Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 3

कस्य दोषः कुलेनास्ति व्याधिना के न पीडितः । व्यसनं के न संप्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम्

kasya doṣaḥ kulenāsti vyādhinā ke na pīḍitaḥ | vyasanaṃ ke na saṃprāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम् । सम्भ्रमः स्नेहमाख्यातिवपुराख्याति भोजनम्

ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam | sambhramaḥ snehamākhyātivapurākhyāti bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजतेत् । व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मे नियोजयेत्

satkule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojatet | vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharme niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः । सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे

durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ | sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एदतर्थं कुलोनानां नृपाः कुर्वन्ति संग्रहम् । आदिमध्यावसानेषु न स्यजन्ति च ते नृपम्

edatarthaṃ kulonānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṃgraham | ādimadhyāvasāneṣu na syajanti ca te nṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलये भिन्नमर्यादा भवन्ति किल सागराः । सागरा भेदमिच्छान्ति प्रलयेऽपि न साधवः

pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ | sāgarā bhedamicchānti pralaye'pi na sādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खस्तु परिहर्त्तव्यः प्रत्यक्षो द्विपदः पशुः । भिद्यते वाक्यशूलेन अदृश्यं कण्टकं यथा

mūrkhastu pariharttavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ | bhidyate vākyaśūlena adṛśyaṃ kaṇṭakaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः । विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इवकिशुकाः

rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ | vidyāhīnā na śobhante nirgandhā ivakiśukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रतम् । विद्यारूपं कुरूपाणांक्षमा रूपं रपस्विनाम्

kokilānāṃ svaro rūpaṃ nārīrūpaṃ pativratam | vidyārūpaṃ kurūpāṇāṃkṣamā rūpaṃ rapasvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet | grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्योगे नास्ति दारिद्र्य जपतो नास्ति पातकम् । मौनेनकलहोनास्ति नास्ति जागरितो भयम्

udyoge nāsti dāridrya japato nāsti pātakam | maunenakalahonāsti nāsti jāgarito bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिरूपेण वै सीता अतिगर्वेणः रावणः । अतिदानाब्दलिर्बध्दो ह्यति सर्वत्र वर्जयेत्

atirūpeṇa vai sītā atigarveṇaḥ rāvaṇaḥ | atidānābdalirbadhdo hyati sarvatra varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोऽतिभारः समर्थानां किं दूरं व्यवसायिनाम्। को विदेशः सुविद्यानां कः परः प्रियवादिनाम्

ko'tibhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām| ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेनापि सुवृक्षेण दह्यमानेन गन्धिना । वासितं तद्वनं सर्वं कुपुत्रेण कुलं यथा

ekenāpi suvṛkṣeṇa dahyamānena gandhinā | vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेन शुष्कवृक्षेण दह्यमानेन वन्हिना । दह्यते तद्वनं सर्व कुपुत्रेण कुलं यथा

ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vanhinā | dahyate tadvanaṃ sarva kuputreṇa kulaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेनापि सुपुत्रेण विद्यायुक्तेन साधुना । आल्हादितं कुलं सर्वं यथा चन्द्रेण शर्वरी

ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā | ālhāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं जार्तैबहुभिः पुत्रैः शोकसन्तापकारकैः । वरमेकः कुलालम्बी यत्र विश्राम्यते कुलम्‍

kiṃ jārtaibahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ | varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam‍

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लालयेत्पञ्चवर्षाणि दश वर्षाणि ताडयेत । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत्

lālayetpañcavarṣāṇi daśa varṣāṇi tāḍayeta | prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putraṃ mitravadācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसर्गेऽन्यचक्रे च दुर्भिक्षे च भयावहे । असाधुजनसम्पर्के यः पलायति जीवति

upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe | asādhujanasamparke yaḥ palāyati jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकाममोक्षेषु यस्यैकोऽपि न विद्यते । जन्म्जन्मनि मर्त्येष मरणं तस्य केवलम्

dharmārthakāmamokṣeṣu yasyaiko'pi na vidyate | janmjanmani martyeṣa maraṇaṃ tasya kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खा यत्र न पुज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम् । दाम्पत्ये कलहो नास्ति तत्र श्रीः स्वयमागता

mūrkhā yatra na pujyante dhānyaṃ yatra susañcitam | dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.