आचार्यदण्डिनः काव्यादर्शः चतुर्मुखमुखाम्भोज- वनहंसवधूर् मम & मनसे रमतां नित्यं सर्वशुक्ला सरस्वती
ācāryadaṇḍinaḥ kāvyādarśaḥ caturmukhamukhāmbhoja- vanahaṃsavadhūr mama & manase ramatāṃ nityaṃ sarvaśuklā sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वशास्त्राणि संहृत्य प्रयोगान् उपलक्ष्य च & यथासामर्थ्यम् अस्माभिः क्रियते काव्यलक्षणम्
pūrvaśāstrāṇi saṃhṛtya prayogān upalakṣya ca & yathāsāmarthyam asmābhiḥ kriyate kāvyalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह शिष्टानुशिष्टानां शिष्टानाम् अपि सर्वथा & वाचाम् एव प्रसादेन लोकयात्रा प्रवर्तते
iha śiṣṭānuśiṣṭānāṃ śiṣṭānām api sarvathā & vācām eva prasādena lokayātrā pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अन्धतमः कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम् & यदि शब्दाहवयं ज्योतिर् आसंसारान् न दीप्यते
idam andhatamaḥ kṛtsnaṃ jāyeta bhuvanatrayam & yadi śabdāhavayaṃ jyotir āsaṃsārān na dīpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिराजयशोबिम्बम् आदर्शं प्राप्य वाङ्मयम् & तेषाम् असंनिधाने ऽपि न स्वयं पश्य नश्यति
ādirājayaśobimbam ādarśaṃ prāpya vāṅmayam & teṣām asaṃnidhāne 'pi na svayaṃ paśya naśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौर् गौः कामदुघा सम्यक् प्रयुक्ता स्मर्यते बुधैः & दुष्प्रयुक्ता पुनार् गोत्वं प्रयोक्तुः सैव शंसति
gaur gauḥ kāmadughā samyak prayuktā smaryate budhaiḥ & duṣprayuktā punār gotvaṃ prayoktuḥ saiva śaṃsati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अल्पम् अपि नोपेक्ष्यं काव्ये दुष्टं कथं चन & स्याद् वपुः सुन्दरम् अपि श्वित्रेणैकेन दुर्भगम्
tad alpam api nopekṣyaṃ kāvye duṣṭaṃ kathaṃ cana & syād vapuḥ sundaram api śvitreṇaikena durbhagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणदोषान् अशास्त्रज्ञः कथं विभजते जनः & किम् अन्धस्याधिकारो ऽस्ति रूपभेदोपलब्धिषु
guṇadoṣān aśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ & kim andhasyādhikāro 'sti rūpabhedopalabdhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः प्रजानां (व्ल्। पदानां) व्युत्पत्तिम् अभिसंधाय सूरयः & वाचां विचित्रमार्गाणां निबबन्धुः क्रियाविधिं
ataḥ prajānāṃ (vl. padānāṃ) vyutpattim abhisaṃdhāya sūrayaḥ & vācāṃ vicitramārgāṇāṃ nibabandhuḥ kriyāvidhiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः शरीरं च काव्यानाम् अलंकाराश् च दर्शिताः & शरीरं तावद् इष्टार्थव्यवच्छिन्ना पदावली
taiḥ śarīraṃ ca kāvyānām alaṃkārāś ca darśitāḥ & śarīraṃ tāvad iṣṭārthavyavacchinnā padāvalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्यं गद्यं च मिश्रं च तत् त्रिधैव व्यवस्थितम् & पद्यं चतुष्पदी तच् च वृत्तं जातिर् इति द्विधा
padyaṃ gadyaṃ ca miśraṃ ca tat tridhaiva vyavasthitam & padyaṃ catuṣpadī tac ca vṛttaṃ jātir iti dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दोविचित्यां सकलस् तप्रपञ्चो निदर्शितः & सा विद्या नौर् विविक्षूणां गम्भीरं काव्यसागरम्
chandovicityāṃ sakalas taprapañco nidarśitaḥ & sā vidyā naur vivikṣūṇāṃ gambhīraṃ kāvyasāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तकं कुलकं कोषः संघात इति तादृशः & सर्गबन्धांशरूपत्वाद् अनुक्तः पद्यविस्तरः
muktakaṃ kulakaṃ koṣaḥ saṃghāta iti tādṛśaḥ & sargabandhāṃśarūpatvād anuktaḥ padyavistaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गबन्धो महाकव्यम् उच्यते तस्य लक्षणम् & आशीर्नमस्क्रिया वस्तुनिर्देशो वापि तन्मुखम्
sargabandho mahākavyam ucyate tasya lakṣaṇam & āśīrnamaskriyā vastunirdeśo vāpi tanmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहासकथोद्भूतम् इतरद् वा सदाश्रयम् & चतुर्वर्गफलायत्तं चतुरुदात्तनायकम्
itihāsakathodbhūtam itarad vā sadāśrayam & caturvargaphalāyattaṃ caturudāttanāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरार्णवशैलार्तुचन्द्रार्कोदयवर्णनैः & उद्यानसलिलकृईडामधुपानरतोत्सवैः
nagarārṇavaśailārtucandrārkodayavarṇanaiḥ & udyānasalilakṛīḍāmadhupānaratotsavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रलम्भैर् विवाहैश् च कुमारोदयवर्णनैः & मन्त्रदूतप्रयाणाजिनायकाभ्युदयैर् अपि
vipralambhair vivāhaiś ca kumārodayavarṇanaiḥ & mantradūtaprayāṇājināyakābhyudayair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलंकृतम् असंक्षिप्तं रसभावनिरन्तरम् & सर्गैर् अनतिविस्तीर्णैः श्रव्यवृत्तैः सुसंधिभिः
alaṃkṛtam asaṃkṣiptaṃ rasabhāvanirantaram & sargair anativistīrṇaiḥ śravyavṛttaiḥ susaṃdhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र भिन्नवृत्तान्तैर् उपेतं लोकरञ्जनम् & काव्यं कल्पान्तरस्थायि जायते सद् अलंकृति
sarvatra bhinnavṛttāntair upetaṃ lokarañjanam & kāvyaṃ kalpāntarasthāyi jāyate sad alaṃkṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यूनम् अप्य् अत्र यैः कैश् चिद् अङ्गैः काव्यं न दुष्यति & यद्य् उपात्तेषु संपत्तिर् आराधयति तद्विधः
nyūnam apy atra yaiḥ kaiś cid aṅgaiḥ kāvyaṃ na duṣyati & yady upātteṣu saṃpattir ārādhayati tadvidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणतः प्राग् उपन्यस्य नायकं तेन विद्विषाम् & निराकरणम् इत्य् एष मार्गः प्रकृतिसुन्दरः
guṇataḥ prāg upanyasya nāyakaṃ tena vidviṣām & nirākaraṇam ity eṣa mārgaḥ prakṛtisundaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वंशवीर्यश्रुतादीनि वर्णयित्वा रिपोर् अपि & तज्जयान् नायकोत्कर्षकथनं च धिनोति नः
vaṃśavīryaśrutādīni varṇayitvā ripor api & tajjayān nāyakotkarṣakathanaṃ ca dhinoti naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपादः पदसंतानो गद्यम् आख्यायिका कथा & इति तस्य प्रभेदौ द्वौ तयोर् आख्यायिका किल
apādaḥ padasaṃtāno gadyam ākhyāyikā kathā & iti tasya prabhedau dvau tayor ākhyāyikā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायकेनैव वाच्यान्या नायकेनेतरेण वा & स्वगुणाविष्क्रियादोषो नात्रा भूर्तार्थशंसिनः
nāyakenaiva vācyānyā nāyakenetareṇa vā & svaguṇāviṣkriyādoṣo nātrā bhūrtārthaśaṃsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि त्व् अनियमो दृष्टस् तत्राप्य् अन्यैर् उदीरणात् & अन्यो वक्ता स्वयं वेति कीदृग् वा भेदकारणम् (व्ल्। लक्षणम्)
api tv aniyamo dṛṣṭas tatrāpy anyair udīraṇāt & anyo vaktā svayaṃ veti kīdṛg vā bhedakāraṇam (vl. lakṣaṇam)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्त्रं चापरवक्त्रं च सोच्छ्वासत्वं च भेदकम् & चिह्नम् आख्यायिकायाश् चेत् प्रसङ्गेन कथास्व् अपि
vaktraṃ cāparavaktraṃ ca socchvāsatvaṃ ca bhedakam & cihnam ākhyāyikāyāś cet prasaṅgena kathāsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यादिवत् प्रवेशः किं न वक्त्रापरवक्त्रयोः & भेदश् च दृष्टो लम्भादिर् उच्छ्वासो वस्तु किं ततः
āryādivat praveśaḥ kiṃ na vaktrāparavaktrayoḥ & bhedaś ca dṛṣṭo lambhādir ucchvāso vastu kiṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कथाख्यायिकेत्युक्ता जातिः संज्ञाद्वयाङ्किता & अत्रैवान्तर्भविष्यन्ति शेषाश् चाख्यानजातयः
tat kathākhyāyiketyuktā jātiḥ saṃjñādvayāṅkitā & atraivāntarbhaviṣyanti śeṣāś cākhyānajātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याहरणसंग्रामविप्रलम्भोदयादयः & सर्गबन्धसमा एव नैते वैशेषिका गुणाः
kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhodayādayaḥ & sargabandhasamā eva naite vaiśeṣikā guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कविभावकृतं चिह्नम् अन्यत्रापि न दुष्यति & मुखम् इष्टास्र्थसंसिद्धौ किं हि न स्यात् कृतात्मनाम्
kavibhāvakṛtaṃ cihnam anyatrāpi na duṣyati & mukham iṣṭāsrthasaṃsiddhau kiṃ hi na syāt kṛtātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिश्राणि नाटकादीनि तेषाम् अन्यत्र विस्तरः & गद्यपद्यमयी का चिच् चम्पूर् इत्य् अभिधीयते
miśrāṇi nāṭakādīni teṣām anyatra vistaraḥ & gadyapadyamayī kā cic campūr ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतद् वाङ्मयं भूयः संस्कृतं प्राकृतं तथा & अपभ्रंशाश् च मिश्रं चेत्य् आहुर् आर्याश् चतुर्विधं
tad etad vāṅmayaṃ bhūyaḥ saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ tathā & apabhraṃśāś ca miśraṃ cety āhur āryāś caturvidhaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृतं नाम दैवी वाग् अन्वाख्याता महर्षिभिः & तद्भवस् तत्समो देशीत्य् अनेकः प्राकृतक्रमः
saṃskṛtaṃ nāma daivī vāg anvākhyātā maharṣibhiḥ & tadbhavas tatsamo deśīty anekaḥ prākṛtakramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाराष्ट्राश्रयां भाषां प्रकृष्टं प्राकृतं विदुः & सागरः सूक्तिरत्नानां सेतुबन्धादि यन्मयं
mahārāṣṭrāśrayāṃ bhāṣāṃ prakṛṣṭaṃ prākṛtaṃ viduḥ & sāgaraḥ sūktiratnānāṃ setubandhādi yanmayaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौरसेनी च गौडी च लाटी चान्या च तादृशी & याति प्राकृतम् इत्य् एवं व्यवहारेषु संनिधिम्
śaurasenī ca gauḍī ca lāṭī cānyā ca tādṛśī & yāti prākṛtam ity evaṃ vyavahāreṣu saṃnidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभीरादिगिरः काव्येष्व् अपभ्रंश इति स्मृताः & शास्त्रेषु संस्कृताद् अन्यद् अपभ्रंशतयोदितम्
ābhīrādigiraḥ kāvyeṣv apabhraṃśa iti smṛtāḥ & śāstreṣu saṃskṛtād anyad apabhraṃśatayoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्कृतं सर्गबन्धादि प्राकृतं स्कन्धकादि यत् & ओसरादिर् अपभ्रंशो नाटकादि तु मिश्रकम्
saṃskṛtaṃ sargabandhādi prākṛtaṃ skandhakādi yat & osarādir apabhraṃśo nāṭakādi tu miśrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथा हि सर्वभाषाभिः संस्कृतेन च बध्यते & भूतभाषामयीं प्राहुर् अद्भुतार्थां बृहत्कथाम्
kathā hi sarvabhāṣābhiḥ saṃskṛtena ca badhyate & bhūtabhāṣāmayīṃ prāhur adbhutārthāṃ bṛhatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लास्यच्छलितशम्पादि प्रेक्षार्थम् इतरत् पुनः & श्रव्यम् एवेति सैषापि द्वयी गतिर् उदाहृता
lāsyacchalitaśampādi prekṣārtham itarat punaḥ & śravyam eveti saiṣāpi dvayī gatir udāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अनेको गिरां मार्गः सूक्ष्मभेदः परस्परम् & तत्र वैदर्भगौडीयौ वर्ण्येते प्रस्फुटान्तरौ
asty aneko girāṃ mārgaḥ sūkṣmabhedaḥ parasparam & tatra vaidarbhagauḍīyau varṇyete prasphuṭāntarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेषः प्रसादः समता माधुर्यं सुकुमारता & अर्थव्यक्तिर् उदारत्वम् ओजःकान्तिसमाधयः
śleṣaḥ prasādaḥ samatā mādhuryaṃ sukumāratā & arthavyaktir udāratvam ojaḥkāntisamādhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वैदर्भमार्गस्य प्राणा दश गुणाः स्मृताः & एषां विपर्ययः प्रायो दृश्यते गौडवर्त्मनि
iti vaidarbhamārgasya prāṇā daśa guṇāḥ smṛtāḥ & eṣāṃ viparyayaḥ prāyo dṛśyate gauḍavartmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लिष्टम् अस्पृष्टशैथिल्यम् अल्पप्राणाक्षरोत्तरम् & शिथिलं मालतीमाला लोलालिकलिला यथा
śliṣṭam aspṛṣṭaśaithilyam alpaprāṇākṣarottaram & śithilaṃ mālatīmālā lolālikalilā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुप्रासधिया गौडैस् तद् इष्टं बन्धगौरवात् & वैदर्भमालतीदाम लङ्घितं भ्रमरैर् इति
anuprāsadhiyā gauḍais tad iṣṭaṃ bandhagauravāt & vaidarbhamālatīdāma laṅghitaṃ bhramarair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादवत् प्रसिद्धार्थम् इन्दोर् इन्दीवरद्युति & लक्ष्म लक्ष्मीं तनोतीति प्रतीतिसुभगं वचः
prasādavat prasiddhārtham indor indīvaradyuti & lakṣma lakṣmīṃ tanotīti pratītisubhagaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्युत्पन्नम् इति गौडीयैर् नातिरूढम् अपीष्यते & यथानत्यर्जुनाब्जन्मसदृक्षाङ्को वलक्षगुः
vyutpannam iti gauḍīyair nātirūḍham apīṣyate & yathānatyarjunābjanmasadṛkṣāṅko valakṣaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं बन्धेष्व् अविषमं ते मृदुस्फुटमध्यमाः & बन्धा मृदुस्फुटोन्मिश्रवर्णविन्यासयोनयः
samaṃ bandheṣv aviṣamaṃ te mṛdusphuṭamadhyamāḥ & bandhā mṛdusphuṭonmiśravarṇavinyāsayonayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोकिलालापवाचालो ममैति मलयानिलः & उच्छलच्छीकराच्छाच्छनिर्झराम्भःकणोक्षितः
kokilālāpavācālo mamaiti malayānilaḥ & ucchalacchīkarācchācchanirjharāmbhaḥkaṇokṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनप्रणयोद्गन्धिर् मन्दो मलयमारुतः & स्पर्धते रुद्धमद्धैर्यो वररामामुखानिलैः
candanapraṇayodgandhir mando malayamārutaḥ & spardhate ruddhamaddhairyo vararāmāmukhānilaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनालोच्य वैषम्यम् अर्थालंकारडमबरौ & अवेक्षमाणा ववृधे पौरस्त्या काव्यपद्धतिः
ity anālocya vaiṣamyam arthālaṃkāraḍamabarau & avekṣamāṇā vavṛdhe paurastyā kāvyapaddhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं रसवद् वाचि वस्तुन्य् अपि रसस्थितिः & येन माद्यन्ति धीमन्तो मधुनेव मधुव्रताः
madhuraṃ rasavad vāci vastuny api rasasthitiḥ & yena mādyanti dhīmanto madhuneva madhuvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यया कया चिच् छ्रुत्या यत् समानम् अनुभूयते & तद्रूपा हि पदासत्तिः सानुप्रासा रसावहा
yayā kayā cic chrutyā yat samānam anubhūyate & tadrūpā hi padāsattiḥ sānuprāsā rasāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष राजा यदा लक्ष्मीं प्राप्तवान् ब्राह्मणप्रियः & तदा प्रभृति धर्मस्य लोके ऽस्मिन्न् उत्सवो ऽभवत्
eṣa rājā yadā lakṣmīṃ prāptavān brāhmaṇapriyaḥ & tadā prabhṛti dharmasya loke 'sminn utsavo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीदं नादृतं गौडैर् अनुप्रासस् तु तत्प्रियः & अनुप्रासाद् अपि प्रायो वैदर्भैर् इदम् ईप्सितम्
itīdaṃ nādṛtaṃ gauḍair anuprāsas tu tatpriyaḥ & anuprāsād api prāyo vaidarbhair idam īpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णावृत्तिर् अनुप्रासः पादेषु च पदेषु च & पूर्वानुभवसंस्कारबोधिनी यद्य् अदूरता
varṇāvṛttir anuprāsaḥ pādeṣu ca padeṣu ca & pūrvānubhavasaṃskārabodhinī yady adūratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रे शरन्निशोत्तंसे कुन्दस्तबकविभ्रमे & इन्द्रनीलनिभं लक्ष्म संदधात्य् अलिनः श्रियम्
candre śaranniśottaṃse kundastabakavibhrame & indranīlanibhaṃ lakṣma saṃdadhāty alinaḥ śriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारु चान्द्रमसं भीरु बिम्बं पश्यैतद् अम्बरे & मन्मनो मन्मथाक्रान्तं निर्दयं हन्तुम् उद्यतं
cāru cāndramasaṃ bhīru bimbaṃ paśyaitad ambare & manmano manmathākrāntaṃ nirdayaṃ hantum udyataṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनुप्रासम् इच्छन्ति नातिदूरान्तरश्रुतिम् & न तु रामामुखाम्भोजसदृशश् चन्द्रमा इति
ity anuprāsam icchanti nātidūrāntaraśrutim & na tu rāmāmukhāmbhojasadṛśaś candramā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरः खरः खलः कान्तः कायः कोपश् च नः कृशः & च्युतो मानोधिको रागो मोहो जातोसवो गताः
smaraḥ kharaḥ khalaḥ kāntaḥ kāyaḥ kopaś ca naḥ kṛśaḥ & cyuto mānodhiko rāgo moho jātosavo gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि बन्धपारुष्यं शैथिल्यं च नियच्छति & अतो नैवम् अनुप्रासं दाक्षिणात्याः प्रयुञ्जते
ityādi bandhapāruṣyaṃ śaithilyaṃ ca niyacchati & ato naivam anuprāsaṃ dākṣiṇātyāḥ prayuñjate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्तिं वर्णसंघातगोचरां यमकं विदुः & तत् तु नैकान्तमधुरमतः पश्चाद् विधास्यते
āvṛttiṃ varṇasaṃghātagocarāṃ yamakaṃ viduḥ & tat tu naikāntamadhuramataḥ paścād vidhāsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं सर्वो ऽप्य् अलंकारो रसम् अर्थे निषिञ्चति & तथाप्य् अग्राम्यतैवैनं भारं वहति भूयसा
kāmaṃ sarvo 'py alaṃkāro rasam arthe niṣiñcati & tathāpy agrāmyataivainaṃ bhāraṃ vahati bhūyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्ये कामयमानं मां न त्वं कामयसे कथम् & इति ग्राम्यो ऽयम् अर्थात्मा वैरस्याय प्रकल्पते
kanye kāmayamānaṃ māṃ na tvaṃ kāmayase katham & iti grāmyo 'yam arthātmā vairasyāya prakalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं कन्दर्पचाण्डालो मयि वामाक्षि निर्दयः & त्वयि निर्मत्सरो दिष्ट्येत्य् अग्रामो ऽर्थो रसावहः
kāmaṃ kandarpacāṇḍālo mayi vāmākṣi nirdayaḥ & tvayi nirmatsaro diṣṭyety agrāmo 'rtho rasāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दे ऽपि ग्राम्यतास्त्य् एव सा सभ्येतरकीर्तनात् & यथा यकारादिपदं रत्युत्सवनिरूपणे
śabde 'pi grāmyatāsty eva sā sabhyetarakīrtanāt & yathā yakārādipadaṃ ratyutsavanirūpaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदसंधानवृत्त्या वा वाक्यार्थत्वेन वा पुनः & दुष्प्रतीतिकरं ग्राम्यं यथा या भवतः प्रिया
padasaṃdhānavṛttyā vā vākyārthatvena vā punaḥ & duṣpratītikaraṃ grāmyaṃ yathā yā bhavataḥ priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खरं प्रहत्य विश्रान्तः पुरुषो वीर्यवान् इति & एवमादि न शंसन्ति मार्गयोर् उभयोर् अपि
kharaṃ prahatya viśrāntaḥ puruṣo vīryavān iti & evamādi na śaṃsanti mārgayor ubhayor api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगिनीभगवत्यादि सर्वत्रैवानुमन्यते & विभक्तम् इति माधुर्यम् उच्यते सुकुमारता
bhaginībhagavatyādi sarvatraivānumanyate & vibhaktam iti mādhuryam ucyate sukumāratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिष्ठुराक्षरप्रायं सुकुमारम् इहेष्यते & बन्धशैथिल्यदोषो ऽपि दर्शितः सर्वकोमले
aniṣṭhurākṣaraprāyaṃ sukumāram iheṣyate & bandhaśaithilyadoṣo 'pi darśitaḥ sarvakomale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डलीकृत्य बर्हाणि कण्ठैर् मधुरगीतिभिः & कलापिनः प्रनृत्यन्ति काले जीमूतमालिनि
maṇḍalīkṛtya barhāṇi kaṇṭhair madhuragītibhiḥ & kalāpinaḥ pranṛtyanti kāle jīmūtamālini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अनूर्जित एवार्थो नालंकारो ऽपि तादृशः & सुकुमारतयैवैतद् आरोहति सतां मनः
ity anūrjita evārtho nālaṃkāro 'pi tādṛśaḥ & sukumāratayaivaitad ārohati satāṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्तम् इत्य् अपरैर् भूम्ना कृच्छ्रोद्यम् अपि बध्यते & न्यक्षेण क्षपितः पक्षः क्षत्रियाणां क्षणाद् इति
dīptam ity aparair bhūmnā kṛcchrodyam api badhyate & nyakṣeṇa kṣapitaḥ pakṣaḥ kṣatriyāṇāṃ kṣaṇād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थव्यक्तिर् अनेयत्वम् अर्थस्य हरिणोद्धृता & भूः खुरक्षुण्णनागासृग्लोहिताद् उदधेर् इति
arthavyaktir aneyatvam arthasya hariṇoddhṛtā & bhūḥ khurakṣuṇṇanāgāsṛglohitād udadher iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मही महावराहेण लोहिताद् उद्धृतोदधेः & इतीयत्य् एव निर्दिष्टे नेयत्वम् उरगासृजः
mahī mahāvarāheṇa lohitād uddhṛtodadheḥ & itīyaty eva nirdiṣṭe neyatvam uragāsṛjaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेदृशं बहु मन्यत्ने मार्गयोर् उभयोर् अपि & न हि प्रतीतिः सुभगा शब्दन्यायविलङ्घिनी
nedṛśaṃ bahu manyatne mārgayor ubhayor api & na hi pratītiḥ subhagā śabdanyāyavilaṅghinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्कर्षवान् गुणः कश् चिद् यस्मिन्न् उक्ते प्रतीयते & तदुदाराह्वयं तेन सनाथा काव्यपद्धतिः
utkarṣavān guṇaḥ kaś cid yasminn ukte pratīyate & tadudārāhvayaṃ tena sanāthā kāvyapaddhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थिणां कृपणा दृष्टिस् त्वन्मुखे पतिता सकृत् & तदवस्था पुनर् देव नान्यस्य मुखम् ईक्षते
arthiṇāṃ kṛpaṇā dṛṣṭis tvanmukhe patitā sakṛt & tadavasthā punar deva nānyasya mukham īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति त्यागस्य वाक्ये ऽस्मिन्न् उत्कर्षः साधु लक्ष्यते & अनेनैव पथान्यच् च समानन्यायम् ऊह्यताम्
iti tyāgasya vākye 'sminn utkarṣaḥ sādhu lakṣyate & anenaiva pathānyac ca samānanyāyam ūhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लाघ्यैर् विशेषणैर् युक्तम् उदारं कैश् चिद् इष्यते & यथा लीलाम्बुजक्रीडासरोहेमाङ्गदादयः
ślāghyair viśeṣaṇair yuktam udāraṃ kaiś cid iṣyate & yathā līlāmbujakrīḍāsarohemāṅgadādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजः समासभूयस्त्वम् एतद् गद्यस्य जीवितम् & पद्ये ऽप्य् अदक्षिणात्यानाम् इदम् एकं परायणम्
ojaḥ samāsabhūyastvam etad gadyasya jīvitam & padye 'py adakṣiṇātyānām idam ekaṃ parāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गुरूणां लघूनां च बाहुल्याल्पत्वमिश्रणैः & उच्चावचप्रकारं तद् दृश्यम् आख्यायिकादिषु
tadgurūṇāṃ laghūnāṃ ca bāhulyālpatvamiśraṇaiḥ & uccāvacaprakāraṃ tad dṛśyam ākhyāyikādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तमस्तकपर्यस्तसमस्तार्कांशुसंस्तरा & पीनस्तनस्थितातांरकम्रवस्त्रेव वारुणी
astamastakaparyastasamastārkāṃśusaṃstarā & pīnastanasthitātāṃrakamravastreva vāruṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पद्ये ऽपि पौरस्त्या बध्नन्त्य् ओजस्विनीगिरः & अन्ये त्व् अनाकुलं हृद्यम् इच्छन्त्य् ओजो गिरां यथा
iti padye 'pi paurastyā badhnanty ojasvinīgiraḥ & anye tv anākulaṃ hṛdyam icchanty ojo girāṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पयोधरतटोत्सङ्गलग्नसंध्यातपांशुका & कस्य कामातुरं चेतो वारुणी न करिष्यति
payodharataṭotsaṅgalagnasaṃdhyātapāṃśukā & kasya kāmāturaṃ ceto vāruṇī na kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तं सर्वजगत्कान्तं लौकिकार्थान् अतिक्रमात् & तच् च वार्ताभिधानेषु वर्णनास्व् अपि दृश्यते
kāntaṃ sarvajagatkāntaṃ laukikārthān atikramāt & tac ca vārtābhidhāneṣu varṇanāsv api dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहाणि नाम तान्य् एव तपोराशिर् भवादृशः & संभावयति यान्य् एव पावनैः पादपांसुभिः
gṛhāṇi nāma tāny eva taporāśir bhavādṛśaḥ & saṃbhāvayati yāny eva pāvanaiḥ pādapāṃsubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनयोर् अनवद्याङ्गि स्तनयोर् जृम्भमाणयोः & अवकाशो न पर्याप्तस् तव बाहुलतान्तरे
anayor anavadyāṅgi stanayor jṛmbhamāṇayoḥ & avakāśo na paryāptas tava bāhulatāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सम्भाव्यम् एवैतद् विशेषाख्यानसंस्कृतम् & कान्तं भवति सर्वस्य लोकयात्रानुवर्तिनः
iti sambhāvyam evaitad viśeṣākhyānasaṃskṛtam & kāntaṃ bhavati sarvasya lokayātrānuvartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकातीत इवात्यर्थम् अध्यारोप्य विवक्षितः & यो ऽर्थस् तेनातितुष्यन्ति विदग्धा नेतरे जनाः
lokātīta ivātyartham adhyāropya vivakṣitaḥ & yo 'rthas tenātituṣyanti vidagdhā netare janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाधिष्ण्यम् इवाराध्यम् अद्यप्रभृति नो गृहम् & युष्मत्पादरजःपातधौतनिःशेषकिल्बिषम्
devādhiṣṇyam ivārādhyam adyaprabhṛti no gṛham & yuṣmatpādarajaḥpātadhautaniḥśeṣakilbiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पं निर्मितम् आकाशम् अनालोच्यैव वेधसा & इदम् एवंविधिं भावि भवत्याः स्तनजृम्भणम्
alpaṃ nirmitam ākāśam anālocyaiva vedhasā & idam evaṃvidhiṃ bhāvi bhavatyāḥ stanajṛmbhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अत्युक्तिर् इत्य् उक्तम् एतद् गौडोपलालितम् & प्रस्थानं प्राक्प्रणीतं तु सारम् अन्यस्य वर्त्मनः
idam atyuktir ity uktam etad gauḍopalālitam & prasthānaṃ prākpraṇītaṃ tu sāram anyasya vartmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यधर्मस् ततो ऽन्यत्र लोकसीमानुरोधिना & सम्यग् आधीयते यत्र स समाधिः स्मृतो यथा
anyadharmas tato 'nyatra lokasīmānurodhinā & samyag ādhīyate yatra sa samādhiḥ smṛto yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदानि निमीलन्ति कमलान्य् उन्मिषन्ति च & इति नेत्रक्रियाध्यासाल् लब्धा तद्वाचिनी श्रुतिः
kumudāni nimīlanti kamalāny unmiṣanti ca & iti netrakriyādhyāsāl labdhā tadvācinī śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्ट्ःयूतोद्गीर्णवान्तादि गौणवृत्तिव्यपाश्रयम् & अतिसुन्दरम् अन्यत्र ग्राम्यकक्षां विगाहते
niṣṭḥyūtodgīrṇavāntādi gauṇavṛttivyapāśrayam & atisundaram anyatra grāmyakakṣāṃ vigāhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मान्य् अर्कांशुनिष्ठ्यूताः पीत्वा पावकविप्रुषः & भूयो वमन्तीव मुखैर् उद्गीर्णारुणरेणुभिः
padmāny arkāṃśuniṣṭhyūtāḥ pītvā pāvakavipruṣaḥ & bhūyo vamantīva mukhair udgīrṇāruṇareṇubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति हृदमहृद्यं तु निष्ठीवति वधूर् इति & युगपन् नैकधर्माणाम् अध्यासश् च स्मृतो यथा
iti hṛdamahṛdyaṃ tu niṣṭhīvati vadhūr iti & yugapan naikadharmāṇām adhyāsaś ca smṛto yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुगर्भभरक्लान्ताः स्तनन्त्यो मेघपङ्क्तयः & अचलाधित्यकोत्सङ्गम् इमाः समधिशेरते
gurugarbhabharaklāntāḥ stanantyo meghapaṅktayaḥ & acalādhityakotsaṅgam imāḥ samadhiśerate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सङ्गशयनं सख्याः स्तननं गौरवं क्लमः & इतीमे गर्भिणीधर्मा बहवो ऽप्य् अत्र दर्शिताः
utsaṅgaśayanaṃ sakhyāḥ stananaṃ gauravaṃ klamaḥ & itīme garbhiṇīdharmā bahavo 'py atra darśitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतत् काव्यसर्वस्वं समाधिर् नाम यो गुणः & कविसार्थः समग्रो ऽपि तम् एनम् अनुगच्छति
tad etat kāvyasarvasvaṃ samādhir nāma yo guṇaḥ & kavisārthaḥ samagro 'pi tam enam anugacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मार्गद्वयं भिन्नं तत्स्वरूपनिरूपणात् & तद्भेदास् तु न शक्यन्ते वक्तुं प्रतिकविस्थिताः
iti mārgadvayaṃ bhinnaṃ tatsvarūpanirūpaṇāt & tadbhedās tu na śakyante vaktuṃ pratikavisthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इक्षुक्षीरगुडादीनां माधुर्यस्यान्तरं महत् & तथापि न तद् आख्यातुं सरस्वत्यापि शक्यते
ikṣukṣīraguḍādīnāṃ mādhuryasyāntaraṃ mahat & tathāpi na tad ākhyātuṃ sarasvatyāpi śakyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैसर्गिकी च प्रतिभा श्रुतं च बहुनिर्मलम् & अमन्दश् चाभियोगो ऽस्याः कारणं काव्यसंपदः
naisargikī ca pratibhā śrutaṃ ca bahunirmalam & amandaś cābhiyogo 'syāḥ kāraṇaṃ kāvyasaṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विद्यते यद्य् अपि पूर्ववासनागुणानुबन्धि प्रतिभानम् अद्भुतम् & श्रुतेन यत्नेन च वागुपासिता ध्रुवं करोत्य् एव कम् अप्य् अनुग्रहम्
na vidyate yady api pūrvavāsanāguṇānubandhi pratibhānam adbhutam & śrutena yatnena ca vāgupāsitā dhruvaṃ karoty eva kam apy anugraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्ततन्द्रैर् अनिशं सरस्वती श्रमाद् उपास्या खलु कीर्तिम् ईप्सुभिः & कृशे कवित्वे ऽपि जनाः कृतश्रमा विदग्धगोष्ठीषु विहर्तुम् ईशते
tadastatandrair aniśaṃ sarasvatī śramād upāsyā khalu kīrtim īpsubhiḥ & kṛśe kavitve 'pi janāḥ kṛtaśramā vidagdhagoṣṭhīṣu vihartum īśate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.