Dhananjaya: Dasarupaka 3

प्रकृतित्वादथान्येषां भूयोरसपरिग्रहात् । सम्पूर्णलक्षणत्वाच् च पूर्वं नाटकमुच्यते

prakṛtitvādathānyeṣāṃ bhūyorasaparigrahāt / sampūrṇalakṣaṇatvāc ca pūrvaṃ nāṭakamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वरङ्गं विधायादौ सूत्रधारे विनिर्गते । प्रविश्य तद्वदपरः काव्यमास्थापयेन् नटः

pūrvaraṅgaṃ vidhāyādau sūtradhāre vinirgate / praviśya tadvadaparaḥ kāvyamāsthāpayen naṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यमर्त्ये स तद्रूपो मिश्रमन्यतरस्तयोः । सूचयेद् वस्तु बीजं वा मुखं पात्रमथापि वा

divyamartye sa tadrūpo miśramanyatarastayoḥ / sūcayed vastu bījaṃ vā mukhaṃ pātramathāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रङ्गं प्रसाद्य मधुरैः श्लोकैः काव्यार्थसूचकैः । ऋतुं कञ्चिदुपादाय भारतीं वृत्तिमाश्रयेत्

raṅgaṃ prasādya madhuraiḥ ślokaiḥ kāvyārthasūcakaiḥ / ṛtuṃ kañcidupādāya bhāratīṃ vṛttimāśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारती संस्कृतप्रायो वाग्व्यापारो नटाश्रयः । भेदैः प्ररोचनायुक्तैर्वीर्थीप्रहसनामुखैः

bhāratī saṃskṛtaprāyo vāgvyāpāro naṭāśrayaḥ / bhedaiḥ prarocanāyuktairvīrthīprahasanāmukhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मुखीकरणं तत्र प्रशंसातः प्ररोचना । वीथी प्रहसनं चापि स्वप्रसङ्गेऽभिधास्यते । वीथ्यङ्गाव्यामुखाङ्गत्वादुच्यन्तेऽत्रैव तत् पुनः

unmukhīkaraṇaṃ tatra praśaṃsātaḥ prarocanā / vīthī prahasanaṃ cāpi svaprasaṅge'bhidhāsyate / vīthyaṅgāvyāmukhāṅgatvāducyante'traiva tat punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रधारो नटीं ब्रूते मार्षं वाथ विदूषकम् । स्वकार्यं प्रस्तुताक्षेपि चित्रोक्त्या यत् तदामुखम्

sūtradhāro naṭīṃ brūte mārṣaṃ vātha vidūṣakam / svakāryaṃ prastutākṣepi citroktyā yat tadāmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्तावना वा तत्र स्युः कथाद्घातः प्रवृत्तकम् । प्रयोगातिशयश्चाथ वीथ्यङ्गानि त्रयोदश

prastāvanā vā tatra syuḥ kathādghātaḥ pravṛttakam / prayogātiśayaścātha vīthyaṅgāni trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेतिवृत्तसमं वाक्यमर्थं वा यत्र सूत्रिणः । गृहीत्वा प्रविशेत् पात्रं कथोद्घातो द्विधैव सः

svetivṛttasamaṃ vākyamarthaṃ vā yatra sūtriṇaḥ / gṛhītvā praviśet pātraṃ kathodghāto dvidhaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालसाम्यसमाक्षिप्तप्रवेशः स्यात् प्रवृत्तकम् । एषोऽयमित्युपक्षेपात् सूत्रधारप्रयोगतः । पात्रप्रवेशो यत्रैष प्रयोगातिशयो मतः

kālasāmyasamākṣiptapraveśaḥ syāt pravṛttakam / eṣo'yamityupakṣepāt sūtradhāraprayogataḥ / pātrapraveśo yatraiṣa prayogātiśayo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्घात्यकावलगिते प्रपञ्चत्रिगते छलम् । वाक्केल्यधिवले गण्डमवस्यन्दितनालिके । असत्प्रलापव्याहारमृदवानि त्रयोदश

udghātyakāvalagite prapañcatrigate chalam / vākkelyadhivale gaṇḍamavasyanditanālike / asatpralāpavyāhāramṛdavāni trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूढार्थपदपर्यायमाला प्रश्नोत्तरस्य वा । यत्रान्योन्यं समालापो द्वेधोद्घात्यं तदुच्यते

gūḍhārthapadaparyāyamālā praśnottarasya vā / yatrānyonyaṃ samālāpo dvedhodghātyaṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैकत्र समावेशात् कार्यमन्यत् प्रसाध्यते । प्रस्तुतेऽन्यत्र वान्यत् स्यात् त(?) चावलगितं द्विधा

yatraikatra samāveśāt kāryamanyat prasādhyate / prastute'nyatra vānyat syāt ta(?) cāvalagitaṃ dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद्भूतमिथःस्तोत्रं प्रपञ्चो हास्यकृन् मतः । श्रुतिसाम्यादनेकार्थयोजनं त्रिगतं त्विह । नटादित्रितयालापः पूर्वरङ्गे तदिष्यते

asadbhūtamithaḥstotraṃ prapañco hāsyakṛn mataḥ / śrutisāmyādanekārthayojanaṃ trigataṃ tviha / naṭāditritayālāpaḥ pūrvaraṅge tadiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियाभैरप्रियैर्वाक्यैर्विलोभ्य छलना छलम् । विनिवृत्त्यास्य वाक्केली द्विस्त्रिः प्रत्युक्तितोऽपि वा

priyābhairapriyairvākyairvilobhya chalanā chalam / vinivṛttyāsya vākkelī dvistriḥ pratyuktito'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यवाक्याधिक्योक्तिः स्पर्धयाधिवलं भवेत् । गण्डः प्रस्तुतसम्बन्धिभिन्नार्थं सहसोदितम्

anyonyavākyādhikyoktiḥ spardhayādhivalaṃ bhavet / gaṇḍaḥ prastutasambandhibhinnārthaṃ sahasoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसोक्तस्यान्यथा व्याख्या यत्रावस्यन्दित हि तत् । सोपहासा निगूढार्था नालिकैव प्रहेलिका

rasoktasyānyathā vyākhyā yatrāvasyandita hi tat / sopahāsā nigūḍhārthā nālikaiva prahelikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्बद्धकथाप्रायोऽसत्प्रलापो यथोत्तरः । अन्यार्थमेव व्याहारो हास्यलास्यकरं वचः । दोषा गुणा गुणा दोषा यत्र स्युर्मृदवं हि तत्

asambaddhakathāprāyo'satpralāpo yathottaraḥ / anyārthameva vyāhāro hāsyalāsyakaraṃ vacaḥ / doṣā guṇā guṇā doṣā yatra syurmṛdavaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामन्यतमेनार्थं पात्रं चाक्षिप्य सूत्रभृत् । प्रस्तावनान्ते निर्गच्छेत् ततो वस्तु प्रपञ्चयेत्

eṣāmanyatamenārthaṃ pātraṃ cākṣipya sūtrabhṛt / prastāvanānte nirgacchet tato vastu prapañcayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिगम्यगुणैर्युक्तो धीरोदात्तः प्रतापवान् । कीर्तिकामो महोत्साहस्त्रय्यास्त्राता महीपतिः

abhigamyaguṇairyukto dhīrodāttaḥ pratāpavān / kīrtikāmo mahotsāhastrayyāstrātā mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रख्यातवंशो राजर्षिर्दिव्यो वा यत्र नायकः । तत्प्रख्यातं विधातव्यं वृत्तमत्राधिकारिकम्

prakhyātavaṃśo rājarṣirdivyo vā yatra nāyakaḥ / tatprakhyātaṃ vidhātavyaṃ vṛttamatrādhikārikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तत्रानुचितं किञ्चिन् नायकस्य रसस्य वा । विरुद्धं तत् परित्याज्यमन्यथा वा प्रकल्पयेत्

yat tatrānucitaṃ kiñcin nāyakasya rasasya vā / viruddhaṃ tat parityājyamanyathā vā prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यन्तमेवं निश्चित्य पञ्चधा तद् विभज्य च । खण्डशः सन्धिसञ्ज्ञांश्च विभागानपि खण्डयेत्

ādyantamevaṃ niścitya pañcadhā tad vibhajya ca / khaṇḍaśaḥ sandhisañjñāṃśca vibhāgānapi khaṇḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःषष्टिस्तु तानि स्युरङ्गानीत्यपरं तथा । पताकावृत्तमप्यूनमेकाद्यैरनुसन्धिभिः । अङ्गान्यत्र यथालाभमसन्धिं प्रकरीं न्यसेत्

catuḥṣaṣṭistu tāni syuraṅgānītyaparaṃ tathā / patākāvṛttamapyūnamekādyairanusandhibhiḥ / aṅgānyatra yathālābhamasandhiṃ prakarīṃ nyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ विष्कम्भकं कुर्यादङ्कं वा कार्ययुक्तितः । अपेक्षितं परित्यज्य नीरसं वस्तुविस्तरम् । यदा सन्दर्शयेत् शेषं कुर्याद् विष्कम्भकं तदा

ādau viṣkambhakaṃ kuryādaṅkaṃ vā kāryayuktitaḥ / apekṣitaṃ parityajya nīrasaṃ vastuvistaram / yadā sandarśayet śeṣaṃ kuryād viṣkambhakaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु सरसं वस्तु मूलादेव प्रवर्तते । आदावेव तदाङ्कः स्यादामुखाक्षेपसंश्रयः

yadā tu sarasaṃ vastu mūlādeva pravartate / ādāveva tadāṅkaḥ syādāmukhākṣepasaṃśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षनेतृचरितो बिन्दुव्याप्तिपुरस्कृतः । अङ्को नानाप्रकारार्थसंविधानरसाश्रयः

pratyakṣanetṛcarito binduvyāptipuraskṛtaḥ / aṅko nānāprakārārthasaṃvidhānarasāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभावविभावाभ्यां स्थायिना व्यभिचारिभिः । गृहीतमुक्तैः कर्तव्यमङ्गिनः परिपोषणं

anubhāvavibhāvābhyāṃ sthāyinā vyabhicāribhiḥ / gṛhītamuktaiḥ kartavyamaṅginaḥ paripoṣaṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चातिरसतो वस्तु दूरं विच्छिन्नतां नयेत् । रसं वा न तिरोदध्याद् वस्त्वलङ्कारलक्षणैः

na cātirasato vastu dūraṃ vicchinnatāṃ nayet / rasaṃ vā na tirodadhyād vastvalaṅkāralakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको रसोऽङ्गीकर्तव्यो वीरः शृङ्गार एव वा । अङ्गमन्ये रसाः सर्वे कुर्यान् निर्वहणेऽद्भुतम्

eko raso'ṅgīkartavyo vīraḥ śṛṅgāra eva vā / aṅgamanye rasāḥ sarve kuryān nirvahaṇe'dbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराध्वानं वधं युद्धं राज्यदेशादिविप्लवम् । संरोधं भोजनं स्नानं सुरतं चानुलेपनम्

dūrādhvānaṃ vadhaṃ yuddhaṃ rājyadeśādiviplavam / saṃrodhaṃ bhojanaṃ snānaṃ surataṃ cānulepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्बरग्रहणादीनि प्रत्यक्षाणि न निर्दिशेत् । नाधिकारिवधं क्वापि त्याज्यमावश्यकं न च

ambaragrahaṇādīni pratyakṣāṇi na nirdiśet / nādhikārivadhaṃ kvāpi tyājyamāvaśyakaṃ na ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाहाचरितैकार्थमित्थमासन्ननायकम् । पात्रैस्त्रिचतुरैरङ्कं तेषामन्तेऽस्य निर्गमः

ekāhācaritaikārthamitthamāsannanāyakam / pātraistricaturairaṅkaṃ teṣāmante'sya nirgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पताकास्थानकान्यत्र बिन्दुरन्ते च बीजवत् । एवमङ्काः प्रकर्तव्याः प्रवेशादिपुरस्कृताः । पञ्चाङ्कमेतदवरं दशाङ्कं नाटकं परम्

patākāsthānakānyatra bindurante ca bījavat / evamaṅkāḥ prakartavyāḥ praveśādipuraskṛtāḥ / pañcāṅkametadavaraṃ daśāṅkaṃ nāṭakaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रकरणे वृत्तमुत्पाद्यं लोकसंश्रयम् । अमात्यविप्रवणिजामेकं कुर्याच् च नायकम्

atha prakaraṇe vṛttamutpādyaṃ lokasaṃśrayam / amātyavipravaṇijāmekaṃ kuryāc ca nāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरप्रशान्तं सापायं धर्मकामार्थतत्परम् । शेपं नाटकवत् सन्धिप्रवेशकरसादिकम्

dhīrapraśāntaṃ sāpāyaṃ dharmakāmārthatatparam / śepaṃ nāṭakavat sandhipraveśakarasādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायिका तु द्विधा नेतुः कुलस्त्री गणिका तथा । क्वचिदेकैव कुलजा क्वापि द्वयं क्वचित्

nāyikā tu dvidhā netuḥ kulastrī gaṇikā tathā / kvacidekaiva kulajā kvāpi dvayaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलजाभ्यन्तरा बाह्या वेश्या नातिक्रमोऽनयोः । आभिः प्रकरणं त्रेधा सङ्कीर्णं धूर्तसङ्कुलम्

kulajābhyantarā bāhyā veśyā nātikramo'nayoḥ / ābhiḥ prakaraṇaṃ tredhā saṅkīrṇaṃ dhūrtasaṅkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्यते नाटिकाप्यत्र सङ्कीर्णान्यनिवृत्तये । तत्र वस्तु प्रकरणान् नाटकान् नायको नृपः । प्रख्यातो धीरललितः शृङ्गारोऽङ्गी सलक्षणः

lakṣyate nāṭikāpyatra saṅkīrṇānyanivṛttaye / tatra vastu prakaraṇān nāṭakān nāyako nṛpaḥ / prakhyāto dhīralalitaḥ śṛṅgāro'ṅgī salakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीप्रायचतुरङ्कादिभेदकं यदि चेष्यते । एकद्वित्र्यङ्कपात्रादिभेदेनानन्तरूपता

strīprāyacaturaṅkādibhedakaṃ yadi ceṣyate / ekadvitryaṅkapātrādibhedenānantarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवी तत्र भवेज् ज्येष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजा । गम्भीरा मानिनी कृच्छात् तद्वशान् नेतृसङ्गमः

devī tatra bhavej jyeṣṭhā pragalbhā nṛpavaṃśajā / gambhīrā māninī kṛcchāt tadvaśān netṛsaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नायिका तादृशी मुग्धा दिव्या चातिमनोहरा । अन्तःपुरादिसम्बन्धादासन्ना श्रुतिदर्शनैः

nāyikā tādṛśī mugdhā divyā cātimanoharā / antaḥpurādisambandhādāsannā śrutidarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरागो नवावस्थो नेतुस्तस्यां यथोत्तरम् । नेता तत्र प्रवर्तेत देवीत्रासेन शङ्कितः । कैशिक्यङ्गैश्चतुर्भिश्च यक्ताङ्कैरिव नाटिका

anurāgo navāvastho netustasyāṃ yathottaram / netā tatra pravarteta devītrāsena śaṅkitaḥ / kaiśikyaṅgaiścaturbhiśca yaktāṅkairiva nāṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाणस्तु धूर्तचरितं स्वानुभूतं परेण वा । यत्रोपवर्णयेदेको निपुणः पण्डितो विटः

bhāṇastu dhūrtacaritaṃ svānubhūtaṃ pareṇa vā / yatropavarṇayedeko nipuṇaḥ paṇḍito viṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बोधनोक्तिप्रत्युक्ती कुर्यादाकाशभापितैः । सूचयेद् वीरशृङ्गारौ शौर्यसौभाग्यसंस्तवैः

sambodhanoktipratyuktī kuryādākāśabhāpitaiḥ / sūcayed vīraśṛṅgārau śauryasaubhāgyasaṃstavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयसा भारती वृत्तिरेकाङ्कं वस्तु कल्पितम् । मुखनिर्वहणे साङ्गे लास्याङ्गानि दशापि च

bhūyasā bhāratī vṛttirekāṅkaṃ vastu kalpitam / mukhanirvahaṇe sāṅge lāsyāṅgāni daśāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गेयं पदं स्थितं पाद्यमासीनं पुष्पगण्डिका । प्रच्छेदकस्त्रिगूढं च सैन्धवाख्यं द्विगूढकम्

geyaṃ padaṃ sthitaṃ pādyamāsīnaṃ puṣpagaṇḍikā / pracchedakastrigūḍhaṃ ca saindhavākhyaṃ dvigūḍhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमोत्तमकं चैव उक्तप्रत्युक्तमेव च । लास्ये दशविधं ह्येतदङ्गनिर्देशकल्पनम्

uttamottamakaṃ caiva uktapratyuktameva ca / lāsye daśavidhaṃ hyetadaṅganirdeśakalpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वत् प्रहसनं त्रेधा शुद्धवैकृतसङ्करैः । पाखण्डिविप्रप्रभृतिचेटचेटीविटाकुलम् । चेष्टितं वेपभाषाभिः शुद्धं हास्यवचोन्वितम्

tadvat prahasanaṃ tredhā śuddhavaikṛtasaṅkaraiḥ / pākhaṇḍivipraprabhṛticeṭaceṭīviṭākulam / ceṣṭitaṃ vepabhāṣābhiḥ śuddhaṃ hāsyavaconvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामुकादिवचिवेषैः षण्ढकञ्चुकितापसैः । विकृतं सङ्कराद् वीथ्या सङ्कीर्णं धूर्तसङ्कुलम् । रसस्तु भूयसा कार्यः षड्विधो हास्य एव तु

kāmukādivaciveṣaiḥ ṣaṇḍhakañcukitāpasaiḥ / vikṛtaṃ saṅkarād vīthyā saṅkīrṇaṃ dhūrtasaṅkulam / rasastu bhūyasā kāryaḥ ṣaḍvidho hāsya eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

डिमे वस्तु प्रसिद्धं स्याद् वृत्तयः कैशिकीं विना । नेतारो देवगन्धर्वयक्षरक्षोमहोरगाः । भूतप्रेतपिशाचाद्याः षोडशात्यन्तमुद्धताः

ḍime vastu prasiddhaṃ syād vṛttayaḥ kaiśikīṃ vinā / netāro devagandharvayakṣarakṣomahoragāḥ / bhūtapretapiśācādyāḥ ṣoḍaśātyantamuddhatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसैरहास्यशृङ्गारैः षड्भिर्दीप्तैः समन्वितः । मायेन्द्रजालसङ्ग्रामक्रोधोद्भ्रान्तादिचेष्टितैः

rasairahāsyaśṛṅgāraiḥ ṣaḍbhirdīptaiḥ samanvitaḥ / māyendrajālasaṅgrāmakrodhodbhrāntādiceṣṭitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रसूर्योपरागैश्च न्याय्ये रौद्ररसेऽङ्गिनि । चतुरङ्कश्चतुःसन्धिर्निर्विमर्शो डिमः स्मृतः

candrasūryoparāgaiśca nyāyye raudrarase'ṅgini / caturaṅkaścatuḥsandhirnirvimarśo ḍimaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ख्यातेतिवृत्तो व्यायोगः ख्यातोद्धतनराश्रयः । हीनो गर्भविमर्शाभ्यां दीप्ताः स्युर्डिमवद् रसाः

khyātetivṛtto vyāyogaḥ khyātoddhatanarāśrayaḥ / hīno garbhavimarśābhyāṃ dīptāḥ syurḍimavad rasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्रीनिमित्तसङ्ग्रामो जामदग्न्यजये यथा । एकाहाचरितैकाङ्को व्यायोगो बहुभिर्नरैः

astrīnimittasaṅgrāmo jāmadagnyajaye yathā / ekāhācaritaikāṅko vyāyogo bahubhirnaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं समवकारेऽपि आमुखं नाटकादिवत् । ख्यातं देवासुरं वस्तु निर्विमर्शास्तु सन्धयः

kāryaṃ samavakāre'pi āmukhaṃ nāṭakādivat / khyātaṃ devāsuraṃ vastu nirvimarśāstu sandhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तयो मन्दकैशिक्यो नेतारो देवदानवाः । द्वादशोदात्तविख्याताः फलं तेषां पृथक् पृथक्

vṛttayo mandakaiśikyo netāro devadānavāḥ / dvādaśodāttavikhyātāḥ phalaṃ teṣāṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुवीररसाः सर्वे यद्वदम्भोधिमन्थने । अङ्कैःस्त्रिभिस्त्रिकपटस्त्रिशृङ्गारस्त्रिविद्रवः

bahuvīrarasāḥ sarve yadvadambhodhimanthane / aṅkaiḥstribhistrikapaṭastriśṛṅgārastrividravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विसन्धिरङ्कः प्रथमः कार्यो द्वादशनालिकः । चतुर्द्विनालिकावन्त्यौ नालिका घटिकाद्वयम्

dvisandhiraṅkaḥ prathamaḥ kāryo dvādaśanālikaḥ / caturdvinālikāvantyau nālikā ghaṭikādvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तुस्वभावदैवारिकृताः स्युः कपटास्त्रयः । नगरोपरोधयुद्धे वाताग्न्यादिकविद्रवाः

vastusvabhāvadaivārikṛtāḥ syuḥ kapaṭāstrayaḥ / nagaroparodhayuddhe vātāgnyādikavidravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकामैः शृङ्गारो नात्र विन्दुप्रवेशकौ । वीथ्यङ्गानि यथालाभं कुर्यात् प्रहसने यथा

dharmārthakāmaiḥ śṛṅgāro nātra vindupraveśakau / vīthyaṅgāni yathālābhaṃ kuryāt prahasane yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीथी तु कैशिकीवृत्तौ सन्ध्यङ्गाङ्कैस्तु भाणवत् । रसः सूच्यस्तु शृङ्गारः स्पृशेदपि रसान्तरम्

vīthī tu kaiśikīvṛttau sandhyaṅgāṅkaistu bhāṇavat / rasaḥ sūcyastu śṛṅgāraḥ spṛśedapi rasāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्ता प्रस्तावनाख्यातैरङ्गैरुद्घात्यकादिभिः । एवं वीथी विधातव्या द्व्येकपात्रप्रयोजिता

yuktā prastāvanākhyātairaṅgairudghātyakādibhiḥ / evaṃ vīthī vidhātavyā dvyekapātraprayojitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सृष्टिकाङ्के प्रख्यातं वृत्तं बुद्ध्या प्रपञ्चयेत् । रसस्तु करुणः स्थायी नेतारः प्राकृता नराः

utsṛṣṭikāṅke prakhyātaṃ vṛttaṃ buddhyā prapañcayet / rasastu karuṇaḥ sthāyī netāraḥ prākṛtā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाणवत् सन्धिवृत्त्यङ्गैर्युक्तः स्त्रीपरिदेवितैः । वाचा युद्धं विधातव्यं तथा जयपराजयौ

bhāṇavat sandhivṛttyaṅgairyuktaḥ strīparidevitaiḥ / vācā yuddhaṃ vidhātavyaṃ tathā jayaparājayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिश्रमोहामृगे वृत्तं चतुरङ्कं त्रिसन्धिमत् । नरदिव्यावनियमान् नायकप्रतिनायकौ

miśramohāmṛge vṛttaṃ caturaṅkaṃ trisandhimat / naradivyāvaniyamān nāyakapratināyakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ख्यातौ धीरोद्धतावन्त्यो विपर्यासादयुक्तकृत् । दिव्यस्त्रियमनिच्छन्तीमपहारादिनेच्छतः

khyātau dhīroddhatāvantyo viparyāsādayuktakṛt / divyastriyamanicchantīmapahārādinecchataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गाराभासमप्यस्य किञ्चित् किञ्चित् प्रदर्शयेत् । संरम्भं परमानीय युद्धं व्याजान् निवारयेत् । वधप्राप्तस्य कुर्वीत वधं नैव महात्मनः

śṛṅgārābhāsamapyasya kiñcit kiñcit pradarśayet / saṃrambhaṃ paramānīya yuddhaṃ vyājān nivārayet / vadhaprāptasya kurvīta vadhaṃ naiva mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं विचिन्त्य दशरूपकलक्ष्ममार्गम् आलोक्य वस्तु परिभाव्य कविप्रबन्धान् । कुर्यादयत्नवदलङ्कृतिभिः प्रबन्धं वाक्यैरुदारमधुरैः स्फुटमन्दवृत्तैः

itthaṃ vicintya daśarūpakalakṣmamārgam ālokya vastu paribhāvya kaviprabandhān / kuryādayatnavadalaṅkṛtibhiḥ prabandhaṃ vākyairudāramadhuraiḥ sphuṭamandavṛttaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.