Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 5

गुरुर् अग्निर् द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः । पतिर् एव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः

gurur agnir dvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ | patir eva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः । तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते त्यागेन शीलेन गुणेन कर्मणा

yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ | tathā caturbhiḥ puruṣaḥ parīkṣyate tyāgena śīlena guṇena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्भयेन भेतव्यं यावद् भयमनागतम् । आगतं तु भयं वीक्ष्यं प्रहर्तव्यमशंकया

tāvadbhayena bhetavyaṃ yāvad bhayamanāgatam | āgataṃ tu bhayaṃ vīkṣyaṃ prahartavyamaśaṃkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोदरसमुद्भूता एकनक्षत्रजातकाः । न भवन्ति समाः शीला यथा बदरिकण्टकाः

ekodarasamudbhūtā ekanakṣatrajātakāḥ | na bhavanti samāḥ śīlā yathā badarikaṇṭakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःस्पृहो नाधिकारी स्यान्नाकामो मण्डनप्रियः । नाऽविदग्धः प्रियंब्रूयात् स्पष्टवक्ता न वञ्चकः

niḥspṛho nādhikārī syānnākāmo maṇḍanapriyaḥ | nā'vidagdhaḥ priyaṃbrūyāt spaṣṭavaktā na vañcakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या अधनानां महाधनाः । वरांगना कुलस्त्रीणां सुभगानां च दुर्भगा

mūrkhāṇāṃ paṇḍitā dveṣyā adhanānāṃ mahādhanāḥ | varāṃganā kulastrīṇāṃ subhagānāṃ ca durbhagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलस्योपगता विद्या परहस्तगतं धनम् । अल्पबीजं हतं क्षेत्रं हतं सैन्यमनायकम्

ālasyopagatā vidyā parahastagataṃ dhanam | alpabījaṃ hataṃ kṣetraṃ hataṃ sainyamanāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यासाध्दार्यते विद्या कुलं शीलेन धार्यते । गुणेन ज्ञायते त्वार्यः कोपो नेत्रेण गम्यते

abhyāsādhdāryate vidyā kulaṃ śīlena dhāryate | guṇena jñāyate tvāryaḥ kopo netreṇa gamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्तेन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते । मृदुना रक्ष्यते भूपः सत्स्त्रिया रक्ष्यते गृहम्

vittena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate | mṛdunā rakṣyate bhūpaḥ satstriyā rakṣyate gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा वेदपाण्डित्यं शास्त्रमाचारमन्यथा । अन्यथा वदता शांतंलोकाःक्लिश्यन्ति चाऽन्यथा

anyathā vedapāṇḍityaṃ śāstramācāramanyathā | anyathā vadatā śāṃtaṃlokāḥkliśyanti cā'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारिद्र्यनाशनं दान शीलं दुर्गतिनाशनम् । अज्ञाननाशिनी प्रज्ञा भावना भयनाशिनी

dāridryanāśanaṃ dāna śīlaṃ durgatināśanam | ajñānanāśinī prajñā bhāvanā bhayanāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः । नास्ति कोपसमो वह्नि र्नास्ति ज्ञानात्परं सुखम्

nāsti kāmasamo vyādhirnāsti mohasamo ripuḥ | nāsti kopasamo vahni rnāsti jñānātparaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्ममृत्युं हि यात्येको भुनक्त्येकं शुभाशुभम् । नरकेषु पतत्येक एको याति परां गतिम्

janmamṛtyuṃ hi yātyeko bhunaktyekaṃ śubhāśubham | narakeṣu patatyeka eko yāti parāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणं ब्रह्मविदः स्वर्गस्तृणं शूरस्य जीवितम् । जिताक्षस्य तृणं नारी निःस्पृहस्य तृणं जगत्

tṛṇaṃ brahmavidaḥ svargastṛṇaṃ śūrasya jīvitam | jitākṣasya tṛṇaṃ nārī niḥspṛhasya tṛṇaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या मित्रं प्रवासेषु भार्या मित्रं गृहेषु च । व्यधितस्यौषधं मित्रं धर्मो मित्रं मृतस्य च

vidyā mitraṃ pravāseṣu bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca | vyadhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथा वृष्टिस्समुद्रेषु वृथा तृप्तेषु भोजनम् । वृथा दानं धनाढ्येषु वृथा दीपोऽदीवाऽपि च

vṛthā vṛṣṭissamudreṣu vṛthā tṛpteṣu bhojanam | vṛthā dānaṃ dhanāḍhyeṣu vṛthā dīpo'dīvā'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति मेघसमं तोयं नास्ति चात्मसमं बलम् । नास्तिचक्षुः समं तेजो नास्ति धान्यसमं प्रियम्

nāsti meghasamaṃ toyaṃ nāsti cātmasamaṃ balam | nāsticakṣuḥ samaṃ tejo nāsti dhānyasamaṃ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधना धनमिच्छन्ति वाचं चैव चतुष्पदः । मानवाः स्वर्गमिच्छन्ति मोक्षमिच्छन्तिदेवताः

adhanā dhanamicchanti vācaṃ caiva catuṣpadaḥ | mānavāḥ svargamicchanti mokṣamicchantidevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्येन धार्यते पृथ्वी स्त्येन तपते रविः । स्त्येन वाति वायुश्च सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम्

styena dhāryate pṛthvī styena tapate raviḥ | styena vāti vāyuśca sarvaṃ satye pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चला लक्ष्मीश्चलाः प्राणश्चले जीवितमन्दिरे । चलाऽचले च संसारे धर्म एको हि निश्चलः

calā lakṣmīścalāḥ prāṇaścale jīvitamandire | calā'cale ca saṃsāre dharma eko hi niścalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नराणां नापितो धूर्तः पक्षिणां चैव वायसः । चतुष्पदां श्रृगालस्तु स्त्रीणां धुर्ता च मालिनी

narāṇāṃ nāpito dhūrtaḥ pakṣiṇāṃ caiva vāyasaḥ | catuṣpadāṃ śrṛgālastu strīṇāṃ dhurtā ca mālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

janitā copanetā ca yastu vidyāṃ prayacchati | annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपत्नी गुरोः पत्नी मित्र पत्नी तथैव च । पत्नी माता स्वमाता च पञ्चैता मातरः स्मृता

rājapatnī guroḥ patnī mitra patnī tathaiva ca | patnī mātā svamātā ca pañcaitā mātaraḥ smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.