Library·Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary·5
यो ह वै वसिष्ठं वसितृतममाच्छादयितृतमं वसुमत्तमं वा यो वेद स तथैव वसिष्ठो ह भवति स्वानां ज्ञातीनाम् ।
yo ha vai vasiṣṭhaṃ vasitṛtamamācchādayitṛtamaṃ vasumattamaṃ vā yo veda sa tathaiva vasiṣṭho ha bhavati svānāṃ jñātīnām /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै प्रतिष्ठां वेद स चास्मिंल्लोके ऽमुष्मिंश्च परे प्रतितिष्ठति ह ।
yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda sa cāsmiṃlloke 'muṣmiṃśca pare pratitiṣṭhati ha /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वै सम्पदं वेद तस्मा अस्मै दैवाश्च मानुषाश्च कामाः सम्पद्यन्ते ह ।
yo ha vai sampadaṃ veda tasmā asmai daivāśca mānuṣāśca kāmāḥ sampadyante ha /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ह वा आयतनं वेदाऽयतनं ह स्वानां भवत्याश्रयो भवतीत्यर्थः ।
yo ha vā āyatanaṃ vedā'yatanaṃ ha svānāṃ bhavatyāśrayo bhavatītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ह प्राणा एवं यथोक्तगुणाः सन्तो ऽहंश्रेयस्यहं श्रेयानस्म्यहं श्रेयानस्मीत्येतस्मिन्प्रयोजने व्यूदिरे नाना विरुद्धं चोदिर उक्तवन्तः ॥६ ॥
atha ha prāṇā evaṃ yathoktaguṇāḥ santo 'haṃśreyasyahaṃ śreyānasmyahaṃ śreyānasmītyetasminprayojane vyūdire nānā viruddhaṃ codira uktavantaḥ //6 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ह - तै हैवं विवदमाना आत्मनः श्रेष्ठत्वविज्ञानाय प्रजापतिं पितरं जनयितारं कञ्चिदेत्योचुरुक्तवन्तो हे भगवन्को नो ऽस्माकं मध्ये श्रेष्ठो ऽभ्यधिको गुणैरित्येवं पृष्टवन्तः ।
te ha - tai haivaṃ vivadamānā ātmanaḥ śreṣṭhatvavijñānāya prajāpatiṃ pitaraṃ janayitāraṃ kañcidetyocuruktavanto he bhagavanko no 'smākaṃ madhye śreṣṭho 'bhyadhiko guṇairityevaṃ pṛṣṭavantaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं परीक्षितेषु वागादिष्वथानन्तरं ह स मुख्यः प्राण उच्चिक्रमिषन्नुत्क्रमितुमिच्छन्किमकरोदित्युच्यते ।
evaṃ parīkṣiteṣu vāgādiṣvathānantaraṃ ha sa mukhyaḥ prāṇa uccikramiṣannutkramitumicchankimakarodityucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ हैनं वागादयः प्राणस्य श्रेष्ठत्वं कार्येणाऽपादयन्त आहुर्बलिमिव हरन्तो राज्ञे विशः ।
atha hainaṃ vāgādayaḥ prāṇasya śreṣṭhatvaṃ kāryeṇā'pādayanta āhurbalimiva haranto rājñe viśaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतेरिदं वचो युक्तमिदं वागादिभिर्मुख्यं प्राणं प्रत्यभिहितं यस्मान्न वै लोके वाचो न चक्षूंषि न श्रोत्राणि न मनांसीति वागादीनि करणान्याचक्षते लौकिका आगमज्ञा वा ।
śruteridaṃ vaco yuktamidaṃ vāgādibhirmukhyaṃ prāṇaṃ pratyabhihitaṃ yasmānna vai loke vāco na cakṣūṃṣi na śrotrāṇi na manāṃsīti vāgādīni karaṇānyācakṣate laukikā āgamajñā vā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच मुख्यः प्राणः किं मे ऽन्नं भविष्यतीति ।
sa hovāca mukhyaḥ prāṇaḥ kiṃ me 'nnaṃ bhaviṣyatīti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच पुनः प्राणः ।
sa hovāca punaḥ prāṇaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतत्प्राणदर्शनं स्तूयते ।
tadetatprāṇadarśanaṃ stūyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं यदि महन्महत्त्वं जिगमिषेद्गन्तुमिच्छेन्महत्त्वं प्राप्तुं यदिकामयेतेत्यर्थः ।
athānantaraṃ yadi mahanmahattvaṃ jigamiṣedgantumicchenmahattvaṃ prāptuṃ yadikāmayetetyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानमन्यत् ।
samānamanyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रतिसृप्याग्नेरीषदपसृप्याञ्जलौ मन्थमाधाय जपतीमं मन्त्रम् ।
atha pratisṛpyāgnerīṣadapasṛpyāñjalau manthamādhāya japatīmaṃ mantram /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं खल्वेतया वक्ष्यमाणयर्चा पच्छः पादश आचामति भक्षयति, मन्त्रस्यैकैकेन पादेनैकैकं ग्रासं भक्षयति ।
athānantaraṃ khalvetayā vakṣyamāṇayarcā pacchaḥ pādaśa ācāmati bhakṣayati, mantrasyaikaikena pādenaikaikaṃ grāsaṃ bhakṣayati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतस्मिन्नर्थ एष श्लोको मन्त्रो ऽपि भवति ।
tadetasminnartha eṣa śloko mantro 'pi bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्ताः संसारगतयो वक्तव्या वैराग्यहेतोर्मुमुक्षूणामित्यत आख्यायिकाऽरभ्यते-श्वेतकेतुनमितो ह, इत्यैतिह्यार्थः ।
brahmādistambaparyantāḥ saṃsāragatayo vaktavyā vairāgyahetormumukṣūṇāmityata ākhyāyikā'rabhyate-śvetaketunamito ha, ityaitihyārthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं होवाच यद्यनुशिष्टो ऽसि वेत्थ यदितो ऽस्माल्लोकादध्यूर्ध्वं यत्प्रजाः प्रयन्ति यद्गच्छन्ति तत्किं जानीष इत्यर्थः ।
taṃ hovāca yadyanuśiṣṭo 'si vettha yadito 'smāllokādadhyūrdhvaṃ yatprajāḥ prayanti yadgacchanti tatkiṃ jānīṣa ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्था यथासौ लोकः पितृसम्बन्धी यं प्राप्य पुनरावर्तन्ते बहुभिः प्रयद्भिरपि येन कारमेन न सम्पूर्यत इति ।
vetthā yathāsau lokaḥ pitṛsambandhī yaṃ prāpya punarāvartante bahubhiḥ prayadbhirapi yena kāramena na sampūryata iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैवमज्ञः सन्किमनु कस्मात्त्वमनुशिष्टो ऽस्मीत्यवोचथा उक्तवानसि ।
athaivamajñaḥ sankimanu kasmāttvamanuśiṣṭo 'smītyavocathā uktavānasi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः पञ्च पञ्चसंख्याकान्प्रश्नान्राजन्यबन्धू राजान्या बन्धवो ऽस्येति राजन्यबन्धुः स्वयं दुर्वृत्त इत्यर्थः ।
yataḥ pañca pañcasaṃkhyākānpraśnānrājanyabandhū rājānyā bandhavo 'syeti rājanyabandhuḥ svayaṃ durvṛtta ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह कृच्छ्रीभूतो ऽप्रत्याख्येयं ब्राह्मणं मन्वानो न्यायेन विद्या वक्तव्येति मत्वा तं ह गौतमं चिरं दीर्घकालं वसेत्येवमाज्ञापयाञ्चकाराऽज्ञप्तवान् ।
sa ha kṛcchrībhūto 'pratyākhyeyaṃ brāhmaṇaṃ manvāno nyāyena vidyā vaktavyeti matvā taṃ ha gautamaṃ ciraṃ dīrghakālaṃ vasetyevamājñāpayāñcakārā'jñaptavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चम्यामाहुतावाप इत्ययं प्रश्नः प्राथम्येनापाक्रियते ।
pañcamyāmāhutāvāpa ityayaṃ praśnaḥ prāthamyenāpākriyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नेतस्मिन्यथोक्तलक्षणे ऽग्नौ देवा यजमानप्राणा अग्न्यादिरूपा अधिदैवतम् ।
tasminnetasminyathoktalakṣaṇe 'gnau devā yajamānaprāṇā agnyādirūpā adhidaivatam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयहोमपर्यायार्थमाह-पर्जन्यो वाव पर्जन्य एव गौतमाग्निः पर्जन्यो नाम वृष्ट्युपकरणाभिमानी देवताविशेषः ।
dvitīyahomaparyāyārthamāha-parjanyo vāva parjanya eva gautamāgniḥ parjanyo nāma vṛṣṭyupakaraṇābhimānī devatāviśeṣaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः पूर्ववत्सोमं राजानं जुह्वति ।
tasminnetasminnagnau devāḥ pūrvavatsomaṃ rājānaṃ juhvati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवी वाव गौतमाग्निरित्यादि पूर्ववत् ।
pṛthivī vāva gautamāgnirityādi pūrvavat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नित्यादि समानम् ।
tasminnityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषो वाव गौतमाग्निः ।
puruṣo vāva gautamāgniḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानमन्यत् ।
samānamanyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योषा वाव गौतमाग्निः ।
yoṣā vāva gautamāgniḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवा रेतो जुह्वति ।
tasminnetasminnagnau devā reto juhvati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्वेवं तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्तीति व्याख्यात एकः प्रश्नः ।
iti tvevaṃ tu pañcamyāmāhutāvāpaḥ puruṣavacaso bhavantīti vyākhyāta ekaḥ praśnaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवं जातो यावदायुषं पुनः पुनर्घटीयन्त्रवद्गमनागमनाय कर्म कुर्वन्कुलालचक्रवद्वा तिर्यग्भ्रमणाय यावत्कर्मणोपात्तमायुस्तावज्जीवति ।
sa evaṃ jāto yāvadāyuṣaṃ punaḥ punarghaṭīyantravadgamanāgamanāya karma kurvankulālacakravadvā tiryagbhramaṇāya yāvatkarmaṇopāttamāyustāvajjīvati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेत्थ यदितो ऽधि प्रजाः प्रयन्तीत्ययं प्रश्नः प्रत्युपस्थितो ऽपाकर्तव्यतया ।
vettha yadito 'dhi prajāḥ prayantītyayaṃ praśnaḥ pratyupasthito 'pākartavyatayā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेत्यर्थान्तरप्रस्तावनार्थो य इमे गृहस्था ग्रामे ।
athetyarthāntaraprastāvanārtho ya ime gṛhasthā grāme /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासेभ्यः पितृलोकं पितृलोकादाकाशमाकाशाच्चन्द्रमसम् ।
māsebhyaḥ pitṛlokaṃ pitṛlokādākāśamākāśāccandramasam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्तदुपभोगनिमित्तस्य कर्मणः क्षयः सम्पतन्ति येनेति सम्पातः कर्मणः क्षयो यावत्सम्पातं यावत्कर्मणः क्षय इत्यर्थः ।
yāvattadupabhoganimittasya karmaṇaḥ kṣayaḥ sampatanti yeneti sampātaḥ karmaṇaḥ kṣayo yāvatsampātaṃ yāvatkarmaṇaḥ kṣaya ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रं भूत्वा ततः सेचनसमर्थो मेघो भवति मेघो भूत्वोन्नतेषु प्रदेशेष्वथ प्रवर्षति ।
abhraṃ bhūtvā tataḥ secanasamartho megho bhavati megho bhūtvonnateṣu pradeśeṣvatha pravarṣati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्र तेष्वनुशयिनां य इह लोके रमणीयं शोभनं चरणं शीलं येषां ते रमणीयचरणाः रमणीयचरणेनोपलक्षितः शोभनो ऽनुशयः पुण्यं कर्म येषां ते रमणीयचरणा उच्यन्ते ।
tattatra teṣvanuśayināṃ ya iha loke ramaṇīyaṃ śobhanaṃ caraṇaṃ śīlaṃ yeṣāṃ te ramaṇīyacaraṇāḥ ramaṇīyacaraṇenopalakṣitaḥ śobhano 'nuśayaḥ puṇyaṃ karma yeṣāṃ te ramaṇīyacaraṇā ucyante /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु न विद्यासेविनो नापीष्टादिकर्म सेवन्ते तदाथैतयोः पथोर्यथोक्तयोरर्चिर्धूमादिलक्षणयोर्न कतरेणान्यतरेणचनापि यन्ति तानीमानि भूतानि क्षूद्राणि दंशमसककीटादीन्यसकृदावर्तीनि भवन्ति ।
yadā tu na vidyāsevino nāpīṣṭādikarma sevante tadāthaitayoḥ pathoryathoktayorarcirdhūmādilakṣaṇayorna katareṇānyatareṇacanāpi yanti tānīmāni bhūtāni kṣūdrāṇi daṃśamasakakīṭādīnyasakṛdāvartīni bhavanti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तेनो हिरण्यस्य ब्राह्मणसुवर्णस्य हर्ता ।
steno hiraṇyasya brāhmaṇasuvarṇasya hartā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ह पुनर्यो यथोक्तान्पञ्चाग्नीन्वेद स तैरप्याचरन्महापातकिभिः सह न पाप्मना लिप्यते शुद्ध एव ।
atha ha punaryo yathoktānpañcāgnīnveda sa tairapyācaranmahāpātakibhiḥ saha na pāpmanā lipyate śuddha eva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेन पथा गच्छतामन्नभाव उत्कस्तद्देवानामन्नं तं देवा भक्षयन्तीति ।
dakṣiṇena pathā gacchatāmannabhāva utkastaddevānāmannaṃ taṃ devā bhakṣayantīti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ह मीमांसन्तो ऽपि निश्चयमलभमानाः सम्पादयाञ्चक्रुः सम्पादितवन्तः आत्मन उपदेष्टारम् ।
te ha mīmāṃsanto 'pi niścayamalabhamānāḥ sampādayāñcakruḥ sampāditavantaḥ ātmana upadeṣṭāram /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ह तान्दृष्ट्वैव तेषामागमनप्रयोजनं बुद्ध्वा सम्पादयाञ्चकार ।
sa ha tāndṛṣṭvaiva teṣāmāgamanaprayojanaṃ buddhvā sampādayāñcakāra /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सम्पाद्य तान्होवाच ।
evaṃ sampādya tānhovāca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो ह राजा प्राप्तेभ्यः पृथक्पृथगर्हाण्यर्हणानि पुरोहितैर्भृत्यैश्च कारयाञ्चकार कारितवान् ।
tebhyo ha rājā prāptebhyaḥ pṛthakpṛthagarhāṇyarhaṇāni purohitairbhṛtyaiśca kārayāñcakāra kāritavān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कथमुवाचेत्याह-औपमन्यव हे कमात्मानं वैश्वानरं त्वमुपाःस इति पप्रच्छ ।
sa kathamuvācetyāha-aupamanyava he kamātmānaṃ vaiśvānaraṃ tvamupāḥsa iti papraccha /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्स्यन्नं दीप्ताग्निः सन्पश्यसि च पुत्रपौत्रादि प्रियमिष्टम् ।
atsyannaṃ dīptāgniḥ sanpaśyasi ca putrapautrādi priyamiṣṭam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होवाच सत्ययज्ञं पौलुषिं हे प्राचीनयोग्य कं त्वमात्मानमुपास्त इत्यादित्यमेव भगवो राजन्निति होवाच ।
atha hovāca satyayajñaṃ pauluṣiṃ he prācīnayogya kaṃ tvamātmānamupāsta ityādityameva bhagavo rājanniti hovāca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्च त्वामनु प्रवृत्तो ऽश्वतरीभ्यां युक्तो रथो ऽश्वतरीरथो दासीनिष्को दासीभिर्युक्तो निष्को हारो दासीनिष्कः ।
kiñca tvāmanu pravṛtto 'śvatarībhyāṃ yukto ratho 'śvatarīratho dāsīniṣko dāsībhiryukto niṣko hāro dāsīniṣkaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होवाचेन्द्रद्युम्नं भाल्लवेयं वैयाघ्रपद्य कं त्वमात्मानमुपाःस इत्यादि समानम् ।
atha hovācendradyumnaṃ bhāllaveyaṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvamātmānamupāḥsa ityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्स्यन्नमित्यादि समानम् ।
atsyannamityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होवाच जनमित्यादि समानम् ।
atha hovāca janamityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्देहस्त्वेष सन्देहो मध्यमं शरीरं वैश्वानरस्य ।
sandehastveṣa sandeho madhyamaṃ śarīraṃ vaiśvānarasya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होवाच बुडिलमाश्वतराश्विमित्यादि समानम् ।
atha hovāca buḍilamāśvatarāśvimityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिस्त्वेष आत्मनो वैश्वानरस्य बस्तिर्मूत्रसंग्रहस्थानं बस्तिर्मूत्रसंग्रहस्थानं बस्तिस्ते व्यभेत्स्यद्भिन्नो ऽभविष्यद्यन्मां नाऽगमिष्य इति ॥२॥
bastistveṣa ātmano vaiśvānarasya bastirmūtrasaṃgrahasthānaṃ bastirmūtrasaṃgrahasthānaṃ bastiste vyabhetsyadbhinno 'bhaviṣyadyanmāṃ nā'gamiṣya iti //2//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ होवाचोद्दालकमित्यादि समानम् ।
atha hovācoddālakamityādi samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्यथोक्तवैश्वानरदर्शनवतो होवाच ।
tānyathoktavaiśvānaradarśanavato hovāca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मादेवम् ।
kasmādevam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्रैवं सति यद्भक्तं भोजनकाल आगच्छेद्भोजनार्थं तद्धोतव्यम् ।
tattatraivaṃ sati yadbhaktaṃ bhojanakāla āgacchedbhojanārthaṃ taddhotavyam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणे तृप्यति चक्षुरादित्यो द्यौश्चेत्यादि तृप्यति यच्चान्यद्द्यौश्चाऽदित्यश्च स्वामित्वेनाधितिष्ठतस्तच्च तृप्यति तस्य तृप्तिमनु स्वयं भुञ्जानस्तृप्यत्येवं प्रत्यक्षम् ।
prāṇe tṛpyati cakṣurādityo dyauścetyādi tṛpyati yaccānyaddyauścā'dityaśca svāmitvenādhitiṣṭhatastacca tṛpyati tasya tṛptimanu svayaṃ bhuñjānastṛpyatyevaṃ pratyakṣam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ यां द्वितीयां चतुर्थीं पञ्चमीमिति समानम् ॥१-२ ॥
atha yāṃ dvitīyāṃ caturthīṃ pañcamīmiti samānam //1-2 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः कश्चिदिदं वैश्वानरदर्शनं यथोक्तमविद्वान्सन्नग्निहोत्रं प्रसिद्धं जुहोति यथाङ्गारानाहुतियोग्यानपोह्यानाहुतिस्थाने भस्मनि जुहुयात्तादृक्तत्तुल्यं तस्य तदग्निहोत्रहवनं स्याद्वैश्वानरविदो ऽग्निहोत्रमपेक्ष्येति प्रसिद्धाग्निहोत्रनिन्दया वैश्वानरविदो ऽग्निहोत्रं स्तूयते ॥१ ॥
sa yaḥ kaścididaṃ vaiśvānaradarśanaṃ yathoktamavidvānsannagnihotraṃ prasiddhaṃ juhoti yathāṅgārānāhutiyogyānapohyānāhutisthāne bhasmani juhuyāttādṛktattulyaṃ tasya tadagnihotrahavanaṃ syādvaiśvānaravido 'gnihotramapekṣyeti prasiddhāgnihotranindayā vaiśvānaravido 'gnihotraṃ stūyate //1 //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतश्चैतद्विशिष्टमग्निहोत्रम् ।
ataścaitadviśiṣṭamagnihotram /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्च तद्यथेषीकायास्तूलमग्रमग्नौ प्रोतं प्रक्षिप्तं प्रदूयेत प्रदह्येत क्षिप्रमेवं हास्य विदुषः सर्वात्मभूतस्य सर्वान्नानामत्तुः सर्वे निरवशिष्टाः पाप्मानो धर्माधर्माख्या अनेकजन्मसञ्चिता इह च प्राग्ज्ञानोत्पत्तेर्ज्ञानसहभाविनश्च प्रदूयन्ते प्रदह्येरन्वर्तमानशरीरारम्भकपाप्मवर्जं, लक्ष्यं प्रति मुक्तेषुवत्प्रवृत्तफलत्वात्तस्य न दाहः ।
kiñca tadyatheṣīkāyāstūlamagramagnau protaṃ prakṣiptaṃ pradūyeta pradahyeta kṣipramevaṃ hāsya viduṣaḥ sarvātmabhūtasya sarvānnānāmattuḥ sarve niravaśiṣṭāḥ pāpmāno dharmādharmākhyā anekajanmasañcitā iha ca prāgjñānotpatterjñānasahabhāvinaśca pradūyante pradahyeranvartamānaśarīrārambhakapāpmavarjaṃ, lakṣyaṃ prati mukteṣuvatpravṛttaphalatvāttasya na dāhaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यद्यपि चण्डालायोच्छिष्टानर्हायोच्छिष्टं प्रयच्छेदुच्छिष्टं दद्यात्प्रतिषिद्धमुच्छिष्टदानं यद्यपि कुर्यादात्मनि हैवास्य चण्डालहेहस्थे वैश्वानरे तद्धुतं स्यान्नाधर्मनिमित्तमिति विद्यामेव स्तौति ।
sa yadyapi caṇḍālāyocchiṣṭānarhāyocchiṣṭaṃ prayaccheducchiṣṭaṃ dadyātpratiṣiddhamucchiṣṭadānaṃ yadyapi kuryādātmani haivāsya caṇḍālahehasthe vaiśvānare taddhutaṃ syānnādharmanimittamiti vidyāmeva stauti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेह लोके क्षुधिता बुभुक्षिता बाला मातरं पर्युपासते कदा नो मातान्नं प्रयच्छतीत्येवं सर्वाणि भूतान्यन्नादान्येवंविदो ऽग्निहोत्रं भोजनमुपासते कदा त्वसौ भोक्ष्यत इति, जगत्सर्वं विद्वद्भोजनेन तृप्तं भवतीत्यर्थः ।
yatheha loke kṣudhitā bubhukṣitā bālā mātaraṃ paryupāsate kadā no mātānnaṃ prayacchatītyevaṃ sarvāṇi bhūtānyannādānyevaṃvido 'gnihotraṃ bhojanamupāsate kadā tvasau bhokṣyata iti, jagatsarvaṃ vidvadbhojanena tṛptaṃ bhavatītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.