असौ वा आदित्य उत्याद्यध्यायारम्भे सम्बन्धः ।
asau vā āditya utyādyadhyāyārambhe sambandhaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary·3
Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary 3
तस्य सवितुर्मध्वाश्रयस्य मधुनो ये प्राञ्चः प्राच्यां दिशि गता रश्मयस्ता एवास्य प्राच्यः प्रागञ्चनान्मधुनो नाड्यो मधुनाड्य इव मध्वाधारच्छिद्राणीत्यर्थः ।
tasya saviturmadhvāśrayasya madhuno ye prāñcaḥ prācyāṃ diśi gatā raśmayastā evāsya prācyaḥ prāgañcanānmadhuno nāḍyo madhunāḍya iva madhvādhāracchidrāṇītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतमृग्वेदमृग्वेदविहितं कर्म पुष्पस्थानीयमभ्यतपन्नभितापं कृतवत्य इवैता ऋचः कर्मणि प्रयुक्ताः ।
etamṛgvedamṛgvedavihitaṃ karma puṣpasthānīyamabhyatapannabhitāpaṃ kṛtavatya ivaitā ṛcaḥ karmaṇi prayuktāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश आद्यन्नाद्यपर्यन्तं तद्व्यक्षरद्विशेषेणाक्षरदगमत् ।
yaśa ādyannādyaparyantaṃ tadvyakṣaradviśeṣeṇākṣaradagamat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये ऽस्य दक्षिणा रश्मय इत्यादि समानम् ।
atha ye 'sya dakṣiṇā raśmaya ityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि वा एतानि यजूंष्येतं यजुर्वेदमभ्यतपन्नित्येवमादि सर्वं समानम् ।
tāni vā etāni yajūṃṣyetaṃ yajurvedamabhyatapannityevamādi sarvaṃ samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये ऽस्य प्रत्यश्चो रश्मय इत्यादि समानम् ।
atha ye 'sya pratyaśco raśmaya ityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये ऽस्योदञ्चो रश्मय इत्यादि समानम् ।
atha ye 'syodañco raśmaya ityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ये ऽस्योर्ध्वा रश्मय इत्यादि पूर्ववत् ।
atha ye 'syordhvā raśmaya ityādi pūrvavat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वा एते यथोक्ता रोहितादिरूपविशेषा रसानां रसाः ।
te vā ete yathoktā rohitādirūpaviśeṣā rasānāṃ rasāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपस्येति ।
rūpasyeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ते निरुद्यमा अमृतमुपजीवन्ति ।
kiṃ te nirudyamā amṛtamupajīvanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिदेतदेवं यथोदितमृङ्मधुकरतापरससंरक्षणमृग्वेदविहितकर्मपुष्पात्तस्य चाऽदित्यसंश्रयणं रोहित रूपत्वं चामृतस्य प्राचीदिग्गतरश्मिनाडीसंस्थतां वसुदेवभोग्यतां तद्विदश्च वसुभिः सहैकतां गत्वाग्निना मुकेनोपजीवनं दर्शनमात्रेण तृप्तिं स्वभोगावसर उद्यमनं तत्कालापाये च संवेशनं वेद सो ऽपि वसुवत्सर्वं तथैवानुभवति ॥३ ॥
sa yaḥ kaścidetadevaṃ yathoditamṛṅmadhukaratāparasasaṃrakṣaṇamṛgvedavihitakarmapuṣpāttasya cā'dityasaṃśrayaṇaṃ rohita rūpatvaṃ cāmṛtasya prācīdiggataraśmināḍīsaṃsthatāṃ vasudevabhogyatāṃ tadvidaśca vasubhiḥ sahaikatāṃ gatvāgninā mukenopajīvanaṃ darśanamātreṇa tṛptiṃ svabhogāvasara udyamanaṃ tatkālāpāye ca saṃveśanaṃ veda so 'pi vasuvatsarvaṃ tathaivānubhavati //3 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियन्तं कालं विद्वांस्तदमृतमुपजीवतीत्युच्यते - स विद्वान्यावदादित्यः पुरस्तात्प्राच्यां दिश्युदेता पश्चात्प्रतीच्यामस्तमेता तावद्वसूनां भोगकालस्तावन्तमेव कालं वसूनामाधिपत्यं स्वाराज्यं पर्यता परितो गन्ता भवतीत्यर्थः ।
kiyantaṃ kālaṃ vidvāṃstadamṛtamupajīvatītyucyate - sa vidvānyāvadādityaḥ purastātprācyāṃ diśyudetā paścātpratīcyāmastametā tāvadvasūnāṃ bhogakālastāvantameva kālaṃ vasūnāmādhipatyaṃ svārājyaṃ paryatā parito gantā bhavatītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथा यद्द्वितीयममृतं तद्रुद्रा उपजीवन्तीत्यादि समानम् ॥१-२-३ ॥
athā yaddvitīyamamṛtaṃ tadrudrā upajīvantītyādi samānam //1-2-3 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यावदादित्यः पुरस्तादुदेता पश्चादस्तमेता द्विस्तावत्ततो द्विगुणं कालं दक्षिणत उदेतोत्तरतो ऽस्तमेता रुद्राणां तावद्भोगकालः ॥४॥
sa yāvadādityaḥ purastādudetā paścādastametā dvistāvattato dviguṇaṃ kālaṃ dakṣiṇata udetottarato 'stametā rudrāṇāṃ tāvadbhogakālaḥ //4//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वैवमुदयास्तमनेन प्राणिनां स्वकर्मफलभोगनिमित्तमनुग्रहं तत्कर्मफलोपभोगक्षये तानि प्राणिजातान्यात्मनि संहृत्याथ ततस्तस्मादनन्तरं प्राण्यनुग्रहकालादूर्ध्वः सन्नात्मन्युदेत्योद्गम्य यान्प्रत्युदेति तेषां प्राणिनामभावात्स्वात्मस्थो नैवोदेता नास्तमेतैकलो ऽद्वितीयो ऽनवयवो मध्ये स्वात्मन्येव स्थाता ।
kṛtvaivamudayāstamanena prāṇināṃ svakarmaphalabhoganimittamanugrahaṃ tatkarmaphalopabhogakṣaye tāni prāṇijātānyātmani saṃhṛtyātha tatastasmādanantaraṃ prāṇyanugrahakālādūrdhvaḥ sannātmanyudetyodgamya yānpratyudeti teṣāṃ prāṇināmabhāvātsvātmastho naivodetā nāstametaikalo 'dvitīyo 'navayavo madhye svātmanyeva sthātā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वै तत्र यतो ऽहं ब्रह्मलोकादागतस्तस्मिन्न वै तत्रैतदस्ति यत्पृच्छसि ।
na vai tatra yato 'haṃ brahmalokādāgatastasminna vai tatraitadasti yatpṛcchasi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं तेनोक्तमित्याह श्रुतिः-न ह वा अस्मै यथोक्तब्रह्मविदे नोदेति न निम्लोचति नास्तमेति किं तु ब्रह्मविदे ऽस्मै सकृद्दिवा हैव सदैवाहर्भवति स्वयञ्ज्योतिष्ट्वाद्य एतां यथोक्तां ब्रह्मोपनिषदं वेदगुह्यं वेद ।
satyaṃ tenoktamityāha śrutiḥ-na ha vā asmai yathoktabrahmavide nodeti na nimlocati nāstameti kiṃ tu brahmavide 'smai sakṛddivā haiva sadaivāharbhavati svayañjyotiṣṭvādya etāṃ yathoktāṃ brahmopaniṣadaṃ vedaguhyaṃ veda /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैतन्मधुज्ञानं ब्रह्मा हिरण्यगर्भो विराजे प्रजापतय उवाच ।
taddhaitanmadhujñānaṃ brahmā hiraṇyagarbho virāje prajāpataya uvāca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वाव तद्यथोक्तमन्यो ऽपि ज्येष्ठाय पुत्राय सर्वप्रियार्हाय ब्रह्म प्रब्रूयात् ।
idaṃ vāva tadyathoktamanyo 'pi jyeṣṭhāya putrāya sarvapriyārhāya brahma prabrūyāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यस्मै कस्मैचन प्रब्रूयात्तीर्थद्वयमनुज्ञातमनेकेषां प्राप्तानां तीर्थानामाचार्यादीनाम् ।
nānyasmai kasmaicana prabrūyāttīrthadvayamanujñātamanekeṣāṃ prāptānāṃ tīrthānāmācāryādīnām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत एवमतिशयफलैषा ब्रह्मविद्यातः सा प्रकारान्तरेणापि वक्तव्येति गायत्री वा इत्याद्यारभ्यते ।
yata evamatiśayaphalaiṣā brahmavidyātaḥ sā prakārāntareṇāpi vaktavyeti gāyatrī vā ityādyārabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या वै सैवंलक्षणा सर्वभूतरूपा गायत्री, इयं वाव सा येयं पृथिवी ।
yā vai saivaṃlakṣaṇā sarvabhūtarūpā gāyatrī, iyaṃ vāva sā yeyaṃ pṛthivī /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या वै सा पृथिवी गायत्रीयं वाव सेदमेव ।
yā vai sā pṛthivī gāyatrīyaṃ vāva sedameva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्व तत्पुरुषे शरीरं गायत्रीदं वाव तत् ।
yadva tatpuruṣe śarīraṃ gāyatrīdaṃ vāva tat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा चतुष्पदा षडक्षरपदा छन्दोरूपा सती भवति गायत्री षड्विधा वाग्भूतपृथिवीशरीरहृदयप्राणरूपा सती षड्विधा भवति ।
saiṣā catuṣpadā ṣaḍakṣarapadā chandorūpā satī bhavati gāyatrī ṣaḍvidhā vāgbhūtapṛthivīśarīrahṛdayaprāṇarūpā satī ṣaḍvidhā bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावानस्य गायत्र्याख्यस्य ब्रह्मणः समस्तस्य महिमा विभूतिविस्तारः ।
tāvānasya gāyatryākhyasya brahmaṇaḥ samastasya mahimā vibhūtivistāraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्वै तत् त्रिपादमृतं गायत्रीमुखेनोक्तं ब्रह्मेतीदं वाव तदिदमेव ।
yadvai tat tripādamṛtaṃ gāyatrīmukhenoktaṃ brahmetīdaṃ vāva tadidameva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वाव स यो ऽयमन्तः पुरुषे शरीर आकाशो यो वै सो ऽन्तः पुरुष आकाशः ॥८ ॥
ayaṃ vāva sa yo 'yamantaḥ puruṣe śarīra ākāśo yo vai so 'ntaḥ puruṣa ākāśaḥ //8 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वाव स यो ऽयमन्तर्हृदये हृदयपुण्डरीक आकाशः ।
ayaṃ vāva sa yo 'yamantarhṛdaye hṛdayapuṇḍarīka ākāśaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ह वा इत्यादिना गायत्र्याख्यस्य ब्रह्मण उपासनाङ्गत्वेन द्वारपालादिगुणविधानार्थमारभ्यते ।
tasya ha vā ityādinā gāyatryākhyasya brahmaṇa upāsanāṅgatvena dvārapālādiguṇavidhānārthamārabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यो ऽस्य दक्षिणः सुषिस्तत्स्थो वायुविशेषः स वीर्यवत्कर्म कुर्वन्विगृह्य वा प्राणापानौ, नाना वानितीति व्यानस्तत्सम्बद्धमेव च तच्छ्रोत्रमिन्द्रियं तथा स चन्द्रमाः ।
atha yo 'sya dakṣiṇaḥ suṣistatstho vāyuviśeṣaḥ sa vīryavatkarma kurvanvigṛhya vā prāṇāpānau, nānā vānitīti vyānastatsambaddhameva ca tacchrotramindriyaṃ tathā sa candramāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यो ऽस्य प्रत्यङ्सुषिः पश्चिमस्तत्स्थो वायुविशेषः स मूत्रपुरीषाद्यपनयन्नधो ऽनितीत्यपानः सा तथा वाक् ।
atha yo 'sya pratyaṅsuṣiḥ paścimastatstho vāyuviśeṣaḥ sa mūtrapurīṣādyapanayannadho 'nitītyapānaḥ sā tathā vāk /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यो ऽस्योदङ्सुषिरुदग्गतः सुषिस्तत्स्यो वायुविशेषः सो ऽशितपीते समं नयतीति समानः ।
atha yo 'syodaṅsuṣirudaggataḥ suṣistatsyo vāyuviśeṣaḥ so 'śitapīte samaṃ nayatīti samānaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यो ऽस्योर्ध्वः सुषिः स उदान आ पादलादारभ्योर्ध्वमुत्क्रमणादुत्कर्षार्थं च कर्म कुर्वन्ननितीत्युदानः स वायुस्तदाधारश्चाऽकाशस्तदेतद्वाय्वाकाशयोरोजोहेतुत्वादोजो बलं महत्वाच्च मह इति ।
atha yo 'syordhvaḥ suṣiḥ sa udāna ā pādalādārabhyordhvamutkramaṇādutkarṣārthaṃ ca karma kurvannanitītyudānaḥ sa vāyustadādhāraścā'kāśastadetadvāyvākāśayorojohetutvādojo balaṃ mahatvācca maha iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वा एते यथोक्ताः पञ्चसुषिसम्बन्धात्पञ्च ब्रह्मणो हार्दस्य पुरषा राजपुरुषा इव द्वारस्थाः स्वर्गस्य हार्दस्य लोकस्य द्वारपा द्वारपालाः ।
te vā ete yathoktāḥ pañcasuṣisambandhātpañca brahmaṇo hārdasya puraṣā rājapuruṣā iva dvārasthāḥ svargasya hārdasya lokasya dvārapā dvārapālāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदसौ विद्वान्स्वर्गं लोकं वीरपुरुषसेवनात्प्रतिपद्यते ।
atha yadasau vidvānsvargaṃ lokaṃ vīrapuruṣasevanātpratipadyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस्तस्यैव त्रिपादमृतस्य ब्रह्मणो ऽनन्तगुणवतो ऽनन्तशक्तेरनेकभेदोपास्यस्य विशिष्टगुणशक्तिमत्वेनोपासनं विधित्सन्नाह-सर्वं समस्तं;खल्विति वाक्यालङ्कारार्थो निपातः ।
punastasyaiva tripādamṛtasya brahmaṇo 'nantaguṇavato 'nantaśakteranekabhedopāsyasya viśiṣṭaguṇaśaktimatvenopāsanaṃ vidhitsannāha-sarvaṃ samastaṃ;khalviti vākyālaṅkārārtho nipātaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथम् ।
katham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष यथोक्तगुणो मे ममाऽत्मान्तर्हृदये हृदयपुण्डरीकस्यान्तर्मध्ये ऽणीयानणुतरो व्रीहेर्वा यवाद्वेत्याद्यत्यन्तसूक्ष्मत्वप्रदर्शनार्थम् ।
eṣa yathoktaguṇo me mamā'tmāntarhṛdaye hṛdayapuṇḍarīkasyāntarmadhye 'ṇīyānaṇutaro vrīhervā yavādvetyādyatyantasūkṣmatvapradarśanārtham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोमय इत्यादिना ज्यायानेभ्यो लोकेभ्य इत्यन्तेन यथोक्तगुणलक्षण ईश्वरो ध्येयो न तु तद्गुणविशिष्ट एव यथा राजपुरुषमानय चित्रगुं वेत्युक्ते न विशेषणश्याप्यानयने व्याप्रियते तद्वदिहापीति प्राप्तमतस्तन्निवृत्त्यर्थ सर्वकर्मेत्यादि पुनर्वचनम् ।
manomaya ityādinā jyāyānebhyo lokebhya ityantena yathoktaguṇalakṣaṇa īśvaro dhyeyo na tu tadguṇaviśiṣṭa eva yathā rājapuruṣamānaya citraguṃ vetyukte na viśeṣaṇaśyāpyānayane vyāpriyate tadvadihāpīti prāptamatastannivṛttyartha sarvakarmetyādi punarvacanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य कुले वीरो जायत इत्युक्तम् ।
asya kule vīro jāyata ityuktam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्य प्राची दिग्प्राग्गतो भागो जुहूर्नाम जुह्वत्यस्यां दिशि कर्मिणः प्राङ्मुखाः सन्त इति जुहूनमि ।
tasyāsya prācī digprāggato bhāgo juhūrnāma juhvatyasyāṃ diśi karmiṇaḥ prāṅmukhāḥ santa iti juhūnami /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टमविनाशिनं कोशं यथोक्तं प्रपद्ये प्रपन्नो ऽस्मि पुत्रायुषे ।
ariṣṭamavināśinaṃ kośaṃ yathoktaṃ prapadye prapanno 'smi putrāyuṣe /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदवोचं प्राणं प्रपद्य इति व्याख्यानार्थमुपन्यासः ।
sa yadavocaṃ prāṇaṃ prapadya iti vyākhyānārthamupanyāsaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदवोचं भुवः प्रपद्य इत्यग्न्यादीन्प्रपद्य इति तदवोचम् ॥६ ॥
atha yadavocaṃ bhuvaḥ prapadya ityagnyādīnprapadya iti tadavocam //6 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदवोचं स्वः प्रपद्य इत्यृग्वेदादीन्प्रपद्य इत्येव तदवोचमिति ।
atha yadavocaṃ svaḥ prapadya ityṛgvedādīnprapadya ityeva tadavocamiti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रायुष उपासनमुक्तं जपश्च ।
putrāyuṣa upāsanamuktaṃ japaśca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चेद्यज्ञसम्पादितमेतस्मिन्प्रातः सवनसम्पन्ने वयसि किञ्चिद्व्याध्यादि मरणशङ्कारणमुपतपेद्दुःखमुत्पादयेत्स तदा यज्ञसम्पादी पुरुष आत्मानं यज्ञं मन्यमानो ब्रूयाज्जपेदित्यर्थः इमं मन्त्रं हे प्राणा वसव अदं मे प्रातः सवनं मम यज्ञस्य वर्तते तन्माध्यन्दिनं सवनमनुसन्तनुतेति माध्यन्दिनेन सवनेनाऽयुषा सहितमेकीभूतं सन्ततं कुरुतेत्यर्थः ।
taṃ cedyajñasampāditametasminprātaḥ savanasampanne vayasi kiñcidvyādhyādi maraṇaśaṅkāraṇamupatapedduḥkhamutpādayetsa tadā yajñasampādī puruṣa ātmānaṃ yajñaṃ manyamāno brūyājjapedityarthaḥ imaṃ mantraṃ he prāṇā vasava adaṃ me prātaḥ savanaṃ mama yajñasya vartate tanmādhyandinaṃ savanamanusantanuteti mādhyandinena savanenā'yuṣā sahitamekībhūtaṃ santataṃ kurutetyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यानि चतुश्चत्वारिंशद्वर्षाणीत्यादि समानम् ।
atha yāni catuścatvāriṃśadvarṣāṇītyādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाऽदित्याः प्राणाः ।
tathā'dityāḥ prāṇāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चिता हि विद्या फलायेत्येतद्दर्शयन्नुदाहरति-एतद्यज्ञदर्शनं ह स्म वै किल तद्विद्वानाह महिदासो नामतः ।
niścitā hi vidyā phalāyetyetaddarśayannudāharati-etadyajñadarśanaṃ ha sma vai kila tadvidvānāha mahidāso nāmataḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यदशिशिषतोत्यादियज्ञसामान्यनिर्देशः पुरुषस्य पूर्वेणैव सम्बध्यते ।
sa yadaśiśiṣatotyādiyajñasāmānyanirdeśaḥ puruṣasya pūrveṇaiva sambadhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदश्नाति यत्पिबति यद्रमते रतिं चानुभवतीष्टादिसंयोगात्तदुपसदैः समानतामेति ।
atha yadaśnāti yatpibati yadramate ratiṃ cānubhavatīṣṭādisaṃyogāttadupasadaiḥ samānatāmeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यद्धसति यज्जक्षति भक्षयति यन्मैथुनं चरति स्तुतशस्रैरेव तत्समानतामेति ।
atha yaddhasati yajjakṣati bhakṣayati yanmaithunaṃ carati stutaśasraireva tatsamānatāmeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्तपो दानमार्जवमहिंसा सत्यवचनमिति ता अस्य दक्षिणाः ।
atha yattapo dānamārjavamahiṃsā satyavacanamiti tā asya dakṣiṇāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माच्च यज्ञः पुरषस्तस्मात्तं जनयिष्यति माता यदा तदाऽहुरन्ये सोष्यतीति तस्य मातरं यदा च प्रसूता भवति तदासोष्ट पूर्णिकेति विधियज्ञ इव सोष्यति सोमं देवदत्तो ऽसोष्ट सोमं यज्ञदत्त इति, अतः शब्दसामान्याद्वा पुरुषो यज्ञः ।
yasmācca yajñaḥ puraṣastasmāttaṃ janayiṣyati mātā yadā tadā'huranye soṣyatīti tasya mātaraṃ yadā ca prasūtā bhavati tadāsoṣṭa pūrṇiketi vidhiyajña iva soṣyati somaṃ devadatto 'soṣṭa somaṃ yajñadatta iti, ataḥ śabdasāmānyādvā puruṣo yajñaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धैतद्यज्ञदर्शनं घोरो नामत आङ्गिरसो गोत्रतः कृष्णाय देवकीपुत्राय शिष्यायोकत्वोवाच तदेतत्त्रयमित्यादिव्यवहितेन सम्बन्धः ।
taddhaitadyajñadarśanaṃ ghoro nāmata āṅgiraso gotrataḥ kṛṣṇāya devakīputrāya śiṣyāyokatvovāca tadetattrayamityādivyavahitena sambandhaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिदित्यत्राऽकारस्यानुबन्धस्तकारो ऽनर्थक इच्छब्दश्च ।
ādidityatrā'kārasyānubandhastakāro 'narthaka icchabdaśca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोमय ईश्वर उक्त आकाशात्मेति च ब्रह्मणो गुणैकदेशत्वेन ।
manomaya īśvara ukta ākāśātmeti ca brahmaṇo guṇaikadeśatvena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतन्मन आख्यं चतुष्पाद्ब्रह्म, चत्वारः पादा अस्येति ।
tadetanmana ākhyaṃ catuṣpādbrahma, catvāraḥ pādā asyeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वागेव मनसो ब्रह्मणश्चतुर्थः पाद इतरपादत्रयापेक्षया ।
tatra vāgeva manaso brahmaṇaścaturthaḥ pāda itarapādatrayāpekṣayā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा प्राण एव ब्रह्मणश्चतुर्थः पादः ।
tathā prāṇa eva brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यो ब्रह्मणः पाद उक्त इति तस्मिन्सकलब्रह्मदृष्ट्यर्थमिदमारभ्यते-आदित्यो ब्रह्मेत्यादेश उपदेशस्तस्योपव्याख्यानं क्रियते स्तुत्यर्थम् ।
ādityo brahmaṇaḥ pāda ukta iti tasminsakalabrahmadṛṣṭyarthamidamārabhyate-ādityo brahmetyādeśa upadeśastasyopavyākhyānaṃ kriyate stutyartham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तयोः कपालयोर्यद्रजतं कपालमासीत्सेयं पृथिवी पृथिव्युपलक्षितमधो ऽण्डकपालमित्यर्थः ।
tattayoḥ kapālayoryadrajataṃ kapālamāsītseyaṃ pṛthivī pṛthivyupalakṣitamadho 'ṇḍakapālamityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यत्तदजायत गर्भरूपं तस्मिन्नण्डे सो ऽसावादित्यस्तमादित्यं जायमानं घोषाः शब्दा उलूलव उरूरवो विस्तीर्णरवा उदतिष्ठन्नुत्थितवन्त ईश्वरस्येवेह प्रथमपुत्रजन्मनि सर्वाणि च स्थावरजङ्गमानि भूतानि सर्वे च तेषां भूतानां कामाः काम्यन्त इति विषयाः स्त्रीवस्रान्नादयः ।
atha yattadajāyata garbharūpaṃ tasminnaṇḍe so 'sāvādityastamādityaṃ jāyamānaṃ ghoṣāḥ śabdā ulūlava urūravo vistīrṇaravā udatiṣṭhannutthitavanta īśvarasyeveha prathamaputrajanmani sarvāṇi ca sthāvarajaṅgamāni bhūtāni sarve ca teṣāṃ bhūtānāṃ kāmāḥ kāmyanta iti viṣayāḥ strīvasrānnādayaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिदेतमेवं यथोक्तमहिमानं विद्वान्सन्नादित्यं ब्रह्मेत्युपास्ते स तद्भावं प्रतिपद्यत इत्यर्थः ।
sa yaḥ kaścidetamevaṃ yathoktamahimānaṃ vidvānsannādityaṃ brahmetyupāste sa tadbhāvaṃ pratipadyata ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.