इति देवीगीतायां तृतीयो ऽध्यायः इति श्रीदेवीभागवते महापुराणे सप्तमस्कन्धे देवीगीतायां त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः अथ चतुर्थो ऽध्यायः सप्तमः स्कन्धः अथ चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः श्री देव्युवाच क्व यूयं मन्दभाग्या वै क्वेदं रूपं महाद्भुतम् । तथापि भक्तवात्सल्यादीदृशं दर्शितं मया
iti devīgītāyāṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe devīgītāyāṃ trayastriṃśo 'dhyāyaḥ atha caturtho 'dhyāyaḥ saptamaḥ skandhaḥ atha catustriṃśo 'dhyāyaḥ śrī devyuvāca kva yūyaṃ mandabhāgyā vai kvedaṃ rūpaṃ mahādbhutam / tathāpi bhaktavātsalyādīdṛśaṃ darśitaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वेदाध्ययनैर्योगैर् न दानैस्तपसेज्यया । रूपं द्रष्टुम् इदं शक्यं केवलं मत्कृपां विना
na vedādhyayanairyogair na dānaistapasejyayā / rūpaṃ draṣṭum idaṃ śakyaṃ kevalaṃ matkṛpāṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतं शृणु राजेन्द्र परमात्मात्र जीवताम् । उपाधियोगात् सम्प्राप्तः कर्तृत्वादिकम् अप्युत
prakṛtaṃ śṛṇu rājendra paramātmātra jīvatām / upādhiyogāt samprāptaḥ kartṛtvādikam apyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियाः करोति विविधा धर्माधर्मैक हेतवः । नाना योनीस्ततः प्राप्य सुखदुःखैश्च युज्यते
kriyāḥ karoti vividhā dharmādharmaika hetavaḥ / nānā yonīstataḥ prāpya sukhaduḥkhaiśca yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनस्तत्संस्कृतिवशान्नाना कर्मरतः सदा । नाना देहान् समाप्नोति सुखदुःखैश्च युज्यते
punastatsaṃskṛtivaśānnānā karmarataḥ sadā / nānā dehān samāpnoti sukhaduḥkhaiśca yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटीयन्त्रवदेतस्य न विरामः कदापि हि । अज्ञानम् एव मूलं स्यात् ततः कामः क्रियास्ततः
ghaṭīyantravadetasya na virāmaḥ kadāpi hi / ajñānam eva mūlaṃ syāt tataḥ kāmaḥ kriyāstataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अज्ञाननाशाय यतेत नियतं नरः । एतद्धि जन्मसाफल्यं यदज्ञानस्य नाशनम्
tasmād ajñānanāśāya yateta niyataṃ naraḥ / etaddhi janmasāphalyaṃ yadajñānasya nāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषार्थसमाप्तिश्च जीवन्मुक्तदशापि च । अज्ञाननाशने शक्ता विद्यैव तु पटीयसी
puruṣārthasamāptiśca jīvanmuktadaśāpi ca / ajñānanāśane śaktā vidyaiva tu paṭīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कर्म तज्जन्नोपास्तिर्विरोधाभावतो गिरे । प्रत्युताशाज्ञाननाशे कर्मणा नैव भाव्यताम्
na karma tajjannopāstirvirodhābhāvato gire / pratyutāśājñānanāśe karmaṇā naiva bhāvyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनर्थदानि कर्माणि पुनः पुनरुशन्ति हि । ततो रागस्ततो दोषस्ततो ऽनर्थो महान्भवेत्
anarthadāni karmāṇi punaḥ punaruśanti hi / tato rāgastato doṣastato 'nartho mahānbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्व प्रयत्नेन ज्ञानं सम्पादयेन्नरः । कुर्वन्नेवेह कर्माणीत्यतः कर्माप्यवश्यकम्
tasmāt sarva prayatnena jñānaṃ sampādayennaraḥ / kurvanneveha karmāṇītyataḥ karmāpyavaśyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानादेव हि कैवल्यम् अतः स्यात् तत्समुच्चयः । सहायतां व्रजेत् कर्म ज्ञानस्य हितकारि च
jñānādeva hi kaivalyam ataḥ syāt tatsamuccayaḥ / sahāyatāṃ vrajet karma jñānasya hitakāri ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति केचिद्वदन्त्यत्र तद्विरोधान्न सम्भवेत् । ज्ञानाधृद्ग्रन्थिभेदः स्याधृद्ग्रन्थौ कर्मसम्भवः
iti kecidvadantyatra tadvirodhānna sambhavet / jñānādhṛdgranthibhedaḥ syādhṛdgranthau karmasambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौगपद्यं न सम्भाव्यं विरोधात् तु ततस्तयोः । तमः प्रकाशयोर्यद्वद्यौगपद्यं न सम्भवि
yaugapadyaṃ na sambhāvyaṃ virodhāt tu tatastayoḥ / tamaḥ prakāśayoryadvadyaugapadyaṃ na sambhavi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सर्वाणि कर्माणि वैदिकानि महामते । चित्तशुद्ध्यन्तम् एव स्युस्तानि कुर्यात् प्रयत्नतः
tasmāt sarvāṇi karmāṇi vaidikāni mahāmate / cittaśuddhyantam eva syustāni kuryāt prayatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमो दमस्तितिक्षा च वैराग्यं सत्त्वसम्भवः । तावत् पर्यन्तम् एव स्युः कर्माणि न ततः परम्
śamo damastitikṣā ca vairāgyaṃ sattvasambhavaḥ / tāvat paryantam eva syuḥ karmāṇi na tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्ते चैव संन्यस्य संश्रयेद्गुरुम् आत्मवान् । श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठं च भक्त्या निर्व्याजया पुनः
tadante caiva saṃnyasya saṃśrayedgurum ātmavān / śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ ca bhaktyā nirvyājayā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदान्तश्रवणं कुर्यान्नित्यम् एवम् अतन्द्रितः । तत् त्वम् अस्यादि वाक्यस्य नित्यम् अर्थं विचारयेत्
vedāntaśravaṇaṃ kuryānnityam evam atandritaḥ / tat tvam asyādi vākyasya nityam arthaṃ vicārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्वम् अस्यादि वाक्यं तु जीवब्रह्मैक्यबोधकम् । ऐक्ये ज्ञाते निर्भयस्तु मद्रूपो हि प्रजायते
tat tvam asyādi vākyaṃ tu jīvabrahmaikyabodhakam / aikye jñāte nirbhayastu madrūpo hi prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदार्थावगतिः पूर्वं वाक्यार्थावगतिस्ततः । तत् पदस्य च वाक्यार्थो गिरे ऽहं परिकीर्तितः
padārthāvagatiḥ pūrvaṃ vākyārthāvagatistataḥ / tat padasya ca vākyārtho gire 'haṃ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं पदस्य च वाक्यार्थो जीव एव न संशयः । उभयोर् ऐक्यम् असिना पदेन प्रोच्यते बुधैः
tvaṃ padasya ca vākyārtho jīva eva na saṃśayaḥ / ubhayor aikyam asinā padena procyate budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यार्थयोर्विरुद्धत्वात् ऐक्यं नैव घटेत ह । लक्षणातः प्रकर्तव्या तत्त्वमोः श्रुतिसंस्थयोः
vācyārthayorviruddhatvāt aikyaṃ naiva ghaṭeta ha / lakṣaṇātaḥ prakartavyā tattvamoḥ śrutisaṃsthayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्मात्रं तु तयोर्लक्ष्यं तयोरैक्यस्य सम्भवः । तयोरैक्यं तथा ज्ञात्वा स्वाभेदेनाद्वयो भवेत्
cinmātraṃ tu tayorlakṣyaṃ tayoraikyasya sambhavaḥ / tayoraikyaṃ tathā jñātvā svābhedenādvayo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदत्तः स एवायम् इति वल्लक्षणा स्मृता । स्थूलादि देहरहितो ब्रह्म सम्पद्यते नरः
devadattaḥ sa evāyam iti vallakṣaṇā smṛtā / sthūlādi deharahito brahma sampadyate naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चीकृतमहाभूतसम्भूतः स्थूलदेहकः । भोगालयो जराव्याधिसंयुतः सर्वकर्मणाम्
pañcīkṛtamahābhūtasambhūtaḥ sthūladehakaḥ / bhogālayo jarāvyādhisaṃyutaḥ sarvakarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्या भूतो ऽयम् आभाति स्फुटं मायामयत्वतः । सो ऽयं स्थूल उपाधिः स्यादात्मनो मे नगेश्वर
mithyā bhūto 'yam ābhāti sphuṭaṃ māyāmayatvataḥ / so 'yaṃ sthūla upādhiḥ syādātmano me nageśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानकर्मेन्द्रिययुतं प्राणपञ्चकसंयुतम् । मनोबुद्धियुतं चैतत् सूक्ष्मं तत्कवयो विदुः
jñānakarmendriyayutaṃ prāṇapañcakasaṃyutam / manobuddhiyutaṃ caitat sūkṣmaṃ tatkavayo viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपञ्चीकृतभूतोत्थं सूक्ष्मदेहो ऽयम् आत्मनः । द्वितीयो ऽयम् उपाधिः स्यात् सुखादेरवबोधकः
apañcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmadeho 'yam ātmanaḥ / dvitīyo 'yam upādhiḥ syāt sukhāderavabodhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाद्यनिर्वाच्यम् इदम् अज्ञानं तु तृतीयकः । देहो ऽयम् आत्मनो भाति कारणात्मा नगेश्वर
anādyanirvācyam idam ajñānaṃ tu tṛtīyakaḥ / deho 'yam ātmano bhāti kāraṇātmā nageśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाधिविलये जाते केवलात्मावशिष्यते । देहत्रये पञ्चकोशा अन्तःस्थाः सन्ति सर्वदा
upādhivilaye jāte kevalātmāvaśiṣyate / dehatraye pañcakośā antaḥsthāḥ santi sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकोशपरित्यागे ब्रह्म पुच्छं हि लभ्यते । नेति नेति इति आदिवाक्यैर् मम रूपं यदुच्यते
pañcakośaparityāge brahma pucchaṃ hi labhyate / neti neti iti ādivākyair mama rūpaṃ yaducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जायते म्रियते तत् कदाचिन्नायं भूत्वा न बभूव कश्चित् । अजो नित्यः शाश्वतो ऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे
na jāyate mriyate tat kadācinnāyaṃ bhūtvā na babhūva kaścit / ajo nityaḥ śāśvato 'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतं चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतौ नायं हन्ति न हन्यते
hataṃ cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam / ubhau tau na vijānītau nāyaṃ hanti na hanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणोरणीयान् महतो महीयान् आत्मास्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् । तम् अक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुः प्रसादान् महिमानम् अस्य
aṇoraṇīyān mahato mahīyān ātmāsya jantornihito guhāyām / tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādān mahimānam asya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथम् एव तु । बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहम् एव च
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu / buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणि हयान् आहुर् विषयांस् तेषु गोचरान् । आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः
indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān / ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्त्वविद्वान् भवति चामनस्कश्च सदाशुचिः । न तत्पदम् अवाप्नोति संसारं चाधिगच्छति
yastvavidvān bhavati cāmanaskaśca sadāśuciḥ / na tatpadam avāpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु विज्ञानवान् भवति समनस्कः सदा शुचिः । स तु तत्पदम् आप्नोति यस्माद् भूयो न जायते
yastu vijñānavān bhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ / sa tu tatpadam āpnoti yasmād bhūyo na jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान् नरः । सो ऽध्वनः पारम् आप्नोति मदीयं यत्परं पदम्
vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavān naraḥ / so 'dhvanaḥ pāram āpnoti madīyaṃ yatparaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं श्रुत्या च मत्या च निश्चित्यात्मानम् आत्मना । भावयेन्माम् आत्मरूपां निदिध्यासनतो ऽपि
itthaṃ śrutyā ca matyā ca niścityātmānam ātmanā / bhāvayenmām ātmarūpāṃ nididhyāsanato 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगवृत्तेः पुरा स्वस्मिन् भावयेदक्षरत्रयम् । देवीप्रणवसञ्ज्ञस्य ध्यानार्थं मन्त्रवाच्ययोः
yogavṛtteḥ purā svasmin bhāvayedakṣaratrayam / devīpraṇavasañjñasya dhyānārthaṃ mantravācyayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हकारः स्थूलदेहः स्याद् रकारः सूक्ष्मदेहकः । ईकारः कारणात्मासौ ह्रीङ्कारो ऽहं तुरीयकम्
hakāraḥ sthūladehaḥ syād rakāraḥ sūkṣmadehakaḥ / īkāraḥ kāraṇātmāsau hrīṅkāro 'haṃ turīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं समष्टिदेहे ऽपि ज्ञात्वा बीजत्रयम् क्रमात् । समष्टिव्यष्ट्योरेकत्वं भावयेन्मतिमान् नरः
evaṃ samaṣṭidehe 'pi jñātvā bījatrayam kramāt / samaṣṭivyaṣṭyorekatvaṃ bhāvayenmatimān naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधिकालात्पूर्वं तु भावयित्वैवम् आदृतः । ततो ध्यायेन्निलीनाक्षो देवीं मां जगदीश्वरीम्
samādhikālātpūrvaṃ tu bhāvayitvaivam ādṛtaḥ / tato dhyāyennilīnākṣo devīṃ māṃ jagadīśvarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ । निवृत्तविषयाकाङ्क्षो वीतदोषो विमत्सरः
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau / nivṛttaviṣayākāṅkṣo vītadoṣo vimatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्त्या निर्व्याजया युक्तो गुहायां निःस्वने स्थले । हकारम् विश्वम् आत्मानं रकारे प्रविलापयेत्
bhaktyā nirvyājayā yukto guhāyāṃ niḥsvane sthale / hakāram viśvam ātmānaṃ rakāre pravilāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रकारं तैजसं देवम् ईकारे प्रविलापयेत् । ईकारं प्राज्ञम् आत्मानं ह्रीङ्कारे प्रविलापयेत्
rakāraṃ taijasaṃ devam īkāre pravilāpayet / īkāraṃ prājñam ātmānaṃ hrīṅkāre pravilāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाच्यवाचकताहीनं द्वैतभावविवर्जितम् । अखण्डं सच्चिदानन्दं भावयेत् तच्छिखान्तरे
vācyavācakatāhīnaṃ dvaitabhāvavivarjitam / akhaṇḍaṃ saccidānandaṃ bhāvayet tacchikhāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ध्यानेन मां राजन् साक्षात्कृत्य नरोत्तमः । मद्रूप एव भवति द्वयोरप्येकता यतः
iti dhyānena māṃ rājan sākṣātkṛtya narottamaḥ / madrūpa eva bhavati dvayorapyekatā yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगयुक्त्यानया दृष्ट्वा माम् आत्मानं परात्परम् । अज्ञानस्य सकार्यस्य तत् क्षणो नाशको भवेत्
yogayuktyānayā dṛṣṭvā mām ātmānaṃ parātparam / ajñānasya sakāryasya tat kṣaṇo nāśako bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.