Dhanvantari-nighaṇṭu (in part) 3

श्रीवेष्टः स्वादुतिक्तस्तु कषायो व्रणरोपणः कफपित्तास्रजान् हन्ति ग्रहघ्नः शीर्षरोगनुत्

śrīveṣṭaḥ svādutiktastu kaṣāyo vraṇaropaṇaḥ kaphapittāsrajān hanti grahaghnaḥ śīrṣaroganut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्लकी वल्लकी ह्लादा सुरभिः सुस्रवा च सा अश्वमूत्री कुन्दुरुकी गजभक्षा महेरणा

śallakī vallakī hlādā surabhiḥ susravā ca sā aśvamūtrī kundurukī gajabhakṣā maheraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्लकी स्यात्कषायातिशीता वीर्ये प्रकीर्तिता बलासं हन्ति पित्तस्य प्रकोपशमनी मता

śallakī syātkaṣāyātiśītā vīrye prakīrtitā balāsaṃ hanti pittasya prakopaśamanī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पिल्लकोऽथ रक्ताङ्गो रेची रेचनकस्तथा रञ्जनो लोहिताङ्गश्च कम्पिल्लो रक्तचूर्णकः

kampillako'tha raktāṅgo recī recanakastathā rañjano lohitāṅgaśca kampillo raktacūrṇakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्पिल्लको विरेची स्यात्कटूष्णो व्रणनाशनः गुल्मोदरविबन्धाध्मानश्लेष्मक्रिमिविनाशनः

kampillako virecī syātkaṭūṣṇo vraṇanāśanaḥ gulmodaravibandhādhmānaśleṣmakrimivināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कुष्ठं कालकुष्ठं च विरङ्गं रङ्गनायकम् रेचकं पुलकं ह्रासं शोधनं कालपालकम्

kaṅkuṣṭhaṃ kālakuṣṭhaṃ ca viraṅgaṃ raṅganāyakam recakaṃ pulakaṃ hrāsaṃ śodhanaṃ kālapālakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कुष्ठं तिक्तकटुकं वीर्ये चोष्णं प्रकीर्तितम् गुल्मोदावर्तशूलघ्नं रसरञ्जं व्रणापहम्

kaṅkuṣṭhaṃ tiktakaṭukaṃ vīrye coṣṇaṃ prakīrtitam gulmodāvartaśūlaghnaṃ rasarañjaṃ vraṇāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकः स्मृतोऽरुष्को दहनस्तपनोऽग्निकः अरुष्करो वीरतरुर्भल्लातोऽग्निमुखो धनुः

bhallātakaḥ smṛto'ruṣko dahanastapano'gnikaḥ aruṣkaro vīratarurbhallāto'gnimukho dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातः कटुतिक्तोष्णो मधुरः कृमिनाशनः गुल्मार्शोग्रहणीकुष्ठान् हन्ति वातकफामयान्

bhallātaḥ kaṭutiktoṣṇo madhuraḥ kṛmināśanaḥ gulmārśograhaṇīkuṣṭhān hanti vātakaphāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुत्थं कर्परिकातुत्थममृतासङ्गमेव च मयूरग्रीवकं चान्यच्छितिकण्ठं च तुत्थकम्

tutthaṃ karparikātutthamamṛtāsaṅgameva ca mayūragrīvakaṃ cānyacchitikaṇṭhaṃ ca tutthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयं कर्परीतुत्थं कर्परीतुत्थकं तथा नेत्रनैर्मल्यकारि स्यात्तत्तुत्थममृतोपमम्

dvitīyaṃ karparītutthaṃ karparītutthakaṃ tathā netranairmalyakāri syāttattutthamamṛtopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुत्थकं दृष्टिरोगघ्नं शीतं श्वित्रविनाशनम् विषवेगप्रशमनं प्रशस्तं कथ्यते बुधैः

tutthakaṃ dṛṣṭirogaghnaṃ śītaṃ śvitravināśanam viṣavegapraśamanaṃ praśastaṃ kathyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेममाक्षिकम् आवर्तं तापीजं धातुमाक्षिकम् ताप्यं च माक्षिकं धातु मधुधातु विनिर्दिशेत्

hemamākṣikam āvartaṃ tāpījaṃ dhātumākṣikam tāpyaṃ ca mākṣikaṃ dhātu madhudhātu vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माक्षिकं कटुतिक्तोष्णं रसायनमनुत्तमम् बस्तिरोगहरं हन्यादर्शःशोफोदरक्षयान्

mākṣikaṃ kaṭutiktoṣṇaṃ rasāyanamanuttamam bastirogaharaṃ hanyādarśaḥśophodarakṣayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदोषशमनं वृष्यं चक्षुष्यं च विषापहम् मन्दानलत्वं बलहानिमुग्रां विष्टम्भतां नेत्ररुजं च कुष्ठम् करोति मालां व्रणपूर्विकां च माक्षीकधातुर्गुरुरप्यपक्वः

tridoṣaśamanaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ ca viṣāpaham mandānalatvaṃ balahānimugrāṃ viṣṭambhatāṃ netrarujaṃ ca kuṣṭham karoti mālāṃ vraṇapūrvikāṃ ca mākṣīkadhāturgururapyapakvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्जनं मेचकं कृष्णं सौवीरं च सुवीरजम् कपोतं यामुनेयं च स्रोतोजं सारितं तथा

añjanaṃ mecakaṃ kṛṣṇaṃ sauvīraṃ ca suvīrajam kapotaṃ yāmuneyaṃ ca srotojaṃ sāritaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौवीरमञ्जनं प्रोक्तमत्यन्तं शिशिरं बुधैः विषहिध्माविकारघ्नम् अक्षिरोगविषापहम्

sauvīramañjanaṃ proktamatyantaṃ śiśiraṃ budhaiḥ viṣahidhmāvikāraghnam akṣirogaviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रफेनं फेनं च शुष्काशुष्कं पयोधिजम् विद्याद् उदधिफेनं च प्रोक्तं सागरजं मलम्

samudraphenaṃ phenaṃ ca śuṣkāśuṣkaṃ payodhijam vidyād udadhiphenaṃ ca proktaṃ sāgarajaṃ malam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रफेनं शिशिरं कर्णपाकनिवारणम् लेखनं नेत्ररोगाणां हिमं विषविनाशनम्

samudraphenaṃ śiśiraṃ karṇapākanivāraṇam lekhanaṃ netrarogāṇāṃ himaṃ viṣavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुष्यं रक्तपित्तघ्नं गुल्मप्लीहहरं स्मृतम् चक्षुष्या दृक्प्रसादा च सैव प्रोक्ता कुलत्थिका कुलाली लोचनहिता कुम्भकारी मलापहा

cakṣuṣyaṃ raktapittaghnaṃ gulmaplīhaharaṃ smṛtam cakṣuṣyā dṛkprasādā ca saiva proktā kulatthikā kulālī locanahitā kumbhakārī malāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमा प्रोक्ता कषाया च विषं स्थावरजङ्गमम् निहन्ति योजिता सम्यङ् नेत्रस्रावान् अनेकशः

himā proktā kaṣāyā ca viṣaṃ sthāvarajaṅgamam nihanti yojitā samyaṅ netrasrāvān anekaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च विस्फोटकण्ड्वर्तिव्रणदोषनिबर्हणी रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसजातं रसोद्भवम् रसगर्भं रसाग्र्यं च दार्वीक्वाथसमुद्भवम्

sā ca visphoṭakaṇḍvartivraṇadoṣanibarhaṇī rasāñjanaṃ tārkṣyaśailaṃ rasajātaṃ rasodbhavam rasagarbhaṃ rasāgryaṃ ca dārvīkvāthasamudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाञ्जनं हिमं तिक्तं रक्तपित्तकफापहम् हिध्माश्वासहरं वर्ण्यं रोगविषापहम्

rasāñjanaṃ himaṃ tiktaṃ raktapittakaphāpaham hidhmāśvāsaharaṃ varṇyaṃ rogaviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पाञ्जनं पुष्पकेतुः कौसुमं कुसुमाञ्जनम् रीतिजं रीतिकुसुमं रीतिपुष्पं च पौष्पिकम्

puṣpāñjanaṃ puṣpaketuḥ kausumaṃ kusumāñjanam rītijaṃ rītikusumaṃ rītipuṣpaṃ ca pauṣpikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पाञ्जनं हिमं हन्ति हिक्काम् अत्यन्तदुस्तराम् अक्षिरोगचयं हन्याद्विषं निर्विषतां नयेत्

puṣpāñjanaṃ himaṃ hanti hikkām atyantadustarām akṣirogacayaṃ hanyādviṣaṃ nirviṣatāṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजतु स्याद् अतिथि शैलेयं गिरिजाश्मजम् जत्वश्मजं चाश्मजतु प्रोक्तं धातुजमद्रिजम्

śilājatu syād atithi śaileyaṃ girijāśmajam jatvaśmajaṃ cāśmajatu proktaṃ dhātujamadrijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजतु भवेत्तिक्तं कटूष्णं च रसायनम् मेहोन्मादाश्मरीशोफकुष्ठापस्मारनाशनम्

śilājatu bhavettiktaṃ kaṭūṣṇaṃ ca rasāyanam mehonmādāśmarīśophakuṣṭhāpasmāranāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयशोफोदरार्शांसि हन्ति बस्तिरुजो जयेत् गैरिकं रक्तधातु स्यात् ताम्रधातु गवेधुकम् पाषाणगैरिकं चैव द्वितीयं स्वर्णगैरिकम्

kṣayaśophodarārśāṃsi hanti bastirujo jayet gairikaṃ raktadhātu syāt tāmradhātu gavedhukam pāṣāṇagairikaṃ caiva dvitīyaṃ svarṇagairikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणगैरिकं प्रोक्तं कठिनं ताम्रवर्णकम् विशदो गैरिकः स्निग्धः कषायो मधुरो हिमः

pāṣāṇagairikaṃ proktaṃ kaṭhinaṃ tāmravarṇakam viśado gairikaḥ snigdhaḥ kaṣāyo madhuro himaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुष्यो रक्तपित्तघ्नश्छर्दिहिध्माविषापहः सुवर्णगैरिकं चान्यत् ततो रक्तरजो विदुः अत्यन्तं शोणितं स्निग्धं मसृणं स्वर्णगैरिकम्

cakṣuṣyo raktapittaghnaśchardihidhmāviṣāpahaḥ suvarṇagairikaṃ cānyat tato raktarajo viduḥ atyantaṃ śoṇitaṃ snigdhaṃ masṛṇaṃ svarṇagairikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादु स्निग्धं हिमं नेत्र्यं कषायं रक्तपित्तजित् हिध्मावमिविषघ्नं च रक्तघ्नं स्वर्णगैरिकम्

svādu snigdhaṃ himaṃ netryaṃ kaṣāyaṃ raktapittajit hidhmāvamiviṣaghnaṃ ca raktaghnaṃ svarṇagairikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतकं छेदनीयं च कतं कतफलं मतम् अम्बुप्रसादनफलं श्लक्ष्णं नेत्रविकारजित्

katakaṃ chedanīyaṃ ca kataṃ kataphalaṃ matam ambuprasādanaphalaṃ ślakṣṇaṃ netravikārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतकं शीतलं प्राहुस्तृष्णाविषविनाशनम् नेत्रोत्थरोगविध्वंसि विधिनाञ्जनयोगतः

katakaṃ śītalaṃ prāhustṛṣṇāviṣavināśanam netrottharogavidhvaṃsi vidhināñjanayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतकस्य फलं तिक्तं चक्षुष्यं शीतलं मृदु वारिप्रसादनं कृच्छ्रशर्करामश्मरीं जयेत्

katakasya phalaṃ tiktaṃ cakṣuṣyaṃ śītalaṃ mṛdu vāriprasādanaṃ kṛcchraśarkarāmaśmarīṃ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोध्रो रोध्रः शाबरकस्तिल्वकस्तिलकस्तरुः तिरीटकः काण्डहीनो भिल्ली शम्बरपादपः

lodhro rodhraḥ śābarakastilvakastilakastaruḥ tirīṭakaḥ kāṇḍahīno bhillī śambarapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोध्रः शीतः कषायश्च हन्ति तृष्णामरोचकम् विषविध्वंसनः प्रोक्तो रूक्षो ग्राही कफापहः

lodhraḥ śītaḥ kaṣāyaśca hanti tṛṣṇāmarocakam viṣavidhvaṃsanaḥ prokto rūkṣo grāhī kaphāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमुकः पट्टिकारोघ्नो वल्कलः स्थूलवल्कलः जीर्णपर्णो बृहत्पर्णः पट्टी लाक्षाप्रसादनः

kramukaḥ paṭṭikāroghno valkalaḥ sthūlavalkalaḥ jīrṇaparṇo bṛhatparṇaḥ paṭṭī lākṣāprasādanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोध्रयुग्मं कषायं स्यात् शीतं वातकफास्रजित् चक्षुष्यं विषहृत्तत्र विशिष्टो वल्कलोध्रकः

lodhrayugmaṃ kaṣāyaṃ syāt śītaṃ vātakaphāsrajit cakṣuṣyaṃ viṣahṛttatra viśiṣṭo valkalodhrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खो वारिभवः कम्बुर्जलदो दीर्घनिस्वनः सुस्वरो दीर्घनादश्च धवलः श्रीविभूषणः

śaṅkho vāribhavaḥ kamburjalado dīrghanisvanaḥ susvaro dīrghanādaśca dhavalaḥ śrīvibhūṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खः स्वादुः कटुः पाके वीर्ये चोष्णः प्रकीर्तितः परिणामं जयेच्छूलं चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्

śaṅkhaḥ svāduḥ kaṭuḥ pāke vīrye coṣṇaḥ prakīrtitaḥ pariṇāmaṃ jayecchūlaṃ cakṣuṣyo raktapittajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनादिरियं वर्गस् तृतीयपरिकीर्तितः श्रीमतां भोगिनाम् अर्हः प्रायो गन्धगुणाश्रयः

candanādiriyaṃ vargas tṛtīyaparikīrtitaḥ śrīmatāṃ bhoginām arhaḥ prāyo gandhaguṇāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.