वायुप्राणयोर्ब्रह्मणः पाददृष्ट्यध्यासः पुरस्ताद्वर्णितः ।
vāyuprāṇayorbrahmaṇaḥ pādadṛṣṭyadhyāsaḥ purastādvarṇitaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary·4
Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary 4
तत्रैवं सति राजनि तस्मिन्धर्मकाले हर्म्यतलस्थे ऽथ ह हंसा निशायां रात्रावतिपेतुः ।
tatraivaṃ sati rājani tasmindharmakāle harmyatalasthe 'tha ha haṃsā niśāyāṃ rātrāvatipetuḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेवमुक्तवन्तं पर इतरो ऽग्रगामी प्रत्युवाचारे निकृष्टो ऽयं राजा वराकस्तं कमु एनं सन्तं केन माहात्म्येन युक्तं सन्तमिति कुत्सयत्येनमेवं सबहुमानमेतद्वचनमात्थ रैक्वमिव, सयुग्वानं सह युग्वना गन्त्र्या वर्तत इति सयुग्वा रैक्वः ।
tamevamuktavantaṃ para itaro 'gragāmī pratyuvācāre nikṛṣṭo 'yaṃ rājā varākastaṃ kamu enaṃ santaṃ kena māhātmyena yuktaṃ santamiti kutsayatyenamevaṃ sabahumānametadvacanamāttha raikvamiva, sayugvānaṃ saha yugvanā gantryā vartata iti sayugvā raikvaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा लोके कृतायः कृतो नामायो द्यूतसमये प्रसिद्धश्चतुरङ्कः स यदा जयति द्यूते प्रवृत्तानां तस्मै विजिताय तदर्थमितरे त्रिद्व्येकाङ्का अधरे ऽयास्त्रेताद्वापरकलिनामानः संयन्ति संगच्छन्ते ऽन्तर्भवन्ति ।
yathā loke kṛtāyaḥ kṛto nāmāyo dyūtasamaye prasiddhaścaturaṅkaḥ sa yadā jayati dyūte pravṛttānāṃ tasmai vijitāya tadarthamitare tridvyekāṅkā adhare 'yāstretādvāparakalināmānaḥ saṃyanti saṃgacchante 'ntarbhavanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदु ह तदेतदीदृशं हंसवाक्यमात्मनः कुत्सारूपमन्यस्य विदुषो रैक्वादेः प्रशंसारूपमुपशुश्राव श्रुतवान्हर्म्यतलस्थो राजा जानश्रुतिः पौत्रायणः ।
tadu ha tadetadīdṛśaṃ haṃsavākyamātmanaḥ kutsārūpamanyasya viduṣo raikvādeḥ praśaṃsārūpamupaśuśrāva śrutavānharmyatalastho rājā jānaśrutiḥ pautrāyaṇaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य स्मरन्स ह क्षत्ता नगरं ग्रामं वा गत्वान्विष्य रैक्वं नाविदं न व्यज्ञासिषमिति प्रत्येयाय प्रत्यागतवान् ।
tasya smaransa ha kṣattā nagaraṃ grāmaṃ vā gatvānviṣya raikvaṃ nāvidaṃ na vyajñāsiṣamiti pratyeyāya pratyāgatavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तः क्षत्तान्विष्य तं विजने देशे ऽधस्ताच्छकटस्य गन्त्र्याः पामानं खर्जूं कषमाणं कण्डूयमानं दृष्ट्वायं नूनं सयुग्वा रैक्व इत्युप समीप उपविवेश विनयेनोपविष्टवान् ।
ityuktaḥ kṣattānviṣya taṃ vijane deśe 'dhastācchakaṭasya gantryāḥ pāmānaṃ kharjūṃ kaṣamāṇaṃ kaṇḍūyamānaṃ dṛṣṭvāyaṃ nūnaṃ sayugvā raikva ityupa samīpa upaviveśa vinayenopaviṣṭavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्र ऋषेर्गार्हस्थ्यं प्रत्यभिप्रयं बुद्ध्वा धनार्थितां चो ह, एव जानश्रुतिः पौत्रायणः षट्शतानि गवां निष्कं कण्ठहारमश्वतरीरथमश्वतरीभ्यां युक्तं रथं तदादाय धनं गृहीत्वा प्रतिचक्रमे रैक्वं प्रति गतवान् ।
tattatra ṛṣergārhasthyaṃ pratyabhiprayaṃ buddhvā dhanārthitāṃ co ha, eva jānaśrutiḥ pautrāyaṇaḥ ṣaṭśatāni gavāṃ niṣkaṃ kaṇṭhahāramaśvatarīrathamaśvatarībhyāṃ yuktaṃ rathaṃ tadādāya dhanaṃ gṛhītvā praticakrame raikvaṃ prati gatavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे रैक्व गवां षट्शतानीमानि तुभ्यं मयाऽनीतान्ययं निष्को ऽश्वतरीरथश्चायमेतद्धनमादत्स्व भगवो ऽनुशाधि च मे मामेतां यां च देवतां त्वमुपाःसे तद्देवतोपदेशेन मामनुशाधीत्यर्थः ॥२ ॥
he raikva gavāṃ ṣaṭśatānīmāni tubhyaṃ mayā'nītānyayaṃ niṣko 'śvatarīrathaścāyametaddhanamādatsva bhagavo 'nuśādhi ca me māmetāṃ yāṃ ca devatāṃ tvamupāḥse taddevatopadeśena māmanuśādhītyarthaḥ //2 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेवमुक्तवन्तं राजानं प्रत्युवाच परो रैक्वः ।
tamevamuktavantaṃ rājānaṃ pratyuvāca paro raikvaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रैक्वेदं गवां सहस्रमयं निष्को ऽयमश्वतरीरथ इयं जायार्थं मम दुहिताऽनीतायं च ग्रामो यस्मिन्नाःसे तिष्ठसि स च त्वदर्थे मया कल्पितः तदेतत्सर्वमादायानुशाध्येव मा मां हे भगव इत्युक्तस्तस्या जायार्थमानीताया राज्ञो दुहितुर्हैव मुखं द्वारं विद्याया दाने तीर्थमुपोद्गृह्णञ्जानन्नित्यर्थः ।
raikvedaṃ gavāṃ sahasramayaṃ niṣko 'yamaśvatarīratha iyaṃ jāyārthaṃ mama duhitā'nītāyaṃ ca grāmo yasminnāḥse tiṣṭhasi sa ca tvadarthe mayā kalpitaḥ tadetatsarvamādāyānuśādhyeva mā māṃ he bhagava ityuktastasyā jāyārthamānītāyā rājño duhiturhaiva mukhaṃ dvāraṃ vidyāyā dāne tīrthamupodgṛhṇañjānannityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुर्वाव संवर्गो वायुर्बाह्यो वावेत्यवधारणार्थः ।
vāyurvāva saṃvargo vāyurbāhyo vāvetyavadhāraṇārthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा यदाऽप उच्छुष्यन्त्युच्छोषमाप्नुवन्ति तदा वायुमेवापियन्ति ।
tathā yadā'pa ucchuṣyantyucchoṣamāpnuvanti tadā vāyumevāpiyanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरमध्यात्ममात्मनि संवर्गदर्शनमिदमुच्यते ।
athānantaramadhyātmamātmani saṃvargadarśanamidamucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ वा एतौ द्वौ संवर्गौ संवर्जनगुणो वायुरेव देवेषु संवर्गः प्राणः प्राणेषु वागादिषु मुख्यः ॥४ ॥
tau vā etau dvau saṃvargau saṃvarjanaguṇo vāyureva deveṣu saṃvargaḥ prāṇaḥ prāṇeṣu vāgādiṣu mukhyaḥ //4 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतयोः स्तुत्यर्थमियमाख्यायिकाऽरभ्यते ।
athaitayoḥ stutyarthamiyamākhyāyikā'rabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच ब्रह्मचारी महात्मनश्चतुर इति द्वितीयाबहुवचनम् ।
sa hovāca brahmacārī mahātmanaścatura iti dvitīyābahuvacanam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदु ह ब्रह्मचारिणो वचनं शौनकः कापेयः प्रतिमन्वानो मनसाऽलोचयन्ब्रह्मचारिणं प्रत्येयायाऽजगाम ।
tadu ha brahmacāriṇo vacanaṃ śaunakaḥ kāpeyaḥ pratimanvāno manasā'locayanbrahmacāriṇaṃ pratyeyāyā'jagāma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं वागाद्यग्न्यादि चान्नान्नादत्वसंस्तुतं जगदेकीकृत्य षोडशधा प्रविभज्य तस्मिन्ब्रह्मदृष्टिर्विधातव्येत्यारभ्यते ।
sarvaṃ vāgādyagnyādi cānnānnādatvasaṃstutaṃ jagadekīkṛtya ṣoḍaśadhā pravibhajya tasminbrahmadṛṣṭirvidhātavyetyārabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पृष्टा जबाला सा हैनं पुत्रमुवाच-नाहमेतत्तव गोत्रं वेद हे तात यद्गोत्रस्त्वमसि ।
evaṃ pṛṣṭā jabālā sā hainaṃ putramuvāca-nāhametattava gotraṃ veda he tāta yadgotrastvamasi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह सत्यकामो हारिद्रुमतं हरिद्रुमतो ऽपत्यं हारिद्रुमतं गौतमं गोत्रत एत्य गत्वोवाच ब्रह्मचर्यं भगवति पूजावति त्वयि वत्स्याम्यत उपेयामुपगच्छेयं शिष्यतया भगवन्तमित्युक्तवन्तं तं होवाच गौतमः ।
sa ha satyakāmo hāridrumataṃ haridrumato 'patyaṃ hāridrumataṃ gautamaṃ gotrata etya gatvovāca brahmacaryaṃ bhagavati pūjāvati tvayi vatsyāmyata upeyāmupagaccheyaṃ śiṣyatayā bhagavantamityuktavantaṃ taṃ hovāca gautamaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं होवाच गौतमो नैतद्वचो ऽब्राह्मणो विशेषेण वक्तुमर्हत्यार्जवार्थसंयुक्तम् ।
taṃ hovāca gautamo naitadvaco 'brāhmaṇo viśeṣeṇa vaktumarhatyārjavārthasaṃyuktam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेतं श्रद्धातपोभ्यां सिद्धं वायुदेवता दिक्संबन्धिनी तुष्टा सत्यृषभमनुप्रविश्यर्षभापन्नानुग्रहायाथ हैनमृषभो ऽभ्युवादाभ्युक्तवान्सत्यकाम ३ इति संबोध्य, तमसौ सत्यकामो भगव इति ह प्रतिशुश्राव प्रतिवचनं ददौ ।
tametaṃ śraddhātapobhyāṃ siddhaṃ vāyudevatā diksaṃbandhinī tuṣṭā satyṛṣabhamanupraviśyarṣabhāpannānugrahāyātha hainamṛṣabho 'bhyuvādābhyuktavānsatyakāma 3 iti saṃbodhya, tamasau satyakāmo bhagava iti ha pratiśuśrāva prativacanaṃ dadau /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चाहं ब्रङ्मणः परस्य ते तुभ्यं पादं ब्रवाणि कथयानि ।
kiñcāhaṃ braṅmaṇaḥ parasya te tubhyaṃ pādaṃ bravāṇi kathayāni /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिदेवं यथोक्तमेतं ब्रह्मणश्चतुष्कलं पादं विद्वान्प्रकाशवानित्यनेन गुणेन विशिष्टमुपास्ते तस्येदं फलं प्रकाशवानस्मिन् लोके भवति प्रख्यातो भवतीत्यर्थः ।
sa yaḥ kaścidevaṃ yathoktametaṃ brahmaṇaścatuṣkalaṃ pādaṃ vidvānprakāśavānityanena guṇena viśiṣṭamupāste tasyedaṃ phalaṃ prakāśavānasmin loke bhavati prakhyāto bhavatītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽग्निस्ते पादं वक्तेत्युपररामर्षभः ।
so 'gniste pādaṃ vaktetyupararāmarṣabhaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमग्निरभ्युवाद सत्यकाम ३ इति संबोध्य, तमसौ सत्यकामो भगव इति ह प्रतिशुश्राव प्रतिवचनं ददौ ॥२ ॥
tamagnirabhyuvāda satyakāma 3 iti saṃbodhya, tamasau satyakāmo bhagava iti ha pratiśuśrāva prativacanaṃ dadau //2 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणः सोम्य ते पादं ब्रवाणीति ब्रवीतु मे भगवानीति तस्मै होवाच पृथिवी कलान्तरिक्षं कला द्यौः कला समुद्रः कलेत्यात्मगोचरमेव दर्शनमग्निरब्रवीत् ।
brahmaṇaḥ somya te pādaṃ bravāṇīti bravītu me bhagavānīti tasmai hovāca pṛthivī kalāntarikṣaṃ kalā dyauḥ kalā samudraḥ kaletyātmagocarameva darśanamagnirabravīt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिद्यथोक्तं पादमनन्तवत्त्वेन गुणेनोपास्ते स तथैव तद्गुणो भवत्यस्मिंल्लोके ।
sa yaḥ kaścidyathoktaṃ pādamanantavattvena guṇenopāste sa tathaiva tadguṇo bhavatyasmiṃlloke /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽग्निर्हंसस्ते पादं वक्तेत्युक्तवोपरराम ।
so 'gnirhaṃsaste pādaṃ vaktetyuktavopararāma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निःकला सूर्यः कला चन्द्रः कला विद्युत्कलैष वै सोम्येति ज्योतिर्विषयमेव च दर्शनं प्रोवाचातो हंसस्याऽदित्यत्वं प्रतीयते ।
agniḥkalā sūryaḥ kalā candraḥ kalā vidyutkalaiṣa vai somyeti jyotirviṣayameva ca darśanaṃ provācāto haṃsasyā'dityatvaṃ pratīyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसो ऽपि मद्गुष्टे पादं वक्तेत्युपरराम ।
haṃso 'pi madguṣṭe pādaṃ vaktetyupararāma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च मद्गुः प्राणः स्वविषयमेव च दर्शनमुवाच प्राणः कलेत्यादि, आयतनवानित्येवं नाम ।
sa ca madguḥ prāṇaḥ svaviṣayameva ca darśanamuvāca prāṇaḥ kaletyādi, āyatanavānityevaṃ nāma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं पादं तथैवोपास्ते यः स आयतनवानाश्रयवानस्मिंल्लोके भवति ।
taṃ pādaṃ tathaivopāste yaḥ sa āyatanavānāśrayavānasmiṃlloke bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवं ब्रह्मवित्सन्प्राप ह प्राप्तवानाचार्यकुलम् ।
sa evaṃ brahmavitsanprāpa ha prāptavānācāryakulam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मविदिव वै सोम्य भासि ।
brahmavidiva vai somya bhāsi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्च श्रुतं हि यस्मान्मम विद्यत एवास्मिन्नर्थे भगवत्समेभ्य ॠषिभ्यः ।
kiñca śrutaṃ hi yasmānmama vidyata evāsminnarthe bhagavatsamebhya ṝṣibhyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्ब्रह्मविद्यां प्रकारान्तरेण वक्ष्यामीत्यारभेत गतिं च तद्विदो ऽग्निविद्यां च ।
punarbrahmavidyāṃ prakārāntareṇa vakṣyāmītyārabheta gatiṃ ca tadvido 'gnividyāṃ ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाचार्यजायोवाच तप्तोब्रह्मचारी कुशलं सम्यगग्नीन्परिचचारीत्परिचरितवान् ।
tamācāryajāyovāca taptobrahmacārī kuśalaṃ samyagagnīnparicacārītparicaritavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होपकोसलो व्याधिना मानसेन दुःखेनानशितुमनशनं कर्तुं दध्रे धृतवान्मनः ।
sa hopakosalo vyādhinā mānasena duḥkhenānaśitumanaśanaṃ kartuṃ dadhre dhṛtavānmanaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्त्वा तूष्णींभूते ब्रह्मचारिण्यथ हाग्नयः शुश्रूषयाऽवर्जिताः कारुण्याविष्टाः सन्तस्रयो ऽपि समूदिरे संभूयोक्तवन्तः ।
uktvā tūṣṇīṃbhūte brahmacāriṇyatha hāgnayaḥ śuśrūṣayā'varjitāḥ kāruṇyāviṣṭāḥ santasrayo 'pi samūdire saṃbhūyoktavantaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच ब्रह्मचारी विजानाम्यहं यद्भवद्भिरुक्तं प्रसिद्धपदार्थकत्वात्प्राणो ब्रह्मेति ।
sa hovāca brahmacārī vijānāmyahaṃ yadbhavadbhiruktaṃ prasiddhapadārthakatvātprāṇo brahmeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्भूयाग्नयो ब्रह्मचारिणे ब्रह्मोक्तवन्तः ।
sambhūyāgnayo brahmacāriṇe brahmoktavantaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिदेवं यथोक्तं गार्हपत्यमग्निमन्नान्नादत्वेन चतुर्धा प्रविभक्तमुपास्ते सो ऽपहते विनाशयति पापकृत्यां पापं कर्म ।
sa yaḥ kaścidevaṃ yathoktaṃ gārhapatyamagnimannānnādatvena caturdhā pravibhaktamupāste so 'pahate vināśayati pāpakṛtyāṃ pāpaṃ karma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हैनमन्वाहार्यपचनो ऽनुशशास दक्षिणाग्निरापो दिशो नक्षत्राणि चन्द्रमा इत्येता मम चतस्रस्तनवश्चतुर्धाहमन्वाहार्यपचन आत्मानं प्रविभज्यावस्थितः तत्र य एष चन्द्रमसि पुरुषो दृश्यते सो ऽहमस्मि स एवाहमस्मीति पूर्ववत् ।
atha hainamanvāhāryapacano 'nuśaśāsa dakṣiṇāgnirāpo diśo nakṣatrāṇi candramā ityetā mama catasrastanavaścaturdhāhamanvāhāryapacana ātmānaṃ pravibhajyāvasthitaḥ tatra ya eṣa candramasi puruṣo dṛśyate so 'hamasmi sa evāhamasmīti pūrvavat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हैनमाहवनीयो ऽनुशशास प्राण आकाशो द्यौर्विद्युदिति ममाप्येताश्चतस्रस्तनवः ।
atha hainamāhavanīyo 'nuśaśāsa prāṇa ākāśo dyaurvidyuditi mamāpyetāścatasrastanavaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पुनः सम्भूयोचुर्हेपकोसलैषा सोम्य ते तवास्मद्विद्याग्निविद्येत्यर्थः ।
te punaḥ sambhūyocurhepakosalaiṣā somya te tavāsmadvidyāgnividyetyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगव इति ह प्रतिशुश्राव ।
bhagava iti ha pratiśuśrāva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एषो ऽक्षिणि पुरुषो दृश्यते निवृत्तचक्षुर्भिर्ब्रह्मचर्यादिसाधनसम्पन्नैः शान्तैर्विवेकिभिर्दृष्टेर्द्रष्टा"चक्षुषश्चक्षुः"इत्यादिश्रुत्यन्तरात् ।
ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyate nivṛttacakṣurbhirbrahmacaryādisādhanasampannaiḥ śāntairvivekibhirdṛṣṭerdraṣṭā"cakṣuṣaścakṣuḥ"ityādiśrutyantarāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतं यथोक्तं पुरुषं संयद्वाम इत्याचक्षते ।
etaṃ yathoktaṃ puruṣaṃ saṃyadvāma ityācakṣate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष उ एव वामनीर्यस्मादेष हि सर्वाणि वामानि पुण्यकर्मफलानि पुण्यानुरूपं प्राणिभ्यो नयति प्रापयति वहति चाऽत्मधर्मत्वेन ।
eṣa u eva vāmanīryasmādeṣa hi sarvāṇi vāmāni puṇyakarmaphalāni puṇyānurūpaṃ prāṇibhyo nayati prāpayati vahati cā'tmadharmatvena /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष उ एव भामनीरेष हि यस्मात्सर्वेषु लोकेष्वादित्यचन्द्राग्न्यादिरूपैर्भाति दीप्यते ।
eṣa u eva bhāmanīreṣa hi yasmātsarveṣu lokeṣvādityacandrāgnyādirūpairbhāti dīpyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेदानीं यथोक्तब्रह्मविदो गतिरुच्यते ।
athedānīṃ yathoktabrahmavido gatirucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रहस्यप्रकरणे प्रसङ्गादारण्यकत्वसामान्याच्च यज्ञे क्षत उत्पन्ने व्याहृतयः प्रायश्चित्तार्था विधातव्यास्तदभिज्ञस्य चर्त्विजो ब्रह्मणो मौनमित्यत इदमारभ्यते-एष ह वा एष वायुर्यो ऽयं पवते ऽयं यज्ञः ।
rahasyaprakaraṇe prasaṅgādāraṇyakatvasāmānyācca yajñe kṣata utpanne vyāhṛtayaḥ prāyaścittārthā vidhātavyāstadabhijñasya cartvijo brahmaṇo maunamityata idamārabhyate-eṣa ha vā eṣa vāyuryo 'yaṃ pavate 'yaṃ yajñaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर्वर्तन्योरन्यतरां वर्तनीं मनसा विवेकज्ञानवता संस्करोति ब्रह्मर्त्विग्वाचा वर्तन्या होताध्वर्युरुद्गातेत्येते त्रयो ऽप्यृत्विजो ऽन्यतरां वाग्लक्षणां वर्तनीं वाचैव संस्कुर्वन्ति ।
tayorvartanyoranyatarāṃ vartanīṃ manasā vivekajñānavatā saṃskaroti brahmartvigvācā vartanyā hotādhvaryurudgātetyete trayo 'pyṛtvijo 'nyatarāṃ vāglakṣaṇāṃ vartanīṃ vācaiva saṃskurvanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुनर्यत्र ब्रह्मा विद्वान्मौनं परिगृह्य वाग्विसर्गमकुर्वन्वर्तते यावत्परिधानीयाया न व्यववदति तथैव सर्वर्त्विज उभे एव वर्तनी संस्कुर्वन्ति न हीयते ऽन्यतरापि ।
atha punaryatra brahmā vidvānmaunaṃ parigṛhya vāgvisargamakurvanvartate yāvatparidhānīyāyā na vyavavadati tathaiva sarvartvija ubhe eva vartanī saṃskurvanti na hīyate 'nyatarāpi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र ब्रह्मणो मौनं विहितं तद्रेषे ब्रह्मत्वकर्मणि चान्यस्मिंश्च होत्रादिकर्मरेषे व्याहृतिहोमः प्रायश्चित्तमिति तदर्थं व्याहृतयो विधातव्या इत्याह-प्रजापतिर्लोकानभ्यतपल्लोकानुद्दिश्य तत्र सारजिघृक्षया ध्यानलक्षणं तपश्चचार ।
atra brahmaṇo maunaṃ vihitaṃ tadreṣe brahmatvakarmaṇi cānyasmiṃśca hotrādikarmareṣe vyāhṛtihomaḥ prāyaścittamiti tadarthaṃ vyāhṛtayo vidhātavyā ityāha-prajāpatirlokānabhyatapallokānuddiśya tatra sārajighṛkṣayā dhyānalakṣaṇaṃ tapaścacāra /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरप्येवमेवमग्न्याद्याः स एतास्तिस्रो देवता उद्दिश्याभ्यतपत् ।
punarapyevamevamagnyādyāḥ sa etāstisro devatā uddiśyābhyatapat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एतां पुनरभ्यतपत्त्रयीं विद्याम् ।
sa etāṃ punarabhyatapattrayīṃ vidyām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यदि यजुष्टो यजुर्निमित्तं रिष्येद्भुवः स्वाहेति दक्षिणाग्नौ जुहुयात् ।
atha yadi yajuṣṭo yajurnimittaṃ riṣyedbhuvaḥ svāheti dakṣiṇāgnau juhuyāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यथा लवणेन सुवर्णं सन्दध्यात् ।
tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ sandadhyāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चैष ह वा उदक्प्रवण उदङ्निम्नो दक्षिणोच्छ्रायो यज्ञो भवति ।
kiñcaiṣa ha vā udakpravaṇa udaṅnimno dakṣiṇocchrāyo yajño bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानवो भ्रह्मा मौनाचरणान्मननाद्वा ज्ञावनत्त्वात्ततो ब्रह्मैवैकर्त्विक्कुरून्कर्तॄन् ।
mānavo bhrahmā maunācaraṇānmananādvā jñāvanattvāttato brahmaivaikartvikkurūnkartṝn /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.