Visvesvara Kavicandra: Camatkaracandrika 7

इति सरससाहित्यचातुरीधुरीणविश्वेश्वरकविचन्द्रप्रणीतायां चमत्कारचन्द्रिकायां शब्दालङ्कारविवेको नाम षष्ठो विलासः ॥ सप्तमो विलासः । चमत्कारचन्द्रिका विश्वेश्वरकविचन्द्रविरचिता सप्तमो विलासः । अलमर्थानलङ्कर्तुं ये तदाश्रयशोभिनः । ये तु जात्यादयः प्राज्ञैः तेर्ऽथालङ्कारसंज्ञया

iti sarasasāhityacāturīdhurīṇaviśveśvarakavicandrapraṇītāyāṃ camatkāracandrikāyāṃ śabdālaṅkāraviveko nāma ṣaṣṭho vilāsaḥ // saptamo vilāsaḥ / camatkāracandrikā viśveśvarakavicandraviracitā saptamo vilāsaḥ / alamarthānalaṅkartuṃ ye tadāśrayaśobhinaḥ / ye tu jātyādayaḥ prājñaiḥ ter'thālaṅkārasaṃjñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातिर्विभावना हेतुरहेतुस्सूक्ष्ममुत्तरम् । विरोधः सम्भवो ऽन्योन्यं परिवृत्तिर्निदर्शना

jātirvibhāvanā heturahetussūkṣmamuttaram / virodhaḥ sambhavo 'nyonyaṃ parivṛttirnidarśanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदः समाहितं भ्रान्तिः वितर्को मीलितं स्मृतिः । भावो ऽनुमानार्थापत्ती इति ते विंशतिर्मताः

bhedaḥ samāhitaṃ bhrāntiḥ vitarko mīlitaṃ smṛtiḥ / bhāvo 'numānārthāpattī iti te viṃśatirmatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जातिः नानावस्थासु सिद्धानि यानि रूपाणि वस्तुनः । साक्षाद्विदधती तानि जातिरित्यभिधीयते

tatra jātiḥ nānāvasthāsu siddhāni yāni rūpāṇi vastunaḥ / sākṣādvidadhatī tāni jātirityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र राज्ञस्तात्कालिकस्वरूपावस्थानकथनात् तात्कालिकी जातिरियम् । प्रसिद्धहेतुव्यावृच्या यत्किञ्चित्कारणान्तरम् । विभाव्यते खभावो वा विज्ञेया सा विभावना

atra rājñastātkālikasvarūpāvasthānakathanāt tātkālikī jātiriyam / prasiddhahetuvyāvṛcyā yatkiñcitkāraṇāntaram / vibhāvyate khabhāvo vā vijñeyā sā vibhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र तीक्ष्णत्वसुगन्धित्वयोर्लोके उल्लेखनवासने प्रसिद्धभूते इति निर्वर्त्य प्रज्ञायशसोः स्वभावो ऽपि विभाव्यत इतीयं स्वभावविभावना । क्रियायाः कारणं हेतुः मुख्यो गौण इति द्विधा । मुख्यहेतुर्द्विधा तत्र कारकज्ञापकक्रमात्

atra tīkṣṇatvasugandhitvayorloke ullekhanavāsane prasiddhabhūte iti nirvartya prajñāyaśasoḥ svabhāvo 'pi vibhāvyata itīyaṃ svabhāvavibhāvanā / kriyāyāḥ kāraṇaṃ hetuḥ mukhyo gauṇa iti dvidhā / mukhyaheturdvidhā tatra kārakajñāpakakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तेश्च निवृत्तेश्च प्रयुक्तेश्च त्रिधादिमः

pravṛtteśca nivṛtteśca prayukteśca tridhādimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नीचैरवस्थानाञ्जलिबन्धनस्तोत्रकरणादिरूपायां सेवाभ्यसनक्रियायामात्मन्येवात्मनः समावेशो न संभवतीति क्रियानाविष्टो ऽयमिति शब्दाबिधेयप्रयोजको नाम कारकहेतुः । द्वितीया च तृतीया च चतुर्थई सप्तमी च यम् । क्रियानाविष्टमाचष्टे लक्षको ज्ञापकश्च सः

atra nīcairavasthānāñjalibandhanastotrakaraṇādirūpāyāṃ sevābhyasanakriyāyāmātmanyevātmanaḥ samāveśo na saṃbhavatīti kriyānāviṣṭo 'yamiti śabdābidheyaprayojako nāma kārakahetuḥ / dvitīyā ca tṛtīyā ca caturthaī saptamī ca yam / kriyānāviṣṭamācaṣṭe lakṣako jñāpakaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र सेनाधिपतीनां बलानुशासनक्रियया नायकस्य प्रकाशनक्रिया लक्ष्यते । हेतुर्गौण इति प्रोक्तो गौणवृत्तिव्यपाश्रयात् । वैचित्रीकारणत्वेन चित्रहेतुश्च सत्कृतः

atra senādhipatīnāṃ balānuśāsanakriyayā nāyakasya prakāśanakriyā lakṣyate / heturgauṇa iti prokto gauṇavṛttivyapāśrayāt / vaicitrīkāraṇatvena citrahetuśca satkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समकालो विपर्यस्तो युक्तायुक्तावसंगतः । इति तस्य समासेन पञ्च भेदाः प्रकीर्तिताः

samakālo viparyasto yuktāyuktāvasaṃgataḥ / iti tasya samāsena pañca bhedāḥ prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नायकगतानां भूभरणादिकारणानां प्रतिनायकगतानां नम्रत्वादिकार्याणां वैयधिकरण्येनासंबद्धत्वादसङ्गतो नामायं गौणहेतुः । इति हेतुविकल्पानां दर्शिता गतिरीदृशी । अभावहेतवो ऽप्येवं खयमूह्या विचक्षणैः

atra nāyakagatānāṃ bhūbharaṇādikāraṇānāṃ pratināyakagatānāṃ namratvādikāryāṇāṃ vaiyadhikaraṇyenāsaṃbaddhatvādasaṅgato nāmāyaṃ gauṇahetuḥ / iti hetuvikalpānāṃ darśitā gatirīdṛśī / abhāvahetavo 'pyevaṃ khayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुस्वभावादन्येन हेतुना वा पराहतः । नोत्पादयति यः कार्यं सो ऽहेतुरिति गीयते

vastusvabhāvādanyena hetunā vā parāhataḥ / notpādayati yaḥ kāryaṃ so 'heturiti gīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र विद्यापक्षपातव्रत नायकौदार्यस्य सकलार्थि कृतार्थीकरणसामर्थ्ये ऽपि यत्र कुत्र चित् कार्यस्यानुत्पादकत्वे तदर्थिलालाटिक दुर्लिपिपराहतत्वकथनादन्यपराहतो ऽयमहेतुः । यस्तु कारणमालेति हेतुसन्तान उच्यते । पृथक् पृथगसामर्य्थात् सो ऽप्यहेतुर्मतो मम

atra vidyāpakṣapātavrata nāyakaudāryasya sakalārthi kṛtārthīkaraṇasāmarthye 'pi yatra kutra cit kāryasyānutpādakatve tadarthilālāṭika durlipiparāhatatvakathanādanyaparāhato 'yamahetuḥ / yastu kāraṇamāleti hetusantāna ucyate / pṛthak pṛthagasāmarythāt so 'pyaheturmato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र विद्वज्जनोपासनादीनामुत्तरोत्तरहेतुभूतानामपि त्रिवर्गोदये पूर्वपूर्वव्यपेक्षया समुचितनामेव कारणत्वमिति पृथक् पृथगसामर्थ्यात् कारणमालाप्यहेतुरेव । सूक्ष्मं विदग्धलक्ष्यार्थो द्विधाकारेङ्गितक्रमात्

atra vidvajjanopāsanādīnāmuttarottarahetubhūtānāmapi trivargodaye pūrvapūrvavyapekṣayā samucitanāmeva kāraṇatvamiti pṛthak pṛthagasāmarthyāt kāraṇamālāpyahetureva / sūkṣmaṃ vidagdhalakṣyārtho dvidhākāreṅgitakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र केयूरनायकरत्नसंक्रान्तनायिकाप्रतिबिम्बपयोधरोपलालनकरणमिङ्गितम् । तेन नायकस्य मनोरथो विदग्धया नायिकया लक्ष्यते स्म । नायिकायाश्च रोमाञ्च आकारः । तेनाङ्गीकरणरूपा स्वाभिलषितचिकीर्षा नायिकाया विदग्धेन नायकेन ज्ञायत इतीदमुभयविधं सूक्षमम् । तदुत्तरं महोत्कर्षो योऽर्थानामुत्तरोत्तरम्

atra keyūranāyakaratnasaṃkrāntanāyikāpratibimbapayodharopalālanakaraṇamiṅgitam / tena nāyakasya manoratho vidagdhayā nāyikayā lakṣyate sma / nāyikāyāśca romāñca ākāraḥ / tenāṅgīkaraṇarūpā svābhilaṣitacikīrṣā nāyikāyā vidagdhena nāyakena jñāyata itīdamubhayavidhaṃ sūkṣamam / taduttaraṃ mahotkarṣo yo'rthānāmuttarottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र आन्ध्रदेशादीनामुत्तरोत्तरक्रमेण सारत्वाभिधानादुत्तरमिदम् ॥ विरोधक्तु पदार्थानां परस्परमसंहतिः । असङ्गतप्रत्यनीकविषमाधीरभेदवान्

atra āndhradeśādīnāmuttarottarakrameṇa sāratvābhidhānāduttaramidam // virodhaktu padārthānāṃ parasparamasaṃhatiḥ / asaṅgatapratyanīkaviṣamādhīrabhedavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं द्विधा बुधैरुक्तरताच्विकाभास भेदतः । ताच्विको ऽपि द्विधा शुद्धो ग्रथितश्चेति गीयते

so 'yaṃ dvidhā budhairuktaratācvikābhāsa bhedataḥ / tācviko 'pi dvidhā śuddho grathitaśceti gīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र विरोधस्योत्तरोत्तरग्रथनेन ग्रथितो नामायं तच्वविरोधः । यत्र श्लेषादिसामर्थ्यात् विरोधश्चावभासते । प्रतीतिमात्रचारुत्वमाभासो ऽयं द्विधोच्यते

atra virodhasyottarottaragrathanena grathito nāmāyaṃ tacvavirodhaḥ / yatra śleṣādisāmarthyāt virodhaścāvabhāsate / pratītimātracārutvamābhāso 'yaṃ dvidhocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रोत्तरोत्तरसंकलनया ग्रथितस्य श्लेषमूलत्वादाभासत्वं स्पष्टमेव । किं भूपतित्वं कुतः श्रीसिङ्गक्षितिनन्दनस्य तदिदं लक्ष्मीश्वरोल्लासितमिति । जात्याद्यसङ्गतेर्भेदा बहवो ह्यनयोर्मताः

atrottarottarasaṃkalanayā grathitasya śleṣamūlatvādābhāsatvaṃ spaṣṭameva / kiṃ bhūpatitvaṃ kutaḥ śrīsiṅgakṣitinandanasya tadidaṃ lakṣmīśvarollāsitamiti / jātyādyasaṅgaterbhedā bahavo hyanayormatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र प्रथमार्धे मधुराया विशलानगरत्वं द्वितीये मांधातुः कृतवीर्यत्वमिति द्रव्यविरोधः । इत्याभासविरोधस्य दश भेदा निरूपिताः । एवं ताच्विक भेदास्तु खयमूह्या विचक्षणैः

atra prathamārdhe madhurāyā viśalānagaratvaṃ dvitīye māṃdhātuḥ kṛtavīryatvamiti dravyavirodhaḥ / ityābhāsavirodhasya daśa bhedā nirūpitāḥ / evaṃ tācvika bhedāstu khayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैकस्यापि नायकस्यानेकैरपि सैन्यै रनेकधा दृश्यमानत्वे नैकत्वसंख्याविरुद्धसंख्याधिक्यं प्रतीयत इत्यधिकं नाम विरोधभेदः । प्रभूतकारणालोकाद्यत्र संभाव्यते विधिः । निषेधो वा विशेषज्ञैस्स संभव इतीरितः

atraikasyāpi nāyakasyānekairapi sainyai ranekadhā dṛśyamānatve naikatvasaṃkhyāviruddhasaṃkhyādhikyaṃ pratīyata ityadhikaṃ nāma virodhabhedaḥ / prabhūtakāraṇālokādyatra saṃbhāvyate vidhiḥ / niṣedho vā viśeṣajñaissa saṃbhava itīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधनायकसंरंभसहनसाहसं क्षुद्रक्षत्रियेषु न संभाव्यमिति निषेधान्निषेधसंभवः । अन्योन्यं प्रतीकारो यस्तदन्योन्यं मतं मम

evaṃvidhanāyakasaṃraṃbhasahanasāhasaṃ kṣudrakṣatriyeṣu na saṃbhāvyamiti niṣedhānniṣedhasaṃbhavaḥ / anyonyaṃ pratīkāro yastadanyonyaṃ mataṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नायकनदीनायकयोर्दानाम्बुप्रवाहप्रशस्तरत्नसमुदायाभ्यामन्योन्योपकारकभावादन्योन्यमिदम् । एकता चूलिका भ्रान्तिरन्योन्यस्यैव भूमिकाः

atra nāyakanadīnāyakayordānāmbupravāhapraśastaratnasamudāyābhyāmanyonyopakārakabhāvādanyonyamidam / ekatā cūlikā bhrāntiranyonyasyaiva bhūmikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र कान्तारसञ्चारिणां नायकविरोधिनां पथिकानां परस्परमुद्देश्योद्देशकताभावात् प्रतीकारप्रतीतेरन्योन्यभ्रान्तिरन्योन्यभेद एव । व्यत्ययो वस्तुनोन्यस्तु यो वा विनिमयो मिथः । परिवृत्तिरियं प्रोक्ता मुख्या गौणीति सा द्विधा

atra kāntārasañcāriṇāṃ nāyakavirodhināṃ pathikānāṃ parasparamuddeśyoddeśakatābhāvāt pratīkārapratīteranyonyabhrāntiranyonyabheda eva / vyatyayo vastunonyastu yo vā vinimayo mithaḥ / parivṛttiriyaṃ proktā mukhyā gauṇīti sā dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नायकखड्गे रिपुभूपतींनां स्वकम्पप्रदानं तेभ्यः सप्ताङ्गराज्यश्रियामादानं च मुख्या वृत्त्या न संभवतीति गौणविनिमया नाम परिवृत्तिः । दृष्टान्तः प्रोक्तसिद्धयै यः सिद्धेर्ऽथे सा निदर्शना । पूर्वोत्तरसमत्वेन त्रिधेयं मन्यते बुधैः

atra nāyakakhaḍge ripubhūpatīṃnāṃ svakampapradānaṃ tebhyaḥ saptāṅgarājyaśriyāmādānaṃ ca mukhyā vṛttyā na saṃbhavatīti gauṇavinimayā nāma parivṛttiḥ / dṛṣṭāntaḥ proktasiddhayai yaḥ siddher'the sā nidarśanā / pūrvottarasamatvena tridheyaṃ manyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नायकपरिग्रहेणोत्तरोत्तरोदयवतः कीर्तिदृष्टान्तस्य नायकाश्रितजनोत्तरोत्तरौन्नत्यलक्षणदार्ष्टान्तिकस्य च शंसन्तीति वर्तमानलक्षणशत्र समकालमेवोक्तत्वादियं समा नाम निदर्शना । कथिते वा प्रतीते वा सादृश्ये वस्तुनोर् द्वयोः । भेदाभिधानं भेदस्स्याद्य्वतिरेकश्च संस्मृतः

atra nāyakaparigraheṇottarottarodayavataḥ kīrtidṛṣṭāntasya nāyakāśritajanottarottaraunnatyalakṣaṇadārṣṭāntikasya ca śaṃsantīti vartamānalakṣaṇaśatra samakālamevoktatvādiyaṃ samā nāma nidarśanā / kathite vā pratīte vā sādṛśye vastunor dvayoḥ / bhedābhidhānaṃ bhedassyādyvatirekaśca saṃsmṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र विद्यापरिज्ञानमहीभरणादिनाप्रतीतसाम्ययोः शेषनायकविशेषयोर्विसदृशनिद्रालुनिस्तन्द्रत्वादिभेदक धर्मकथनादयं प्रतीयमानसादृश्ये विसदृशव्यतिरेकः । एवं हि व्यतिरेकस्य भेदाः केचिन्निदर्शिताः । अनेनैव पथान्यो ऽपि स्वयमूह्या विचक्षणैः

atra vidyāparijñānamahībharaṇādināpratītasāmyayoḥ śeṣanāyakaviśeṣayorvisadṛśanidrālunistandratvādibhedaka dharmakathanādayaṃ pratīyamānasādṛśye visadṛśavyatirekaḥ / evaṃ hi vyatirekasya bhedāḥ kecinnidarśitāḥ / anenaiva pathānyo 'pi svayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चिदारभ्यमाणेन कार्यं तत्सहकारिणः । आकस्मिकस्य संप्राष्तेस्समाहितमितीहितम्

kiñcidārabhyamāṇena kāryaṃ tatsahakāriṇaḥ / ākasmikasya saṃprāṣtessamāhitamitīhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र निद्राव्याजेन लक्ष्मीगाढालिङ्गनस्य शैथिल्यं चिकीर्षता भगवता लव्धस्य पद्मालयातङ्कहेतुतया सहकारिणो नायकसन्नाहनिस्साणराणस्य पौरुषेयतया तदिदमदैविकं समाहितम् । भ्रान्तिर्विपर्ययज्ञानं संस्कारात्साम्यतो ऽपि वा । आलम्बवत्यनालम्बवती चेत्यादि सा द्विधा

atra nidrāvyājena lakṣmīgāḍhāliṅganasya śaithilyaṃ cikīrṣatā bhagavatā lavdhasya padmālayātaṅkahetutayā sahakāriṇo nāyakasannāhanissāṇarāṇasya pauruṣeyatayā tadidamadaivikaṃ samāhitam / bhrāntirviparyayajñānaṃ saṃskārātsāmyato 'pi vā / ālambavatyanālambavatī cetyādi sā dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र रणमुखे तादृशप्रचण्डिमानुसन्धायकं नायकं साक्षात्कृतवतां द्विषता मविगतेन वासनाबलेन नायकसादृश्यालम्बनं विनापि शैलादिषु या नयकादिप्रतीतिः सेयं निरालंबना नाम संस्कारतो भ्रान्तिः । द्वितीया च परिज्ञेया द्विप्रकारा मनीषिभिः । अतत्तवे तत्त्वरूपा च तत्त्वे चातत्त्वरूपिणी

atra raṇamukhe tādṛśapracaṇḍimānusandhāyakaṃ nāyakaṃ sākṣātkṛtavatāṃ dviṣatā mavigatena vāsanābalena nāyakasādṛśyālambanaṃ vināpi śailādiṣu yā nayakādipratītiḥ seyaṃ nirālaṃbanā nāma saṃskārato bhrāntiḥ / dvitīyā ca parijñeyā dviprakārā manīṣibhiḥ / atattave tattvarūpā ca tattve cātattvarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र बहुशो मृगतृष्णिकाप्रतारितानां नायकपरिपन्थिनां पारमार्थिकेष्वपि जलेषु न जलानीति या प्रतिपत्तिः सेयं तत्त्वेप्यतत्त्वरूपा भ्रान्तिः सादश्यजनिता भ्रान्तिः । भ्रान्तेः परंपरा भ्रान्तेःऋ श्रुङ्खला इत्युभे इमे । भ्रान्तेः पृथगिति ज्ञानं भ्रान्तिरेवेति मे मतम्

atra bahuśo mṛgatṛṣṇikāpratāritānāṃ nāyakaparipanthināṃ pāramārthikeṣvapi jaleṣu na jalānīti yā pratipattiḥ seyaṃ tattvepyatattvarūpā bhrāntiḥ sādaśyajanitā bhrāntiḥ / bhrānteḥ paraṃparā bhrānteḥṛ śruṅkhalā ityubhe ime / bhrānteḥ pṛthagiti jñānaṃ bhrāntireveti me matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र भ्रान्तीनामुत्तरोत्तरं शृङ्खलान्यायेंन संकलनादियं भ्रान्तिः शृङ्खला नाम भ्रान्तेरेव भेदः । ऊहा वितर्कः स द्वेधा निर्णयानिर्णयावधिः

atra bhrāntīnāmuttarottaraṃ śṛṅkhalānyāyeṃna saṃkalanādiyaṃ bhrāntiḥ śṛṅkhalā nāma bhrāntereva bhedaḥ / ūhā vitarkaḥ sa dvedhā nirṇayānirṇayāvadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र किमिदं किमिदमिति वितर्कयता विमतसैन्येन सेयं नायकखड्गधारेति निर्णयाकथनादयं तथोक्तः । वस्त्वन्तरेण स्थगनं वस्तुनो मीलितं मतम्

atra kimidaṃ kimidamiti vitarkayatā vimatasainyena seyaṃ nāyakakhaḍgadhāreti nirṇayākathanādayaṃ tathoktaḥ / vastvantareṇa sthaganaṃ vastuno mīlitaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र नायकवितरणश्लाघयाः पराभूतयोः कामधेनुकल्पवृक्षयोर् जायमानलज्जानतिबाष्पपूराः स्वभावमुखावनतिपुष्परसाभ्यां स्थगितमिति मीलितमिदम् । तद्भेदास्साम्यपिहित तद्गुणातद्णावपि

atra nāyakavitaraṇaślāghayāḥ parābhūtayoḥ kāmadhenukalpavṛkṣayor jāyamānalajjānatibāṣpapūrāḥ svabhāvamukhāvanatipuṣparasābhyāṃ sthagitamiti mīlitamidam / tadbhedāssāmyapihita tadguṇātadṇāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रातद्गुणानामपि कालकण्ठ॥॥ ॥॥यद्विकारा विष्करणं सो ऽयमतद्गुण इति व्याचक्षते । तदस्मिन् मते ऽपि क्रियाकारणानामसामर्थ्यादहेत्वलङ्कार एव । सदृशादनुभूतार्थप्रतीतिः स्मरणं मतम्

atrātadguṇānāmapi kālakaṇṭha.... ....yadvikārā viṣkaraṇaṃ so 'yamatadguṇa iti vyācakṣate / tadasmin mate 'pi kriyākāraṇānāmasāmarthyādahetvalaṅkāra eva / sadṛśādanubhūtārthapratītiḥ smaraṇaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र गण्डशैलदर्शनेन तत्सदृशानां नायकापहृतानां निजगजेन्द्राणां या स्मृतिस्सो ऽयं स्मृत्यलङ्कारः । अभिप्रायानुकूल्येन प्रवृत्तिर्भाव ईरितः

atra gaṇḍaśailadarśanena tatsadṛśānāṃ nāyakāpahṛtānāṃ nijagajendrāṇāṃ yā smṛtisso 'yaṃ smṛtyalaṅkāraḥ / abhiprāyānukūlyena pravṛttirbhāva īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र वक्षसि सलिलसेकं नायकः शिरसि यत्समीहितवान् नायिकया तत्शृङ्गसलिलं न मुक्तम् किन्तु बाष्पमिति यत्तदत्र नायकस्य हृदये काचिदन्या हृदयवल्लभआ वसतीति भावः । भावप्रतीपस्तु परैर्भाव एवेति दर्शितः । अन्यथाज्ञानरूपत्वाद् भ्रन्तिरेवेति मे मतिः

atra vakṣasi salilasekaṃ nāyakaḥ śirasi yatsamīhitavān nāyikayā tatśṛṅgasalilaṃ na muktam kintu bāṣpamiti yattadatra nāyakasya hṛdaye kācidanyā hṛdayavallabhaā vasatīti bhāvaḥ / bhāvapratīpastu parairbhāva eveti darśitaḥ / anyathājñānarūpatvād bhrantireveti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.