हि कर्तव्यो बहुरत्ना वसुन्धरा

dāne tapasi śauryaṃ vā vijñāne vinaye naye | vismayo na hi kartavyo bahuratnā vasundharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दरस्थोऽपि न दूरशो यो यस्य मनसि स्थितः । यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थोऽपि दूरतः

darastho'pi na dūraśo yo yasya manasi sthitaḥ | yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्च प्रियमिच्छेतु तस्य ब्रूयात्सदा प्रियम् । व्याधो मृगवधं गन्तुं गीतं गायति सुस्वरम्

yasmācca priyamicchetu tasya brūyātsadā priyam | vyādho mṛgavadhaṃ gantuṃ gītaṃ gāyati susvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यासन्ना विनाशाय दूरस्था न फलप्रदाः । सेव्यतां मध्यभागेन राजविह्निगुरुस्त्रियः

atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradāḥ | sevyatāṃ madhyabhāgena rājavihnigurustriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पो राजकुलानि च । नित्यं यत्नेन सेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट्

agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpo rājakulāni ca | nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जीवति गुणा यस्य यस्य धर्मः स जीवति । गुणधर्मविहीनस्य जीवितं निष्प्रयोजनम्

sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati | guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदिच्छसि वशीकर्तुं जगदेकेन कर्मणा । पुरः पञ्चदशास्येभ्यो गां चरन्तीं निवारय

yadicchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā | puraḥ pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantīṃ nivāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तवासदृशं वाक्यं प्रभावसदृशं प्रियम् । आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डितः

prastavāsadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam | ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव पदार्थस्तु त्रिधा भवति वीक्षितः । कुणपंकामिनी मांसं योगिभिः कामिभिः श्वभिः

eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ | kuṇapaṃkāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसिध्दमौषधं धर्मं गृहच्छिद्रं च मैथुनम् । कुभुक्तं कुश्रुतं चैव मतिमान्न प्रकाशयेत्

susidhdamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam | kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मौनेन नीयन्ते कोकिलैश्चैव वासराः । यावत्सर्वजनानन्ददायिनी वाक् प्रवर्तते

tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ | yāvatsarvajanānandadāyinī vāk pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मं धनं च धान्यं च गुरोर्वचनमौषधम् । सुगृहीतं च कर्त्तव्यमन्यथा तु न जीवति

dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham | sugṛhītaṃ ca karttavyamanyathā tu na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यज दुर्जनसंसर्ग भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर नित्यमनित्यतः

tyaja durjanasaṃsarga bhaja sādhusamāgamam | kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.