Dvavimsatyavadanakatha 13

अथ खलु मैत्रेयो बोधिसत्त्वो महासत्त्वो भगवन्तम् एतद् अवोचत् ॥ अपरं श्रोतुम् इच्छामि पानदानस्य यत् फलम् । तत् सर्वं वद वादीन्द्र सर्वलोकाभिभोधने

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat // aparaṃ śrotum icchāmi pānadānasya yat phalam / tat sarvaṃ vada vādīndra sarvalokābhibhodhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् आह ॥ शृणु मैत्रेय वक्ष्यामि पानदानस्य यत् फलम् । एकाग्रमानसो भूत्वा नूनं लोकहितेच्छया

bhagavān āha // śṛṇu maitreya vakṣyāmi pānadānasya yat phalam / ekāgramānaso bhūtvā nūnaṃ lokahitecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये संघे प्रतिपादयन्ति मुदितास् तृष्णाच्छिदं पानकं हृद्यस्वादुरसान्वितं पटुतरं गन्धाभिरामं प्रियम् क्षित्वा ते ऽभवलालसा भवभयां तृष्णालतां प्रज्ञया पारं यान्ति भवार्णवस्य नियतं दत्त्वा शुभं पानकम्

ye saṃghe pratipādayanti muditās tṛṣṇācchidaṃ pānakaṃ hṛdyasvādurasānvitaṃ paṭutaraṃ gandhābhirāmaṃ priyam kṣitvā te 'bhavalālasā bhavabhayāṃ tṛṣṇālatāṃ prajñayā pāraṃ yānti bhavārṇavasya niyataṃ dattvā śubhaṃ pānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते ॥ भूतपूर्वं भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि अस्मिन्न् एव भद्रकल्पे विंशतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायां लोकनायकः काश्यपो नाम सम्यक्षंबुद्धो लोक उदपादि विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविद् अनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां च बुद्धो भगवान् वाराणसीं नगरीम् उपनिश्रित्य विहरति स्म ऋषिपतने मृगदावे ॥ तत्रान्यतमा अष्टौ भिक्षव अध्वानं प्रतिपन्ना भगवन्तं दर्शनाय ते सूर्यांशुभिर् दग्धास् तृष्णार्ताः कूपसंनिधौ गच्छन्ति । तत्रान्यतरा दारिका पानीयघटं पूरयित्वा गता । ततो भिक्षवस् ताम् ऊचुः ॥ भगिनि पानीयम् अनुप्रयच्छेति ॥ ततस् तस्या मात्सर्यम् उत्पन्नम् । सागृहीतपरिष्कारा भिक्षून् उवाच ॥ भिक्षवो यदि म्रियेध्वं तथापि न युष्मभ्यं ददाम्य् अपि पानीयम् । घटो मे ऊनो भविष्यतीति ॥ ततो ऽमी भिक्षवस् तृषार्ता निराशया प्रक्रान्ताः ॥ ततो मगधविषये महाढ्यः सिंहकेतुर् नाम सार्थवाहस् तस्य पुत्री पानीयघटम् आदाय पानीयं गृहीतुं गृहद्वाराद् बहिर् निःसृता ॥ ततस् ते ऊचुः ॥ भद्रे दारिके ऽस्माकम् अतितृषा, पानीयं पातुं तद् देहीति ॥ अथ सा दारिका परमचातुर्यधर्माशया तान् भिक्षून् उवाच ॥ भदन्तो भिक्षवः प्रविशध्वम् अत्र तिष्ठन्तु । अहम् एव प्रालेयपानीयं शीघ्रतरम् आनयामि ॥ इत्य् उक्त्वा सा दारिका प्रक्रान्ता, प्रक्रमित्वा पानीयघटं तूर्णम् आदाय स्वनिवेशनं प्रविश्य पितरम् उवाच ॥ तात भिक्षवो ऽस्माकं द्वारमूलेष्व् अवतिष्ठन्ति । अस्मिन्न् इदाद्यकाले परिश्रमतृषार्तेन चागताः । तेभ्यो गुडशर्करामरीचानि यथायोग्यानुसारैः परितानि ददातु, पानं प्रसज्ज्य ददामि ॥ ततः स सिंहकेतुः सार्थवाहः पुत्रीवचनम् उपश्रुत्य तथा दत्तवान् । सा दारिका परमप्रीत्या प्रसादजातेन तत्क्षणम् एव शीतोदकैः शर्करादिगणैः पानं प्रसज्ज्य तेभ्यो दत्तवती ॥ तदा भिक्षुभिः संगृह्य पीतं पीत्वा च तां दारिकाम् ऊचुः ॥ भद्रे दारिके भद्रम् । भद्रम् अस्तु सदा भद्रे यच् चित्तं तद् अभीप्सितम् । चित्तोत्साहं तथा बुद्धे भवतु ते सदा शुभम्

tadyathānuśrūyate // bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrakalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ lokanāyakaḥ kāśyapo nāma samyakṣaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati sma ṛṣipatane mṛgadāve // tatrānyatamā aṣṭau bhikṣava adhvānaṃ pratipannā bhagavantaṃ darśanāya te sūryāṃśubhir dagdhās tṛṣṇārtāḥ kūpasaṃnidhau gacchanti / tatrānyatarā dārikā pānīyaghaṭaṃ pūrayitvā gatā / tato bhikṣavas tām ūcuḥ // bhagini pānīyam anuprayaccheti // tatas tasyā mātsaryam utpannam / sāgṛhītapariṣkārā bhikṣūn uvāca // bhikṣavo yadi mriyedhvaṃ tathāpi na yuṣmabhyaṃ dadāmy api pānīyam / ghaṭo me ūno bhaviṣyatīti // tato 'mī bhikṣavas tṛṣārtā nirāśayā prakrāntāḥ // tato magadhaviṣaye mahāḍhyaḥ siṃhaketur nāma sārthavāhas tasya putrī pānīyaghaṭam ādāya pānīyaṃ gṛhītuṃ gṛhadvārād bahir niḥsṛtā // tatas te ūcuḥ // bhadre dārike 'smākam atitṛṣā, pānīyaṃ pātuṃ tad dehīti // atha sā dārikā paramacāturyadharmāśayā tān bhikṣūn uvāca // bhadanto bhikṣavaḥ praviśadhvam atra tiṣṭhantu / aham eva prāleyapānīyaṃ śīghrataram ānayāmi // ity uktvā sā dārikā prakrāntā, prakramitvā pānīyaghaṭaṃ tūrṇam ādāya svaniveśanaṃ praviśya pitaram uvāca // tāta bhikṣavo 'smākaṃ dvāramūleṣv avatiṣṭhanti / asminn idādyakāle pariśramatṛṣārtena cāgatāḥ / tebhyo guḍaśarkarāmarīcāni yathāyogyānusāraiḥ paritāni dadātu, pānaṃ prasajjya dadāmi // tataḥ sa siṃhaketuḥ sārthavāhaḥ putrīvacanam upaśrutya tathā dattavān / sā dārikā paramaprītyā prasādajātena tatkṣaṇam eva śītodakaiḥ śarkarādigaṇaiḥ pānaṃ prasajjya tebhyo dattavatī // tadā bhikṣubhiḥ saṃgṛhya pītaṃ pītvā ca tāṃ dārikām ūcuḥ // bhadre dārike bhadram / bhadram astu sadā bhadre yac cittaṃ tad abhīpsitam / cittotsāhaṃ tathā buddhe bhavatu te sadā śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सा दारिका बुद्धनामाश्रुतपूर्वं च श्रुत्वा बुद्धस्य वर्णनं प्रसादजातेन तान् भिक्षून् उवाच ॥ भदन्तो भिक्षवः कुत्र कीदृशो भगवान् कथम् । बुद्धनाम न जानामि तद्विशेषं वदत गुणम्

atha sā dārikā buddhanāmāśrutapūrvaṃ ca śrutvā buddhasya varṇanaṃ prasādajātena tān bhikṣūn uvāca // bhadanto bhikṣavaḥ kutra kīdṛśo bhagavān katham / buddhanāma na jānāmi tadviśeṣaṃ vadata guṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन कुशलमूलेनाहं यत्र यत्रोपपद्यते तत्र तत्र जातौ जातौ जातिस्मरा भवेयम् । तद् अनुस्मृत्य बुद्धे भगवति पूजिते प्रसन्ना भवामि । तथागतं पूजासत्कारं करिस्यामीति ॥ ततः सा दारिका बुद्धेष्व् अभिप्रसाद्य कालगता प्रणीतेषु देवेषु त्रायत्रिंशेषूपपन्ना ॥ पञ्चशतपरिवारापरिवृता साभूद् दिव्यप्रासादे सुखोपविष्टे नानासंगीतिवाद्यप्रवादिते निष्पुंसके । अचिरोपपन्नस्य स्त्रिया वा पुरुषस्य वा त्रीणि चित्तान्य् उत्पद्यन्ते । कुतश् च्युता कुत्रोपपन्ना केन कर्मणेति ॥ सा पश्यति, मानुष्येभ्यश् च्युता इहोपपन्ना । अपि तु काश्यपे भगवति सत्कारकृता तेन कुशलमूलेन देवेष्वूपपन्ना इति ॥ अथ सा पानदायिकादेवकन्याया एतद् अभवत् ॥ न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं पर्युषितपरिवासा, काश्यपभगवन्तं दर्शनायोपसंक्रमेयम् इति । ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते ॥ काश्यपो भगवान् बुधकार्यं कृत्वा निर्वाणं ययौ ॥ तस्य धातुस्तूपो महान् वर्तते ॥ अथ तस्या एतद् अभवत् ॥ अहो मन्दभाग्याहं कुत्र दर्शयेयम् अहं भगवन्तं काश्यपम् ॥ अथ सानुस्मरति श्रुतं मया, सर्षपफलमात्रं तथागतानां शरीरधातुं पूजयिष्यतिन्, तैर् विशुद्धिफलं प्राप्यते । पापात्मनः पापं प्रशमं गच्छति ॥ इत्य् उक्त्वा सा पानप्रदायिका देवकन्या पञ्चशतपरिवारासुरकन्यापरिवृता रात्रौ प्रशान्तायां विविधानि मान्दारवाणि पारिजातादि गन्धमाल्यपुष्पधूपादिना गृहीत्वा यत्र काश्यपभगवतो धातुस्तूपस् तत्रागत्य मान्दारवैः पुष्पैर् अवकिरति ॥ अवकीर्य प्रदक्षिणीकृत्य स्वभवनं गता ॥ अथ तस्याः पानप्रदायिकादेवकन्यायास् तृषा न बबाधे, तद् एव मनुष्यभूते ऽष्टभ्यो ऽष्टाङ्गपानीयं निसृष्टम् अनेन कुशलमूलेन । तस्माद् भिक्षवो मनुजैः पानदानं प्रदातव्यम् उदपानकादि कर्तव्यं तडागवापीकूपपुष्करिण्यादि कर्तव्यम् ॥ भिक्षव ऊचुः ॥ प्रबोधो ऽहं सुगत प्रबोधो ऽहं भगवन् । अथाप्य् अन्या स्त्री भिक्षुभ्यो मात्सर्यकारिणी पानीयं न ददाति स्त्री कुत्र गता किं फलं प्राप्तम् इति ॥ भगवान् आह ॥ किं वक्तव्यं भिक्षवो ऽसौ दारिका तेन मात्सर्येणासेवितेन भावितेन बहुलीकृतेन कालं कृत्वा प्रेतेषूपपन्ना दग्धस्थूणाकृतिः स्वकेशरोमसंछन्ना सूचीच्छिद्रोपममुखा, अस्थियन्त्रबहूच्छ्रितैः पर्वतोपमकुक्षि आदीप्ता प्रज्वलिता एकज्वलीभूता प्यायान्ती आर्तस्वरं क्रन्दन्ती तृषार्ता दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयमाना ॥ अथ सा तृष्णया पानीयं पातुं यत्र यत्राभिगच्छति ततो दर्शनमात्रेण चास्या नद्युदपानानि शुष्यन्ति ॥ यदा देवो वर्षति तदास्या उपरि सविस्फुलिङ्गम् अङ्गारवर्षं पतति ॥ एवंविधां दुःखां तीव्रां खरां कटुकाम् अमनापां वेदनां वेदयते ॥ तस्माद् भिक्षवो यन् मात्सर्यप्रहाणाय व्यायन्तव्यम् ॥ महापुण्यता पानदानता महानुशम्सा, पुनः शृणुत भिक्षवः ॥ प्रेङ्खन्नीलसरोजगर्भम् अमलं यत् पद्मरागारुणं काम्यं काञ्चनभाजने विनिहितं प्रालेयमिश्रं मधु । किंचित्ताम्रविलोचनप्रियतमाप्रत्यर्पितं पीयते संगीतध्वनिसंगतं नरवरैस् तत् पानदानात् फलम्

anena kuśalamūlenāhaṃ yatra yatropapadyate tatra tatra jātau jātau jātismarā bhaveyam / tad anusmṛtya buddhe bhagavati pūjite prasannā bhavāmi / tathāgataṃ pūjāsatkāraṃ karisyāmīti // tataḥ sā dārikā buddheṣv abhiprasādya kālagatā praṇīteṣu deveṣu trāyatriṃśeṣūpapannā // pañcaśataparivārāparivṛtā sābhūd divyaprāsāde sukhopaviṣṭe nānāsaṃgītivādyapravādite niṣpuṃsake / aciropapannasya striyā vā puruṣasya vā trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutā kutropapannā kena karmaṇeti // sā paśyati, mānuṣyebhyaś cyutā ihopapannā / api tu kāśyape bhagavati satkārakṛtā tena kuśalamūlena deveṣvūpapannā iti // atha sā pānadāyikādevakanyāyā etad abhavat // na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāsā, kāśyapabhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti / jñānadarśanaṃ pravartate // kāśyapo bhagavān budhakāryaṃ kṛtvā nirvāṇaṃ yayau // tasya dhātustūpo mahān vartate // atha tasyā etad abhavat // aho mandabhāgyāhaṃ kutra darśayeyam ahaṃ bhagavantaṃ kāśyapam // atha sānusmarati śrutaṃ mayā, sarṣapaphalamātraṃ tathāgatānāṃ śarīradhātuṃ pūjayiṣyatin, tair viśuddhiphalaṃ prāpyate / pāpātmanaḥ pāpaṃ praśamaṃ gacchati // ity uktvā sā pānapradāyikā devakanyā pañcaśataparivārāsurakanyāparivṛtā rātrau praśāntāyāṃ vividhāni māndāravāṇi pārijātādi gandhamālyapuṣpadhūpādinā gṛhītvā yatra kāśyapabhagavato dhātustūpas tatrāgatya māndāravaiḥ puṣpair avakirati // avakīrya pradakṣiṇīkṛtya svabhavanaṃ gatā // atha tasyāḥ pānapradāyikādevakanyāyās tṛṣā na babādhe, tad eva manuṣyabhūte 'ṣṭabhyo 'ṣṭāṅgapānīyaṃ nisṛṣṭam anena kuśalamūlena / tasmād bhikṣavo manujaiḥ pānadānaṃ pradātavyam udapānakādi kartavyaṃ taḍāgavāpīkūpapuṣkariṇyādi kartavyam // bhikṣava ūcuḥ // prabodho 'haṃ sugata prabodho 'haṃ bhagavan / athāpy anyā strī bhikṣubhyo mātsaryakāriṇī pānīyaṃ na dadāti strī kutra gatā kiṃ phalaṃ prāptam iti // bhagavān āha // kiṃ vaktavyaṃ bhikṣavo 'sau dārikā tena mātsaryeṇāsevitena bhāvitena bahulīkṛtena kālaṃ kṛtvā preteṣūpapannā dagdhasthūṇākṛtiḥ svakeśaromasaṃchannā sūcīcchidropamamukhā, asthiyantrabahūcchritaiḥ parvatopamakukṣi ādīptā prajvalitā ekajvalībhūtā pyāyāntī ārtasvaraṃ krandantī tṛṣārtā duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayamānā // atha sā tṛṣṇayā pānīyaṃ pātuṃ yatra yatrābhigacchati tato darśanamātreṇa cāsyā nadyudapānāni śuṣyanti // yadā devo varṣati tadāsyā upari savisphuliṅgam aṅgāravarṣaṃ patati // evaṃvidhāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate // tasmād bhikṣavo yan mātsaryaprahāṇāya vyāyantavyam // mahāpuṇyatā pānadānatā mahānuśamsā, punaḥ śṛṇuta bhikṣavaḥ // preṅkhannīlasarojagarbham amalaṃ yat padmarāgāruṇaṃ kāmyaṃ kāñcanabhājane vinihitaṃ prāleyamiśraṃ madhu / kiṃcittāmravilocanapriyatamāpratyarpitaṃ pīyate saṃgītadhvanisaṃgataṃ naravarais tat pānadānāt phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वैडूर्येन्द्रनीलप्रवरविरचितैर् भाजनैः शातकौम्भैर् देवा दिव्याङ्गनाभिः स्तनकलशभरव्याप्तवक्षः स्थलाभिः । पानं प्रीतिप्रसक्ताः सह मधु मधुरं माधवं वा पिबन्ति प्रोक्तं प्राज्ञैः फलं तद् गुणनिचितगणे पानदानस्य रम्यम्

yad vaiḍūryendranīlapravaraviracitair bhājanaiḥ śātakaumbhair devā divyāṅganābhiḥ stanakalaśabharavyāptavakṣaḥ sthalābhiḥ / pānaṃ prītiprasaktāḥ saha madhu madhuraṃ mādhavaṃ vā pibanti proktaṃ prājñaiḥ phalaṃ tad guṇanicitagaṇe pānadānasya ramyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् पानं वर्णगन्धप्रभृतिगुणयुतं कल्पितं तृड्विनाशि श्लेष्माघातोग्रवातप्रशमनचतुरं पिप्पलीखण्डचूर्णम् । ग्रीष्मे प्रालेयभिन्नं शशिकरसदृशे भाजने संस्कृतं तद् दत्त्वा संघे प्रभक्त्यामरभुवनगतो दिव्यम् आप्नोति पानम्

yat pānaṃ varṇagandhaprabhṛtiguṇayutaṃ kalpitaṃ tṛḍvināśi śleṣmāghātogravātapraśamanacaturaṃ pippalīkhaṇḍacūrṇam / grīṣme prāleyabhinnaṃ śaśikarasadṛśe bhājane saṃskṛtaṃ tad dattvā saṃghe prabhaktyāmarabhuvanagato divyam āpnoti pānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुमधुरम् उदारम् आदरेण प्रवरगणाय ददाति पानकं यः । दिवि भुवि सकले स पानम् अग्र्यं पिबति चिरं प्रवराङ्गनोपनीतम्

madhumadhuram udāram ādareṇa pravaragaṇāya dadāti pānakaṃ yaḥ / divi bhuvi sakale sa pānam agryaṃ pibati ciraṃ pravarāṅganopanītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥

//

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये संघे प्रतिपादयन्ति मुदितास् तृष्णाच्छिदं पानकं हृद्यस्वादुरसान्वितं पटुतरं गन्धाभिरामं प्रियम् । क्षित्वा ते ऽभवलालसा भवभयां तृष्णालातम् प्रज्ञया पारं यान्ति भवार्णवस्य नियतं दत्त्वा शुभं पानकम्

ye saṃghe pratipādayanti muditās tṛṣṇācchidaṃ pānakaṃ hṛdyasvādurasānvitaṃ paṭutaraṃ gandhābhirāmaṃ priyam / kṣitvā te 'bhavalālasā bhavabhayāṃ tṛṣṇālātam prajñayā pāraṃ yānti bhavārṇavasya niyataṃ dattvā śubhaṃ pānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.