Library·Agnivesa: Carakasamhita·3·3.1·3.1.21

Agnivesa: Carakasamhita 3.1.21

Car 3.1.21

सात्म्यं नामेति ओकसात्म्यं नामेत्यर्थः ॥ १ ओकादिति अभ्यासात् ॥ २ उपशयार्थ इति उपशयशब्दाभिधेय इत्यर्थः ॥ ३ तदिति ओकसात्म्यम् ॥ ४ त्रिविधमिति प्रवरावरमध्यभेदेन ॥ ५ सप्तविधं तु एकैकरसेन षट् संसृष्टरसोपयोगाच्चैकम् एवं सप्तविधम् ॥ ६ संसृष्टशब्देन द्विरसादयः षड्रसपर्यन्ता गृह्यन्ते ॥ ७ प्रवरावरमध्यस्थम् इति द्विरसादिपञ्चरसपर्यन्तम् ॥ ८ अवरमध्यमाभ्यां लक्षितः पुरुषः ॥ ९ प्रवरमिति सर्वरसम् ॥ १० सात्म्यमुपपादयेत् अभ्यसेद् इत्यर्थः ॥ ११ क्रमेणेति यथोक्ताभ्यासक्रमेण ॥ १२ उपपादितसर्वरससात्म्येनापि चाहारः प्रशस्तप्रकृत्यादिसम्पन्न एव कर्तव्य इत्याह सर्वरसम् इत्यादि ॥ १३ अभिसमीक्ष्येति हिताहितत्वेन विचार्य ॥ १४ हितमेवेति पदेन यदेव प्रकृत्यादिना हितं तद् एवानुरुध्येत सेवेतेत्यर्थः ॥ १५] तत्र खल्विमान्यष्टाव् आहारविधिविशेषायतनानि भवन्ति तद्यथा प्रकृतिकरणसंयोगराशिदेशकालोपयोगसंस्थोपयोक्त्रष्टमानि भवन्ति

sātmyaṃ nāmeti okasātmyaṃ nāmetyarthaḥ // 1 okāditi abhyāsāt // 2 upaśayārtha iti upaśayaśabdābhidheya ityarthaḥ // 3 taditi okasātmyam // 4 trividhamiti pravarāvaramadhyabhedena // 5 saptavidhaṃ tu ekaikarasena ṣaṭ saṃsṛṣṭarasopayogāccaikam evaṃ saptavidham // 6 saṃsṛṣṭaśabdena dvirasādayaḥ ṣaḍrasaparyantā gṛhyante // 7 pravarāvaramadhyastham iti dvirasādipañcarasaparyantam // 8 avaramadhyamābhyāṃ lakṣitaḥ puruṣaḥ // 9 pravaramiti sarvarasam // 10 sātmyamupapādayet abhyased ityarthaḥ // 11 krameṇeti yathoktābhyāsakrameṇa // 12 upapāditasarvarasasātmyenāpi cāhāraḥ praśastaprakṛtyādisampanna eva kartavya ityāha sarvarasam ityādi // 13 abhisamīkṣyeti hitāhitatvena vicārya // 14 hitameveti padena yadeva prakṛtyādinā hitaṃ tad evānurudhyeta sevetetyarthaḥ // 15] tatra khalvimānyaṣṭāv āhāravidhiviśeṣāyatanāni bhavanti tadyathā prakṛtikaraṇasaṃyogarāśideśakālopayogasaṃsthopayoktraṣṭamāni bhavanti

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Car/3.1.21

Cite as: Agnivesa: Carakasamhita 3.1.21, in HREEM (hreem.cc/library/Car/3.1.21), after GRETIL, Agnivesa: Carakasamhita (selected parts; see below) with the Ayurvedadipika Based on the ed.

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/7_ayur/caraka_u.htm — Agnivesa: Carakasamhita (selected parts; see below) with the Ayurvedadipika Based on the ed. by J. Trikamji Varanasi: Chaukhambha Sanskrit Sansthan, 1994 (Kashi Sanskrit Series, 228) Input by Oliver Hellwig This e-text comprises the following parts: 1,1.1 - 1,

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text