Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 6

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् । श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात्

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim | śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षिणां काकचाण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः । मुनीनां पापी चाण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः

pakṣiṇāṃ kākacāṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ | munīnāṃ pāpī cāṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मना शुध्यते कांस्यं ताम्रमम्लेन शुध्यति । रजसा शुध्यते नारि नदी वेगेन शुध्यति

bhasmanā śudhyate kāṃsyaṃ tāmramamlena śudhyati | rajasā śudhyate nāri nadī vegena śudhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्संपूज्यते राजा भ्रमन्संपूज्यते द्विजः । भ्रमन्संपूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति

bhramansaṃpūjyate rājā bhramansaṃpūjyate dvijaḥ | bhramansaṃpūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यर्थास्तस्य बांधवाः । यस्याथाः स पुमांल्लोके यस्यार्थाः सच पण्डितः

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyarthāstasya bāṃdhavāḥ | yasyāthāḥ sa pumāṃlloke yasyārthāḥ saca paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशी जायते बुध्दिर्व्यवसायोऽपि तादृशः । सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता

tādṛśī jāyate budhdirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ | sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः । कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ | kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव पश्यति जन्माधः कामान्धो नैव पश्यति । मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति

naiva paśyati janmādhaḥ kāmāndho naiva paśyati | madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं कर्म करोत्यत्मा स्वयं तत्फलमश्नुते । स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते

svayaṃ karma karotyatmā svayaṃ tatphalamaśnute | svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः । भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा

rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ | bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणकर्ता पिता शत्रुमाता च व्यभिचारिणी । भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः

ṛṇakartā pitā śatrumātā ca vyabhicāriṇī | bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुब्धमर्थेन गृहिणीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा । मूर्खं छन्दानुवृत्या च यथार्थत्वेन पण्डितम्

lubdhamarthena gṛhiṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā | mūrkhaṃ chandānuvṛtyā ca yathārthatvena paṇḍitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं न राज्यं न कुराजराज्यं वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् । वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो वरं न दारा न कुदारदाराः

varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ varaṃ na mitraṃ na kumitramitram | varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo varaṃ na dārā na kudāradārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः । कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः कुशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः

kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ | kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ kuśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहादेकं वकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् । वायसात्पञ्च शिक्षेच्चष्ट् शुनस्त्रीणिगर्दभात्

siṃhādekaṃ vakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt | vāyasātpañca śikṣeccaṣṭ śunastrīṇigardabhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभूतं कार्यमपि वा तन्नरः कर्तुमिच्छति । सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते

prabhūtaṃ kāryamapi vā tannaraḥ kartumicchati | sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणि च संयम्य वकवत् पण्डितो नरः । देशकालबलं ज्ञात्वा सर्वकार्याणि साधयेत्

indriyāṇi ca saṃyamya vakavat paṇḍito naraḥ | deśakālabalaṃ jñātvā sarvakāryāṇi sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्युत्थानञ्च युध्द्ञ्च संविभागञ्च बन्धुषु । स्वयमाक्रम्यभुक्तञ्चशिक्षेच्चत्वारिकुक्कुटात्

pratyutthānañca yudhdñca saṃvibhāgañca bandhuṣu | svayamākramyabhuktañcaśikṣeccatvārikukkuṭāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूढमैथुनचारित्वं काले काले च संग्रहम् । अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात्

gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṃgraham | apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः । स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेतो श्वानतोगुणाः

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ | svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍeto śvānatoguṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुश्रान्तोऽपि वहेत भारं शीतोष्णं न च पश्यति । सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात्

suśrānto'pi vaheta bhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati | santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान् विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः । कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति

etān viṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ | kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.