ऋग्वेदं भगवो ऽध्येमि स्मरामि यद्वेत्थेति विज्ञानस्य पृष्टत्वात् ।
ṛgvedaṃ bhagavo 'dhyemi smarāmi yadvettheti vijñānasya pṛṣṭatvāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary·7
Chandogya-Upanisad (Chandogyopanisad) with commentary 7
सो ऽहं भगव एतत्सर्वं जानन्नपि मन्त्रविदेवास्मि शब्दार्थमात्रविज्ञानवानेवास्मीत्यर्थः ।
so 'haṃ bhagava etatsarvaṃ jānannapi mantravidevāsmi śabdārthamātravijñānavānevāsmītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम वा ऋग्वेदो यजुर्वेद इत्यादि नामैवैतत् ।
nāma vā ṛgvedo yajurveda ityādi nāmaivaitat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यस्तु नाम ब्रह्मेत्युपास्ते तस्य यत्फलं भवति तच्छृणु यावन्नाम्नो गतं नाम्नो गोचरं तत्र तस्मिन्नामविषये ऽस्य यथाकामचारः कामचरणं राज्ञ इव स्वविषये भवति ।
sa yastu nāma brahmetyupāste tasya yatphalaṃ bhavati tacchṛṇu yāvannāmno gataṃ nāmno gocaraṃ tatra tasminnāmaviṣaye 'sya yathākāmacāraḥ kāmacaraṇaṃ rājña iva svaviṣaye bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्वाव ।
vāgvāva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानमन्यत् ॥२॥
samānamanyat //2//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो मनस्यनविशिष्टमन्तःकरणं वाचो भूयः ।
mano manasyanaviśiṣṭamantaḥkaraṇaṃ vāco bhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यो इत्यादि समानम् ॥२॥
sa yo ityādi samānam //2//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकल्पो वाव मनसो भूयान् ।
saṃkalpo vāva manaso bhūyān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि ह वा एतानि मन आदीनि संकल्पैकायनानि संकल्प एको ऽयनं गमनं प्रलयो येषां तानि संकल्पैकायनानि संकल्पात्मकान्युत्पत्तौ संकल्पे प्रतिष्ठितानि स्थितौ समकॢपतां संकल्पं कृतवत्याविव हि द्यौश्च पृथिवी च द्यावापृथिव्यौ निश्चले लक्ष्येते ।
tāni ha vā etāni mana ādīni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpa eko 'yanaṃ gamanaṃ pralayo yeṣāṃ tāni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpātmakānyutpattau saṃkalpe pratiṣṭhitāni sthitau samakḷpatāṃ saṃkalpaṃ kṛtavatyāviva hi dyauśca pṛthivī ca dyāvāpṛthivyau niścale lakṣyete /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यः संकल्पं ब्रह्मेति ब्रह्मबुद्ध्योपास्तेकॢप्तान्वै धात्रास्येमे लोकाः फलमिति कॢप्तान्समर्थितान्संकल्पितान्स विद्वान्ध्रुवान्नित्यानत्यन्ताध्रुवापेक्षया ध्रुवश्च स्वयम् ।
sa yaḥ saṃkalpaṃ brahmeti brahmabuddhyopāstekḷptānvai dhātrāsyeme lokāḥ phalamiti kḷptānsamarthitānsaṃkalpitānsa vidvāndhruvānnityānatyantādhruvāpekṣayā dhruvaśca svayam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं वाव संकल्पाद्भूयः ।
cittaṃ vāva saṃkalpādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि संकल्पादीनि कर्मफलान्तानि चित्तैकायनानि चित्तात्मानि चित्तोत्पत्तीनि चित्ते प्रतिष्ठितानि चित्तस्थितानीत्यपि पूर्ववत् ।
tāni saṃkalpādīni karmaphalāntāni cittaikāyanāni cittātmāni cittotpattīni citte pratiṣṭhitāni cittasthitānītyapi pūrvavat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तानुपचितान्हुद्धिमद्गुणैः स चित्तोपासको ध्रुवानित्यादि चोक्तार्थम् ॥३॥
cittānupacitānhuddhimadguṇaiḥ sa cittopāsako dhruvānityādi coktārtham //3//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानं वाव चित्ताद्भूयः ।
dhyānaṃ vāva cittādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानं वाव ध्यानाद्भूयः ।
vijñānaṃ vāva dhyānādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणूपासनफलं विज्ञानवतो विज्ञानं येषु लोकेषु तान्विज्ञानवतो लोकाञ्ज्ञानवतश्चाभिसिध्यत्यभिप्राप्नोति ।
śṛṇūpāsanaphalaṃ vijñānavato vijñānaṃ yeṣu lokeṣu tānvijñānavato lokāñjñānavataścābhisidhyatyabhiprāpnoti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलं वाव विज्ञानाद्भूयः ।
balaṃ vāva vijñānādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नं वाव बलाद्भूयः ।
annaṃ vāva balādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं चान्नवतः प्रभूतान्नान्वै स लोकान्पानवतः प्रभूतोदकांश्चान्नपानयोर्नित्यसंबन्धाल्लोकानभिसि ध्यति ।
phalaṃ cānnavataḥ prabhūtānnānvai sa lokānpānavataḥ prabhūtodakāṃścānnapānayornityasaṃbandhāllokānabhisi dhyati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो वावान्नाद्भूयस्यो ऽन्नकारणत्वात् ।
āpo vāvānnādbhūyasyo 'nnakāraṇatvāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं-स यो ऽपो ब्रह्मेत्युपास्त आप्नोति सर्वान्कामान्काम्यान्मूर्तिमतो विषयानित्यर्थः ।
phalaṃ-sa yo 'po brahmetyupāsta āpnoti sarvānkāmānkāmyānmūrtimato viṣayānityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजो वावाद्भ्यो भूयः ।
tejo vāvādbhyo bhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तेजस उपासनफलं-तेजस्वी वै भवति ।
tasya tejasa upāsanaphalaṃ-tejasvī vai bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशो वाव तेजसो भूयान् ।
ākāśo vāva tejaso bhūyān /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं शृण्वाकाशवतो वै विस्तारयुक्तान्स विद्वांल्लोकान्प्रकाशवतः ।
phalaṃ śṛṇvākāśavato vai vistārayuktānsa vidvāṃllokānprakāśavataḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरो वावाऽकाकाशाद्भूयः ।
smaro vāvā'kākāśādbhūyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशा वाव स्मराद्भूयसी ।
āśā vāva smarādbhūyasī /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वाशां ब्रह्मेत्युपास्ते शृणु तस्य फलम् ।
yastvāśāṃ brahmetyupāste śṛṇu tasya phalam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामोपक्रममाशान्तं कार्यकारणत्वेन निमित्तनैमित्तिकत्वेन चोत्तरोत्तरभूयस्तयावस्थितं स्मृतिनिमित्तसद्भावमाशारशनापाशैर्विपाशितं सर्वं सर्वतो बिसमिव तन्तुभिर्यस्मिन्प्राणे समर्पितम् ।
nāmopakramamāśāntaṃ kāryakāraṇatvena nimittanaimittikatvena cottarottarabhūyastayāvasthitaṃ smṛtinimittasadbhāvamāśāraśanāpāśairvipāśitaṃ sarvaṃ sarvato bisamiva tantubhiryasminprāṇe samarpitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं पित्रादिशब्दानां प्रसिद्धार्थोत्सर्गेण प्राणविषयत्वमिति ।
kathaṃ pitrādiśabdānāṃ prasiddhārthotsargeṇa prāṇaviṣayatvamiti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनानेवोत्क्रान्तप्राणांस्त्यक्तदेहानथ यद्यपि शूलेन समासं समस्य व्यतिदहेद्व्यत्यस्य संदहेदेवमप्यतिक्रूरं कर्म समासव्यत्यासादिप्रकारेण दहनलक्षणं तद्देहसंबद्धमेव कुर्वाणं नैवैनं ब्रूयुः पितृहेत्यादि ।
athainānevotkrāntaprāṇāṃstyaktadehānatha yadyapi śūlena samāsaṃ samasya vyatidahedvyatyasya saṃdahedevamapyatikrūraṃ karma samāsavyatyāsādiprakāreṇa dahanalakṣaṇaṃ taddehasaṃbaddhameva kurvāṇaṃ naivainaṃ brūyuḥ pitṛhetyādi /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्प्राणो ह्येवैतानि पित्रादीनि सर्वाणि भवति चलानि स्थिराणि च ।
tasmātprāṇo hyevaitāni pitrādīni sarvāṇi bhavati calāni sthirāṇi ca /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष नारदः सर्वातिशयं प्राणं स्वमात्मानं सर्वात्मानं श्रुत्वा नातः परमस्तीत्युपरराम ।
sa eṣa nāradaḥ sarvātiśayaṃ prāṇaṃ svamātmānaṃ sarvātmānaṃ śrutvā nātaḥ paramastītyupararāma /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा वै सत्यं परमार्थतो विजानातीदं परमार्थः सत्यमिति, ततो ऽनृतं विकारजातं वाचारम्भणं हित्वा सर्वविकारावस्थं सदेवैकं सत्यमिति तदेवाथ वदति यद्वदति ।
yadā vai satyaṃ paramārthato vijānātīdaṃ paramārthaḥ satyamiti, tato 'nṛtaṃ vikārajātaṃ vācārambhaṇaṃ hitvā sarvavikārāvasthaṃ sadevaikaṃ satyamiti tadevātha vadati yadvadati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा वै मनुत इति ।
yadā vai manuta iti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्तिक्यबुद्धिः श्रद्धा ॥१॥
āstikyabuddhiḥ śraddhā //1//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्ठा गुरुशुश्रूषादिस्तत्परत्वं ब्रह्मविज्ञानाय ॥१॥
niṣṭhā guruśuśrūṣādistatparatvaṃ brahmavijñānāya //1//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा वै करोति ।
yadā vai karoti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि कृतिर्यदा सुखं लभते सुखं निरतिशयं वक्ष्यमाणं लब्धव्यं मयेति मन्यते तदा भवतीत्यर्थः ।
sāpi kṛtiryadā sukhaṃ labhate sukhaṃ niratiśayaṃ vakṣyamāṇaṃ labdhavyaṃ mayeti manyate tadā bhavatītyarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो वै भूमा महन्निरतिशयं बह्विति पर्यायास्तत्सुखम् ।
yo vai bhūmā mahanniratiśayaṃ bahviti paryāyāstatsukham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंलक्षणो ऽसौ भूमेत्याह-यत्र यस्मिन्भूम्नि तत्त्वे नान्यद्द्रष्टव्यमन्येन करणेन द्रष्टान्यो विभक्तो दृश्यात्पश्यति ।
kiṃlakṣaṇo 'sau bhūmetyāha-yatra yasminbhūmni tattve nānyaddraṣṭavyamanyena karaṇena draṣṭānyo vibhakto dṛśyātpaśyati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्वमहिम्नि प्रतिष्ठितो भूमा कथं तर्ह्यप्रतिष्ठ उच्यते ।
yadi svamahimni pratiṣṭhito bhūmā kathaṃ tarhyapratiṣṭha ucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मात्पुनः क्वचिन्न प्रतिष्ठित इत्युच्यते ।
kasmātpunaḥ kvacinna pratiṣṭhita ityucyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारेण देहादिसंघातो ऽप्यादिश्यते ऽविवेकिभिरित्यतस्तदाशङ्का मा भूदित्यथानन्तरमात्मादेश आत्मनैव केवलेन सत्स्वरूपेण शुद्धेनाऽदिश्यते ।
ahaṅkāreṇa dehādisaṃghāto 'pyādiśyate 'vivekibhirityatastadāśaṅkā mā bhūdityathānantaramātmādeśa ātmanaiva kevalena satsvarūpeṇa śuddhenā'diśyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ह वा एतस्येत्यादि स्वाराज्यं प्राप्तस्य प्रकृतस्य विदुष इत्यर्थः ।
tasya ha vā etasyetyādi svārājyaṃ prāptasya prakṛtasya viduṣa ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्च तदेतस्मिन्नर्थ एष श्लोको मन्त्रो ऽपि भवति ।
kiñca tadetasminnartha eṣa śloko mantro 'pi bhavati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.