Dvavimsatyavadanakatha 7

अथानन्तर मैत्रेयो भगवन्तम् उवाच सः । चैत्यानां बुद्धबिम्बानां स्नानानां कथ्यतां फलम्

athānantara maitreyo bhagavantam uvāca saḥ / caityānāṃ buddhabimbānāṃ snānānāṃ kathyatāṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् आह ॥ अजित शृणु मैत्रेय स्नानस्य फलम् उत्तमम् । चैत्याञां बुद्धबिम्बानां वक्ष्ये लोकार्थहेतवे

bhagavān āha // ajita śṛṇu maitreya snānasya phalam uttamam / caityāñāṃ buddhabimbānāṃ vakṣye lokārthahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानागन्धैः सुगन्धैः स्नपयति सुगतं पुष्पधूपाङ्गरागैर् यो वा पूजं करोति प्रमुदितमनसा श्रव्यवादित्रशब्दैः । मन्दाकिन्यां विजृम्भत्कनकमयसरोजस्य किञ्जल्करेणु- व्याप्तायां स्नाति सो ऽन्ते सकलकलिमलक्षालितो यान्ति मोक्षम्

nānāgandhaiḥ sugandhaiḥ snapayati sugataṃ puṣpadhūpāṅgarāgair yo vā pūjaṃ karoti pramuditamanasā śravyavāditraśabdaiḥ / mandākinyāṃ vijṛmbhatkanakamayasarojasya kiñjalkareṇu- vyāptāyāṃ snāti so 'nte sakalakalimalakṣālito yānti mokṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यस्त्रीपीनतुङ्गस्तनजघनघनाघातविक्षोभितायां जृम्भज्जाम्बूनदाब्जच्युतसुरभिरसोद्गारगन्धं क्षिपत्याम् । मन्दाकिन्यां सुरौघाः प्रतिदिनम् उदकक्रीडया यद् रमन्ते नानागन्धोदकेन स्नपनफलम् इदं बुद्धभट्टारकस्य

divyastrīpīnatuṅgastanajaghanaghanāghātavikṣobhitāyāṃ jṛmbhajjāmbūnadābjacyutasurabhirasodgāragandhaṃ kṣipatyām / mandākinyāṃ suraughāḥ pratidinam udakakrīḍayā yad ramante nānāgandhodakena snapanaphalam idaṃ buddhabhaṭṭārakasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मैत्रेय महानुशंसा तथागतेषु कृतपुण्यानि स्वल्पम् अपि बहु फलम् ॥ अथ तस्मिन् समये भगवान् सर्वसभाश्रितलोकानां काङ्क्षाच्छेदनार्थम् ऊर्णाकोशाद् भ्रूविवरान्तराद् दिव्यां प्रभाम् उत्ससर्ज । तया प्रभया त्रिसाहस्रलोकधातुम् अवभास्य यावद् भवाग्रपर्यन्तम् अवभासयति स्म ॥ तत्रैकप्रदेशे धर्मकोशवतीमहानगर्यां धर्ममतिर् नाम श्रेष्ठी प्रतिवसति स्म ॥ स च महाधनो महाभोगो विस्तीर्णपरिवारो धनधान्यसंपन्नो गृहक्षेत्र-उद्यानदासदासीप्रेषकजनसंपन्नः । ततस् तया प्रभया सर्वावन्तं गृहं बाह्याभ्यन्तरम् अवभासितम् । ततस् तया प्रभया तस्य शरीरं स्पृष्ट्वा, प्रह्लादितमनाः कथयति ॥ अहो कस्य प्रभाव एष न भूतो न भविष्यति, हेतुभूतं कं पृच्छेयम् ॥ इत्य् उक्त्वा तूष्णीम् अभूत् ॥ ततो भगवतो रश्मिजालप्रभया गाथाम् अभाषत ॥ प्रभावविषये ह्य् एष बुद्धस्य च जगद्गुरोः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन बुद्धे भक्तिक्रियां कुरु

evaṃ maitreya mahānuśaṃsā tathāgateṣu kṛtapuṇyāni svalpam api bahu phalam // atha tasmin samaye bhagavān sarvasabhāśritalokānāṃ kāṅkṣācchedanārtham ūrṇākośād bhrūvivarāntarād divyāṃ prabhām utsasarja / tayā prabhayā trisāhasralokadhātum avabhāsya yāvad bhavāgraparyantam avabhāsayati sma // tatraikapradeśe dharmakośavatīmahānagaryāṃ dharmamatir nāma śreṣṭhī prativasati sma // sa ca mahādhano mahābhogo vistīrṇaparivāro dhanadhānyasaṃpanno gṛhakṣetra-udyānadāsadāsīpreṣakajanasaṃpannaḥ / tatas tayā prabhayā sarvāvantaṃ gṛhaṃ bāhyābhyantaram avabhāsitam / tatas tayā prabhayā tasya śarīraṃ spṛṣṭvā, prahlāditamanāḥ kathayati // aho kasya prabhāva eṣa na bhūto na bhaviṣyati, hetubhūtaṃ kaṃ pṛccheyam // ity uktvā tūṣṇīm abhūt // tato bhagavato raśmijālaprabhayā gāthām abhāṣata // prabhāvaviṣaye hy eṣa buddhasya ca jagadguroḥ / tasmāt sarvaprayatnena buddhe bhaktikriyāṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धं तेन विजानाहि सत्त्वानां मोक्षदायकम् । भवाम्भोधिनिमग्नानां क्लेशजालविमोचकम्

buddhaṃ tena vijānāhi sattvānāṃ mokṣadāyakam / bhavāmbhodhinimagnānāṃ kleśajālavimocakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरणम् अनाथबूतानां रोगशोकविनाशनम् । तारणं सर्वसत्त्वानां संसारदुःखसागरात्

śaraṇam anāthabūtānāṃ rogaśokavināśanam / tāraṇaṃ sarvasattvānāṃ saṃsāraduḥkhasāgarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हितो ऽभूत् ॥ अथ स धर्ममतिः श्रेष्ठी बुद्धे भगवति प्रसन्नप्रमोद्यजातेन पूजापुरःसरेण पुष्पधूपादिना पूजार्घं दत्त्वा पुष्पाञ्जलिं भगवते प्रक्षिप्तवान् ॥ ततो बुद्धानुभावेन सर्वपुष्पाणि पुष्पमण्डप इव तस्थुः । धूपो ऽभ्रकूटवत् संस्थितः सितनीलपीतहरितारुणचित्र इव शिरसि समलंकृतो ऽभूत् ॥ अथ स श्रेष्ठी बुद्धे भगवति चित्तं प्रसाद्य नमस्कारं कृत्वा बुद्धम् अनुस्मरन् सुखेन तिष्ठति ॥ ततस् तस्य श्रेष्ठिन अल्पायुत्वात् कालं गत्वा तस्य पुण्यप्रभावेन त्रायत्रिंशेषु देवेषूपपन्नः ॥ ततो दिव्यस्त्रीभिः सह मन्दाकिन्यां स्नात्वा सुखलीलया तिष्ठति ॥ ततः स्वपुण्यविपाकेन रत्नकूटागारे निषद्य स्वर्गं स्वर्गाद् भ्रमति रमित्वा क्रीडित्वा क्रमतश् च स रत्नमतीति ख्यातवान् ॥ ततश् च शक्रो देवानाम् इन्द्रः सुधर्मायां देवसभायां बुद्धस्य वर्णं भासन्तं तं ददर्श ॥ अथ शक्रो देवेन्द्रस् तं देवपुत्रं कूटागार ं सुतप्तं कुशलमूलं दृष्ट्वा च गाथया प्रत्यभाषत् ॥ गात्रं केन विमृष्टकाञ्चननिभं पद्मोत्पलाभं तव गात्रश्रीर् अतुला कृतेयम् इह ते देहात् प्रभा निःसृता । वक्त्रं केन विबुद्धपद्मसदृशं चामीकराभं तव ब्रूहि त्वं मम देवते फलम् इदं यत् कर्मजं भुज्यते

ity uktvāntarhito 'bhūt // atha sa dharmamatiḥ śreṣṭhī buddhe bhagavati prasannapramodyajātena pūjāpuraḥsareṇa puṣpadhūpādinā pūjārghaṃ dattvā puṣpāñjaliṃ bhagavate prakṣiptavān // tato buddhānubhāvena sarvapuṣpāṇi puṣpamaṇḍapa iva tasthuḥ / dhūpo 'bhrakūṭavat saṃsthitaḥ sitanīlapītaharitāruṇacitra iva śirasi samalaṃkṛto 'bhūt // atha sa śreṣṭhī buddhe bhagavati cittaṃ prasādya namaskāraṃ kṛtvā buddham anusmaran sukhena tiṣṭhati // tatas tasya śreṣṭhina alpāyutvāt kālaṃ gatvā tasya puṇyaprabhāvena trāyatriṃśeṣu deveṣūpapannaḥ // tato divyastrībhiḥ saha mandākinyāṃ snātvā sukhalīlayā tiṣṭhati // tataḥ svapuṇyavipākena ratnakūṭāgāre niṣadya svargaṃ svargād bhramati ramitvā krīḍitvā kramataś ca sa ratnamatīti khyātavān // tataś ca śakro devānām indraḥ sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ buddhasya varṇaṃ bhāsantaṃ taṃ dadarśa // atha śakro devendras taṃ devaputraṃ kūṭāgāra ṃ sutaptaṃ kuśalamūlaṃ dṛṣṭvā ca gāthayā pratyabhāṣat // gātraṃ kena vimṛṣṭakāñcananibhaṃ padmotpalābhaṃ tava gātraśrīr atulā kṛteyam iha te dehāt prabhā niḥsṛtā / vaktraṃ kena vibuddhapadmasadṛśaṃ cāmīkarābhaṃ tava brūhi tvaṃ mama devate phalam idaṃ yat karmajaṃ bhujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नमतिदेवपुत्र उवाच ॥ सश्रावको नरादित्य आकीर्णो वरलक्षणैः । तत् कर्म कुशलं कृत्वा राजते ऽभ्यधिकं मम । जलजेन्दुविशुद्धाभं वदनं कान्तदर्शनम्

ratnamatidevaputra uvāca // saśrāvako narāditya ākīrṇo varalakṣaṇaiḥ / tat karma kuśalaṃ kṛtvā rājate 'bhyadhikaṃ mama / jalajenduviśuddhābhaṃ vadanaṃ kāntadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रः प्राह ॥ अहो गुणमयं क्षेत्रं सर्वदोषविवर्जितम् । यत्र न्यस्तं त्वया बीजम् इष्टं स्वर्गोपपत्तये

śakraḥ prāha // aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam / yatra nyastaṃ tvayā bījam iṣṭaṃ svargopapattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को नार्चयेत् प्रवरकाञ्चनराशिगौरं बुद्धं विशुद्धकमलायतचारुनेत्रम् । यत्राधिकारजनितान्य् अमरेषु तस्य रेजुः सुखानि गगणेष्व् इव पूर्णचन्द्रम्

ko nārcayet pravarakāñcanarāśigauraṃ buddhaṃ viśuddhakamalāyatacārunetram / yatrādhikārajanitāny amareṣu tasya rejuḥ sukhāni gagaṇeṣv iva pūrṇacandram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मता खलु देवपुत्रस्य अचिरोपपन्नस्य त्रीणि चित्तान्य् उत्पद्यन्ते ॥ कुतश् च्युतः कुत्रोपपन्नः केन कर्मणेति ॥ स पश्यति मनुष्येभ्यश् च्युतः प्रणीतेषु देवेषु त्रायत्रिंसेषूपपन्नः भगवतो ऽन्तिके चित्तं प्रसाद्येति ॥ अथ तस्य देवपुत्रस्य चेतस्य् एतद् अभवत् ॥ न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं पर्युषितपरिवासो भगवन्तं दर्शनायोपसंक्रामयेयम् । इति स देवपुत्रः सर्वाङ्गविराजितगात्रो रत्नचूडसुगन्धादिसंसृष्टदेह अनेकदेवपुत्रसहस्रपरिवृतस् तेनैव रत्नकूटागारेण सह भगवतः सकाशम् उपसंक्रान्तः । ततो भगवन्तं दिव्यपुष्पैर् अवकीर्य भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय ॥ अथ खलु भगवान् स देवपुत्रस्याशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा चतुरार्यसत्यप्रतिवेधिकीं धर्मदेशनां कृतवान् ॥ यां श्रुत्वा तस्य देवपुत्रस्य विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्त्वा श्रोतापत्तिफलं साक्षात्कृतम्, स दृष्टसत्यस् त्रिर् उदानम् उदानयति ॥ इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा न देवताभिर् न राज्ञा नेष्टजनबन्धुवर्गेण कृतम् । यद् भगवता उच्छोषिता रुधिराश्रुसमुद्रा लङ्घिता अस्थिपर्वताः पिहितान्य् अपायद्वाराणि विवृतानि स्वर्गद्वाराणि प्रतिस्थापिताः स्मो देवमानुष्येष्व् इति आह च ॥ तवानुभावात् पिहितः सुघोरो ह्य् अपायमार्गो बहुदोषयुक्तः । अपावृता स्वर्गगतिः सुपुण्या निर्वाणमार्गश् च मयोपलब्दः

dharmatā khalu devaputrasya aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante // kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti // sa paśyati manuṣyebhyaś cyutaḥ praṇīteṣu deveṣu trāyatriṃseṣūpapannaḥ bhagavato 'ntike cittaṃ prasādyeti // atha tasya devaputrasya cetasy etad abhavat // na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmayeyam / iti sa devaputraḥ sarvāṅgavirājitagātro ratnacūḍasugandhādisaṃsṛṣṭadeha anekadevaputrasahasraparivṛtas tenaiva ratnakūṭāgāreṇa saha bhagavataḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / tato bhagavantaṃ divyapuṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya // atha khalu bhagavān sa devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā caturāryasatyaprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān // yāṃ śrutvā tasya devaputrasya viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam, sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati // idam asmākaṃ bhadanta na mātrā na devatābhir na rājñā neṣṭajanabandhuvargeṇa kṛtam / yad bhagavatā ucchoṣitā rudhirāśrusamudrā laṅghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargadvārāṇi pratisthāpitāḥ smo devamānuṣyeṣv iti āha ca // tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ / apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वदाश्रयाच् चाप्तम् अपेतदोषं मयाद्य शुद्धं सुविशुद्धचक्षुः । प्राप्तं च शान्तं पदम् आर्यकान्तं तीर्णश् च दुःखार्णवपारम् अस्मि

tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवरेन्द्र नरामरपूजित विगतजन्मजरामरणामय । भवसहस्रसुदुर्लभदर्शन सफलम् अद्य मुने तव दर्शनम्

naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmaya / bhavasahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स देवपुत्रो भगवतश् चरणयोः प्रणिपत्य संजातहर्सः सुरलोकाभिमुखं दिवं जगाम ॥ अथ स देवपुत्रो वणिग् इव लब्धलाभः सस्यसंपन्न इव कर्षकः शूर इव जितसंग्रामः सर्वरोगपरिमुक्त इवातुरो यया विभूत्या भगवत्सकाशम् आगतस् तयैव विभूत्या स्वभवनं गतः ॥ यं दृष्ट्वा संदिग्धमनसो भिक्षवो भगवन्तं पप्रच्छुः । कानि कर्माणि कृतान्य् उपचितानि सा देवपुत्रस्येदृशी विभूतिर् आसित् ॥ अवरकेण कुशलमूलेन समन्वागतः स देवपुत्र इति ॥ अथ भगवान् क्षणं तूष्णीम् आस्थाय सर्वावन्तं भिक्षुगणम् आमन्त्र्यैवम् आह ॥ भिक्षवो वः किम् आश्चर्यभूतं तद्धेतुं प्रवक्ष्यामि शृणुत ॥ उप्ते बीजे अङ्कुरः स्यात् पृथिव्यां तस्माद् वल्ली सुप्रजाता सुपुष्पा । बह्वी शाखा बहुपत्त्रा फलाद्या लोके तद्वज् ज्ञेयम् एवं प्रकाराः

atha sa devaputro bhagavataś caraṇayoḥ praṇipatya saṃjātaharsaḥ suralokābhimukhaṃ divaṃ jagāma // atha sa devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasaṃpanna iva karṣakaḥ śūra iva jitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatas tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ // yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhamanaso bhikṣavo bhagavantaṃ papracchuḥ / kāni karmāṇi kṛtāny upacitāni sā devaputrasyedṛśī vibhūtir āsit // avarakeṇa kuśalamūlena samanvāgataḥ sa devaputra iti // atha bhagavān kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya sarvāvantaṃ bhikṣugaṇam āmantryaivam āha // bhikṣavo vaḥ kim āścaryabhūtaṃ taddhetuṃ pravakṣyāmi śṛṇuta // upte bīje aṅkuraḥ syāt pṛthivyāṃ tasmād vallī suprajātā supuṣpā / bahvī śākhā bahupattrā phalādyā loke tadvaj jñeyam evaṃ prakārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीज उप्ते हि वरो बीजाङ्कुरो हि महान्, यथा बीजाङ्कुरो पृथिव्याः, धरणीतलाल् लटा प्रजातान्यशेषान् महाप्रजातानां, बहुशाखापत्त्रा सपुष्पजातात्रान्तरे फलप्रसिद्धा सुबहुप्रकारात् ॥ तथा मनुष्या वरश्रेष्ठबीजं सुपात्रक्षेत्रे प्रतिरोपयन्ति । तदुभवो वृक्ष न नीच कश् चित् क्षयं न यान्ति सततं फलन्ति

bīja upte hi varo bījāṅkuro hi mahān, yathā bījāṅkuro pṛthivyāḥ, dharaṇītalāl laṭā prajātānyaśeṣān mahāprajātānāṃ, bahuśākhāpattrā sapuṣpajātātrāntare phalaprasiddhā subahuprakārāt // tathā manuṣyā varaśreṣṭhabījaṃ supātrakṣetre pratiropayanti / tadubhavo vṛkṣa na nīca kaś cit kṣayaṃ na yānti satataṃ phalanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् कस्य चिद् भिक्षो बीजाङ्कुरं महत्तरम् । सर्वेषां चैव बीजानां पुण्यबीजं सुबीजकम्

tasmāt kasya cid bhikṣo bījāṅkuraṃ mahattaram / sarveṣāṃ caiva bījānāṃ puṇyabījaṃ subījakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कस्य हेतोः ॥ भूतपूर्वं भिक्षवो ऽतीते ऽध्वन्य् असंख्येय कल्पैर् मल्ला नाम जनपदे कुशिनगरपत्तनवने भगवतः प्रभूतरत्नस्य तथागतस्य धातुस्तूपम् एकम् अस्ति । तस्मिन् नगरे विभवविहीनमहादीनपरमदरिद्रः शान्तमतिर् नाम श्रेष्ठी प्रतिवसति स्म ॥ तस्यानुजो विगतमतिर् नाम, तयोर् मिलित्वा ताभ्याम् अनेकयत्नेन धनार्जनं कृतं तथापि न सफलम् अभूत् । तत् कस्माद् धेतोः पूर्वकुशलदानहीनत्वात् ॥ ततः प्रभूतरत्नतथागतस्य शासने समुत्पन्नः प्रकृतिपरिशुद्धिर् नामोपासकः प्रतिवस्ति स्म ॥ स धर्मचित्तकः करुणाचित्तम् उपस्थाप्य सर्वसत्त्वेभ्यो नित्यं धर्मं देशयति ॥ तद्यथा ॥ ये के चित् पश्चिमे काले सर्षपफलमात्रं तथागतस्य शरीरधातुं पूजयिष्यन्ति । तथागतधातुस्तूपं पूजयिष्यन्ति । तेषां सर्वकर्मभयो ऽन्तशः पैशुन्यपापका अकुशलान् दुःखधर्मान् न क्रमिष्यन्ति ॥ ये ये मानवास् तथागतधातुस्तूपं प्रदक्षिणं कुर्वन्ति पूजयन्ति स्वदोषपरिहारार्थम्, ते प्रमादाद् गम्यागम्य प्राणिवधादिदोषविलयं भवेयुः ॥ शुभानि धर्मः परिशुद्धधर्मः पूर्वाणि पापानि विशुद्धधर्मः । अहो हि धर्मः परमार्यधर्मः पवित्रधर्मः शुभकारिधर्मः

tat kasya hetoḥ // bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asaṃkhyeya kalpair mallā nāma janapade kuśinagarapattanavane bhagavataḥ prabhūtaratnasya tathāgatasya dhātustūpam ekam asti / tasmin nagare vibhavavihīnamahādīnaparamadaridraḥ śāntamatir nāma śreṣṭhī prativasati sma // tasyānujo vigatamatir nāma, tayor militvā tābhyām anekayatnena dhanārjanaṃ kṛtaṃ tathāpi na saphalam abhūt / tat kasmād dhetoḥ pūrvakuśaladānahīnatvāt // tataḥ prabhūtaratnatathāgatasya śāsane samutpannaḥ prakṛtipariśuddhir nāmopāsakaḥ prativasti sma // sa dharmacittakaḥ karuṇācittam upasthāpya sarvasattvebhyo nityaṃ dharmaṃ deśayati // tadyathā // ye ke cit paścime kāle sarṣapaphalamātraṃ tathāgatasya śarīradhātuṃ pūjayiṣyanti / tathāgatadhātustūpaṃ pūjayiṣyanti / teṣāṃ sarvakarmabhayo 'ntaśaḥ paiśunyapāpakā akuśalān duḥkhadharmān na kramiṣyanti // ye ye mānavās tathāgatadhātustūpaṃ pradakṣiṇaṃ kurvanti pūjayanti svadoṣaparihārārtham, te pramādād gamyāgamya prāṇivadhādidoṣavilayaṃ bhaveyuḥ // śubhāni dharmaḥ pariśuddhadharmaḥ pūrvāṇi pāpāni viśuddhadharmaḥ / aho hi dharmaḥ paramāryadharmaḥ pavitradharmaḥ śubhakāridharmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥ अथ स दरिद्रपुरुषो बुद्धस्य धर्मं श्रुत्वा प्रसादजातो नित्यम् एव धर्मं श्रोतुं गच्छतीति ॥ तदानुजो विगतमैत्र् भ्रातरं उवाच । भ्रात आ किं तव मर्यादं व्यपहाय कार्यं धर्मश्रुतेन किम्, त्वया सह वर्तनं न सुकरं कर्तुम्, परप्रेषको भूत्वा वर्तयामीत्य् उक्त्वा स्वगृहान् निष्क्रम्य स्वच्छन्देन, अन्यस्य प्रेषको ऽभूत् ॥ अथ स दरिद्रो भ्राता वियोगे सति चित्तव्याकुलीभूत्वा तथापि स्वयम् एव मनः प्रशान्त्य धर्मेषु चिन्तापरो व्यवस्थितः ॥ अथैकस्मिन् दिने रक्तकाषायवस्त्रपात्रधारी भिक्षुर् एको द्वारमूलेष्व् अथिष्ठत् पिण्डपात्रं याचितुम् ॥ तं दृष्ट्वा शीघ्रम् एव गृहं प्रविश्याद्राक्षीत् किं चिन् न विद्यते । आत्मनाहाराय परित्तानि तण्डुलान्य् एव सन्ति, स सहसा गृहीत्वा तस्मै प्रायच्छत् ॥ भिक्षुर् अपि तेन यथा दत्तं तथा गृहीत्वा तम् उवाच ॥ दरिद्रे ऽपि च पुण्यात्मा दरिद्रे त्यागदुर्लभः । तस्मात् पुण्यानुभावेन दारिद्र्यं ते प्रणश्यतु

// atha sa daridrapuruṣo buddhasya dharmaṃ śrutvā prasādajāto nityam eva dharmaṃ śrotuṃ gacchatīti // tadānujo vigatamaitr bhrātaraṃ uvāca / bhrāta ā kiṃ tava maryādaṃ vyapahāya kāryaṃ dharmaśrutena kim, tvayā saha vartanaṃ na sukaraṃ kartum, parapreṣako bhūtvā vartayāmīty uktvā svagṛhān niṣkramya svacchandena, anyasya preṣako 'bhūt // atha sa daridro bhrātā viyoge sati cittavyākulībhūtvā tathāpi svayam eva manaḥ praśāntya dharmeṣu cintāparo vyavasthitaḥ // athaikasmin dine raktakāṣāyavastrapātradhārī bhikṣur eko dvāramūleṣv athiṣṭhat piṇḍapātraṃ yācitum // taṃ dṛṣṭvā śīghram eva gṛhaṃ praviśyādrākṣīt kiṃ cin na vidyate / ātmanāhārāya parittāni taṇḍulāny eva santi, sa sahasā gṛhītvā tasmai prāyacchat // bhikṣur api tena yathā dattaṃ tathā gṛhītvā tam uvāca // daridre 'pi ca puṇyātmā daridre tyāgadurlabhaḥ / tasmāt puṇyānubhāvena dāridryaṃ te praṇaśyatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रं भवतु ते भद्र नाशयतु अभद्रकम् । बुद्धे भक्तिप्रसादो ऽस्तु तेन स्वर्गोपपत्तये

bhadraṃ bhavatu te bhadra nāśayatu abhadrakam / buddhe bhaktiprasādo 'stu tena svargopapattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हितो ऽभूत् ॥ अथ तस्य दरिद्रस्यैतद् अभवत् । किं कर्तव्यम् इदानीं मे हा धिग् जन्म च जीवितम् । विभवस्य विहीनेन मरणं शोभनं भवेत्

ity uktvāntarhito 'bhūt // atha tasya daridrasyaitad abhavat / kiṃ kartavyam idānīṃ me hā dhig janma ca jīvitam / vibhavasya vihīnena maraṇaṃ śobhanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् अपि तस्यैतद् अभवत् ॥ प्रकृतिपरिशुद्धिनामोपासकसकाशाद् धर्म श्रुतं मे । ये के चित् पश्चिमे काले सर्षपफलमात्रं तथागतस्य शरीरधातुं पूजयिष्यन्ति, तथागतस्य धातुस्तूपं पूजयिष्यन्ति, तेषां पूर्वकर्मावरणानि क्षयो भविष्यतीति । पापक्षयत्वाच् चित्तं परिशुध्यते, चित्तपरिशुद्धत्वाद् धर्म परिशुध्यते, धर्मपरिशुद्धत्वात् तेनैव फलं लभ्यते ॥ तथा श्रुतं मे परिशुद्धधर्मेति ॥ अथ तस्यैतद् अभवत् । तथा तथागतं पूजयेयम् इति सो ऽपि निर्वाणं गतः । तथाप्य् अस्य धातुस्तूपम् अस्ति तम् अहं पूजयेयम् इति ॥ पुनस् तस्यैतद् अभवत् ॥ सामग्र्याच विहीनेन किंविधैर् अपि पूजयेत् । पुष्पं धूपस् तथा गन्धं दीपनैवेद्यम् एव च । एतैर् विधिं विना पूजा किं पूजाफलम् आप्यते

punar api tasyaitad abhavat // prakṛtipariśuddhināmopāsakasakāśād dharma śrutaṃ me / ye ke cit paścime kāle sarṣapaphalamātraṃ tathāgatasya śarīradhātuṃ pūjayiṣyanti, tathāgatasya dhātustūpaṃ pūjayiṣyanti, teṣāṃ pūrvakarmāvaraṇāni kṣayo bhaviṣyatīti / pāpakṣayatvāc cittaṃ pariśudhyate, cittapariśuddhatvād dharma pariśudhyate, dharmapariśuddhatvāt tenaiva phalaṃ labhyate // tathā śrutaṃ me pariśuddhadharmeti // atha tasyaitad abhavat / tathā tathāgataṃ pūjayeyam iti so 'pi nirvāṇaṃ gataḥ / tathāpy asya dhātustūpam asti tam ahaṃ pūjayeyam iti // punas tasyaitad abhavat // sāmagryāca vihīnena kiṃvidhair api pūjayet / puṣpaṃ dhūpas tathā gandhaṃ dīpanaivedyam eva ca / etair vidhiṃ vinā pūjā kiṃ pūjāphalam āpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दरिद्रः समनुशोच्य तिष्ठति दीनमानसः ॥ अथ तस्य धर्मश्रुतस्य पुण्यानुकूल प्रतोदेनेव प्रचोदयति स्म ॥ तस्य मनसि एतद् अभवत् ॥ न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहं तथागतधातुस्तूप उपासितव्यः पानीयमात्रेण स्नानं कर्तव्यम् । इति मत्वा मृन्मयघतं गृहीत्वा नद्यां तीरे स्नात्वा परिशुद्धमानसो जलम् आदाय तस्मिन् स्तूपे स्नापयति स्म ॥ ततो दिनमासात्यायाद् एकस्मिन् दिने चैत्यबिम्बस्नानाय जलम् आदातुं गच्छति ॥ जलम् आदाय तदा गत्वा स्नानं चापि प्रकल्पितम् । तदा घटात् पतितानि रत्नानि विविधानि च

iti daridraḥ samanuśocya tiṣṭhati dīnamānasaḥ // atha tasya dharmaśrutasya puṇyānukūla pratodeneva pracodayati sma // tasya manasi etad abhavat // na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ tathāgatadhātustūpa upāsitavyaḥ pānīyamātreṇa snānaṃ kartavyam / iti matvā mṛnmayaghataṃ gṛhītvā nadyāṃ tīre snātvā pariśuddhamānaso jalam ādāya tasmin stūpe snāpayati sma // tato dinamāsātyāyād ekasmin dine caityabimbasnānāya jalam ādātuṃ gacchati // jalam ādāya tadā gatvā snānaṃ cāpi prakalpitam / tadā ghaṭāt patitāni ratnāni vividhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स शान्तमतिस् तानि दृष्ट्वा प्रसादजातो मनसीत्य् अभूत् ॥ नमस्करोमि स्तूपाय चैत्याय धर्मधातवे । निर्यातयामि रत्नानि चैत्याय शुद्धचेतसा

tataḥ sa śāntamatis tāni dṛṣṭvā prasādajāto manasīty abhūt // namaskaromi stūpāya caityāya dharmadhātave / niryātayāmi ratnāni caityāya śuddhacetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स प्रतिनिवृत्य नद्यास् तीरे प्रगच्छति । ददर्श स दरिद्रेण रत्नानि च समाकुला

tataḥ sa pratinivṛtya nadyās tīre pragacchati / dadarśa sa daridreṇa ratnāni ca samākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रवैडूर्यमसारमुक्तामणिक्यबाहुलम् । कर्केतनेन्द्रनीलादि पुष्परागादिना तथा । नद्याः प्रवाहं क्षोभित्वा ससार सिकतास्थले

vajravaiḍūryamasāramuktāmaṇikyabāhulam / karketanendranīlādi puṣparāgādinā tathā / nadyāḥ pravāhaṃ kṣobhitvā sasāra sikatāsthale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धपुण्यानुभावेन दरिद्रेणाचिरेण च । प्राप्यते रत्नलाभानि स्वप्नोपमेव ईदृशा

buddhapuṇyānubhāvena daridreṇācireṇa ca / prāpyate ratnalābhāni svapnopameva īdṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दरिद्रस् तानि स्वेच्छया गृह्य पुनर् अपि । स्वं भवनं प्रतिनिवृत्य चिन्तयन्न् उवाच ॥ अहो गुणमयं क्षेत्रं सर्वदोषविवर्जितम् । सेवया स्वल्पमात्रेण प्राप्तो ऽहं सफलं पदम्

tataḥ sa daridras tāni svecchayā gṛhya punar api / svaṃ bhavanaṃ pratinivṛtya cintayann uvāca // aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam / sevayā svalpamātreṇa prāpto 'haṃ saphalaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स महाधनो ऽभूत् सुष्कह्रदो नीरगासरित्समूहैर् इतस् ततः प्रवेशित इव पूर्णो ऽभूत् ॥ ततः प्रभृति राज्ञा राजामात्यैर् ब्राह्मणैः संमानितः साधुभिर् लोकसंमतो ऽभूत् ॥ साधु सत्पुरुष एष लोके प्रख्यातः ॥ अथ स श्रेष्ठी उल्लासितमना हर्षसौमनस्यजातो बुद्धे चित्तं प्रसादयाम् आस ॥ ततो दिनमासात्ययात् तस्यैतद् अभवत् ॥ अहो बुद्धप्रभावो हि अचिन्त्यसंपदप्रदः । भिक्षा राशिषः संप्राप्ता दारिद्र्यं दुःखितं गतम्

tataḥ sa mahādhano 'bhūt suṣkahrado nīragāsaritsamūhair itas tataḥ praveśita iva pūrṇo 'bhūt // tataḥ prabhṛti rājñā rājāmātyair brāhmaṇaiḥ saṃmānitaḥ sādhubhir lokasaṃmato 'bhūt // sādhu satpuruṣa eṣa loke prakhyātaḥ // atha sa śreṣṭhī ullāsitamanā harṣasaumanasyajāto buddhe cittaṃ prasādayām āsa // tato dinamāsātyayāt tasyaitad abhavat // aho buddhaprabhāvo hi acintyasaṃpadapradaḥ / bhikṣā rāśiṣaḥ saṃprāptā dāridryaṃ duḥkhitaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स श्रेष्ठी महता सत्कारेण स्तूपेषु रत्नमय कूटागारं कृतम् अभूत् । नानागन्धोदकेन स्नापनं कृतं त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य मूर्ध्ना प्रणिपत्य साञ्जलिं च प्रणिधानं चकार । भगवन् मे जन्मान्तरे तथाविधेन तथागतेषु मनःप्रसादः सन् रत्नमयकूटागारेण सह स्वर्गे त्रायत्रिंशेष्व् उपपत्तिर् भवेयम् ॥ इत्य् उक्त्वा नित्यम् एव तस्मिन् स्तूपे पर्युपासितः ॥ अथ स श्रेष्ठी संसारिके कृतकरणीयो बुद्धे भगवति चित्तं प्रसाद्य कालगतः ॥ कालं गत्वा धर्मकोशवतिनगरे धर्ममतिश्रेष्ठिजन्म बभूव । महाधनो महाभोगो विस्तीर्णधनधान्यसंपन्न इहैव जन्मनि मयि प्रसाद्य भक्तितः पूजां कृतवान् । तत् सर्वं ममाग्रे वहन्ति । प्रादुर्भूतं जलान्य् अग्रे मुक्तावलीव शोभिता । पुष्पं च पुष्पकूटेव धूपो ऽभ्रकूटवत् स्थितः

atha sa śreṣṭhī mahatā satkāreṇa stūpeṣu ratnamaya kūṭāgāraṃ kṛtam abhūt / nānāgandhodakena snāpanaṃ kṛtaṃ tridhā pradakṣiṇīkṛtya mūrdhnā praṇipatya sāñjaliṃ ca praṇidhānaṃ cakāra / bhagavan me janmāntare tathāvidhena tathāgateṣu manaḥprasādaḥ san ratnamayakūṭāgāreṇa saha svarge trāyatriṃśeṣv upapattir bhaveyam // ity uktvā nityam eva tasmin stūpe paryupāsitaḥ // atha sa śreṣṭhī saṃsārike kṛtakaraṇīyo buddhe bhagavati cittaṃ prasādya kālagataḥ // kālaṃ gatvā dharmakośavatinagare dharmamatiśreṣṭhijanma babhūva / mahādhano mahābhogo vistīrṇadhanadhānyasaṃpanna ihaiva janmani mayi prasādya bhaktitaḥ pūjāṃ kṛtavān / tat sarvaṃ mamāgre vahanti / prādurbhūtaṃ jalāny agre muktāvalīva śobhitā / puṣpaṃ ca puṣpakūṭeva dhūpo 'bhrakūṭavat sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.