चित्तं राजवत् प्रवर्तते अगाधं विषमं तीव्रं सर्वसत्त्वगतं महत् । चित्तं सर्वस्य जगतो राजवत् सम्प्रवर्तते
cittaṃ rājavat pravartate agādhaṃ viṣamaṃ tīvraṃ sarvasattvagataṃ mahat / cittaṃ sarvasya jagato rājavat sampravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तधारिणस्तज्ज्ञाः परमां गतिं प्राप्नुवन्ति अदृश्यं सम्प्रति भयं कर्म नारकचञ्चलाः । ये चित्तधारिणस्तज्ज्ञास्ते गताः परमां गतिम्
cittadhāriṇastajjñāḥ paramāṃ gatiṃ prāpnuvanti adṛśyaṃ samprati bhayaṃ karma nārakacañcalāḥ / ye cittadhāriṇastajjñāste gatāḥ paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्नयति व्युत्थानमेतन्नयति दुर्गतिम् । तदेवाद्यन्तममलं निर्वाणमधिगच्छति
etannayati vyutthānametannayati durgatim / tadevādyantamamalaṃ nirvāṇamadhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः पूर्वमङ्गमा धर्मा मनः श्रेष्ठा मनोमयाः । मनसा सुप्रसन्नेन भाषते वा करोति वा
manaḥ pūrvamaṅgamā dharmā manaḥ śreṣṭhā manomayāḥ / manasā suprasannena bhāṣate vā karoti vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगस्य चित्तमनुधावति यो न चित्तस्य वशगश्चित्तं तस्यान्तगं सदा । स निर्णाशयति क्लेशान् तमः सूर्योदयो यथा
cittavaśagasya cittamanudhāvati yo na cittasya vaśagaścittaṃ tasyāntagaṃ sadā / sa nirṇāśayati kleśān tamaḥ sūryodayo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तदग्धाः नाशं यान्ति चित्तं शत्रुः परं शत्रुर्न शत्रुरपरः स्मृतः । चित्तदग्धाः सदा सत्त्वाः कालदग्धा यथा जडाः
cittadagdhāḥ nāśaṃ yānti cittaṃ śatruḥ paraṃ śatrurna śatruraparaḥ smṛtaḥ / cittadagdhāḥ sadā sattvāḥ kāladagdhā yathā jaḍāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश्चित्तवशमापन्नो बालो मूढो ऽजितेन्द्रियः । तेन दुःखे समो नास्ति निर्वाणं तस्य दूरतः
yaścittavaśamāpanno bālo mūḍho 'jitendriyaḥ / tena duḥkhe samo nāsti nirvāṇaṃ tasya dūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगः नरः नरकमधिगच्छति आवर्ज्यः शत्रुरपरो न चित्तानि (निगूहते) । एष बध्नाति पुरुषो नृपतेर्यमशासने
cittavaśagaḥ naraḥ narakamadhigacchati āvarjyaḥ śatruraparo na cittāni (nigūhate) / eṣa badhnāti puruṣo nṛpateryamaśāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयेषु रता नित्यं न स धर्मः कथञ्चन । सद्धर्मपथसम्मूढो नरकं नयते महत्
viṣayeṣu ratā nityaṃ na sa dharmaḥ kathañcana / saddharmapathasammūḍho narakaṃ nayate mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्दमानां परं चित्तमनीनामग्निरुत्तमः । दुर्दान्तं शीघ्रगन्तृ च नरकं नयते ध्रुवम्
durdamānāṃ paraṃ cittamanīnāmagniruttamaḥ / durdāntaṃ śīghragantṛ ca narakaṃ nayate dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चित्तस्य वशं याता यातास्ते नरकं पुरा । यैस्तु तद् वार्यते शीघ्रं न ते दुःखानुगामिनः
ye cittasya vaśaṃ yātā yātāste narakaṃ purā / yaistu tad vāryate śīghraṃ na te duḥkhānugāminaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तानुरूपं सुखं दुःखञ्च भवति यथा यथा (नृणां) चित्तं परिणामस्तथा तथा । कल्पानां शुभकर्त्तुश्च पापकर्त्तुश्च पापकम्
cittānurūpaṃ sukhaṃ duḥkhañca bhavati yathā yathā (nṛṇāṃ) cittaṃ pariṇāmastathā tathā / kalpānāṃ śubhakarttuśca pāpakarttuśca pāpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तायत्तं भवेत् कर्म कर्मायत्तं मनो भवेत् । चित्तकर्म समुत्थाय संसारः परिकीर्तितः
cittāyattaṃ bhavet karma karmāyattaṃ mano bhavet / cittakarma samutthāya saṃsāraḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टेन चेतसा कर्म यः करोति पुमानिह । पच्यते नरके तेन जालिन्या स विडम्बितः
duṣṭena cetasā karma yaḥ karoti pumāniha / pacyate narake tena jālinyā sa viḍambitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तकर्म एवं संसारः चित्ताधीनं भवेत् पापं संसारः परिकीर्तितः । चित्तप्रत्ययजं ह्येतत् हेतुप्रत्ययसम्भवम्
cittakarma evaṃ saṃsāraḥ cittādhīnaṃ bhavet pāpaṃ saṃsāraḥ parikīrtitaḥ / cittapratyayajaṃ hyetat hetupratyayasambhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तेन वञ्चिताः सत्त्वा पापस्य वशमागताः । गच्छन्ति नरकं पापात् कारणाग्रमहाभया(त्)
cittena vañcitāḥ sattvā pāpasya vaśamāgatāḥ / gacchanti narakaṃ pāpāt kāraṇāgramahābhayā(t)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भवेत् चित्तवशगो ऽपि तु धर्मवशो भवेत् न गच्छेत् चित्तवशतां गच्छेद् धर्मवशे सदा । धर्मचारी सुखी नित्यं पापचारी न शर्मभाक्
na bhavet cittavaśago 'pi tu dharmavaśo bhavet na gacchet cittavaśatāṃ gacched dharmavaśe sadā / dharmacārī sukhī nityaṃ pāpacārī na śarmabhāk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तायत्तं सर्व फलम् चित्तायत्ता क्रिया सर्वा चित्तायत्तं फलं स्मृतम् । विचित्तं हि फलं चित्तं तथा फलमधिस्मृतम्
cittāyattaṃ sarva phalam cittāyattā kriyā sarvā cittāyattaṃ phalaṃ smṛtam / vicittaṃ hi phalaṃ cittaṃ tathā phalamadhismṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तेन चिन्तितं सर्व लोकश्चित्तभवानुगः । न हि तद् विद्यते स्थानं यन्न चित्तवशानुगम्
cittena cintitaṃ sarva lokaścittabhavānugaḥ / na hi tad vidyate sthānaṃ yanna cittavaśānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभस्य निर्वाणसाधनत्वम् मोक्ष बन्धनयोर्मूलं हेतुभूतं परं मतम् । शुभेन मुच्यते जन्तुरशुभेनाशु बध्यते
śubhasya nirvāṇasādhanatvam mokṣa bandhanayormūlaṃ hetubhūtaṃ paraṃ matam / śubhena mucyate janturaśubhenāśu badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगाः कदापि निर्वाणं नाधिगच्छन्ति जालिन्या मोहिताः सत्त्वाश्चित्तस्य वशमागताः । निर्वाणं नापि गच्छन्ति जात्यन्धा इव सत्पथम्
cittavaśagāḥ kadāpi nirvāṇaṃ nādhigacchanti jālinyā mohitāḥ sattvāścittasya vaśamāgatāḥ / nirvāṇaṃ nāpi gacchanti jātyandhā iva satpatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चेन्द्रियाणि जितवान् पापं भुङ्क्ते न कर्हिचित् । एकचित्तं तथा कर्म कुरुते विविधे भवे
pañcendriyāṇi jitavān pāpaṃ bhuṅkte na karhicit / ekacittaṃ tathā karma kurute vividhe bhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चरङ्गोज्ज्वलं चित्तं यथा दृश्यं प्रशस्यते । पञ्चेन्द्रियविचित्रं हि तथा कर्म भवे भवेत्
pañcaraṅgojjvalaṃ cittaṃ yathā dṛśyaṃ praśasyate / pañcendriyavicitraṃ hi tathā karma bhave bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तकर्त्तानेकधा भवति चित्तकर्ता हि पुरुषो दृश्यैर्भवति नैकधा । चित्तं चित्तकरं शून्यं सर्वथा नैव दृश्यते
cittakarttānekadhā bhavati cittakartā hi puruṣo dṛśyairbhavati naikadhā / cittaṃ cittakaraṃ śūnyaṃ sarvathā naiva dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं शोभनमशोभनं च कर्म करोति शोभनाशोभनं चित्रं यथा भित्तिः कृतिस्तथा । शोभनाशोभनं कर्म तथा चित्तं करोति हि
cittaṃ śobhanamaśobhanaṃ ca karma karoti śobhanāśobhanaṃ citraṃ yathā bhittiḥ kṛtistathā / śobhanāśobhanaṃ karma tathā cittaṃ karoti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तानुगं कर्म दिवारात्रौ यथा चित्तं स्थितं भवति चित्रगम् । दिवारात्रौ तथा कर्म भवे समनुवर्तते
cittānugaṃ karma divārātrau yathā cittaṃ sthitaṃ bhavati citragam / divārātrau tathā karma bhave samanuvartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृत्वा सुकृतं कर्म चित्तवृत्त्यनुगा नराः । पतन्ति विवशाः पापे चित्तारिपरिवञ्चिताः
akṛtvā sukṛtaṃ karma cittavṛttyanugā narāḥ / patanti vivaśāḥ pāpe cittāriparivañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मचित्तकरो ह्येष यत्र यत्र नियुज्यते । चरचित्तेन महता तच्चित्तं च करोत्ययम्
karmacittakaro hyeṣa yatra yatra niyujyate / caracittena mahatā taccittaṃ ca karotyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिणामविशेषेण यत्र यत्र नियोक्ष्यते । प्रेष्यन्ते तत्र चित्तेन त्रिधा तु गतिचारिणः
pariṇāmaviśeṣeṇa yatra yatra niyokṣyate / preṣyante tatra cittena tridhā tu gaticāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य दमनं सुखावहम् चित्ताधिनानि वर्तन्ते सर्वकर्माणि देहिनाम् । तस्माच्चित्तं सदा दान्तं नयते पदमच्युतम्
cittasya damanaṃ sukhāvaham cittādhināni vartante sarvakarmāṇi dehinām / tasmāccittaṃ sadā dāntaṃ nayate padamacyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्विषह्यस्य लघुना यत्र यत्र निपातिनः । चित्तस्य दमनं साधु चित्तं दान्तं सुखावहम्
durviṣahyasya laghunā yatra yatra nipātinaḥ / cittasya damanaṃ sādhu cittaṃ dāntaṃ sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन चित्तं सदा दान्तं तेन दोषाः सदा जिताः । जितदोषस्य धीरस्य दुःखं नैव प्रपद्यते
yena cittaṃ sadā dāntaṃ tena doṣāḥ sadā jitāḥ / jitadoṣasya dhīrasya duḥkhaṃ naiva prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य लघुचेष्टितमेव दुःखम् यच्च स्वकं भवेद् दुःखं यच्च दुःखं परत्र च । तत् सर्वमविषह्यस्य चित्तस्य लघुचेष्टितम्
cittasya laghuceṣṭitameva duḥkham yacca svakaṃ bhaved duḥkhaṃ yacca duḥkhaṃ paratra ca / tat sarvamaviṣahyasya cittasya laghuceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमेव सर्वेषां प्रभुः ससुरासुरनागानां पिशाचोरगरक्षसाम् । प्रभुरेकः परं चित्तं राजा(हि)त्रिभवस्य तत्
cittameva sarveṣāṃ prabhuḥ sasurāsuranāgānāṃ piśācoragarakṣasām / prabhurekaḥ paraṃ cittaṃ rājā(hi)tribhavasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तभ्रान्तदुःखमश्नुते चित्तं नयति देवेषु चित्तञ्च नरभूमिषु । चित्तं नयत्यपाये(षु) चित्तं भ्रामयति प्रजाः
cittabhrāntaduḥkhamaśnute cittaṃ nayati deveṣu cittañca narabhūmiṣu / cittaṃ nayatyapāye(ṣu) cittaṃ bhrāmayati prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्ताद् भ्रान्तस्य नष्टस्य विषयैर्मोहितस्य च । तृष्णया दह्यमानस्य स्थितं दुःखमनुत्तमम्
cittād bhrāntasya naṣṭasya viṣayairmohitasya ca / tṛṣṇayā dahyamānasya sthitaṃ duḥkhamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य दमनात् सुखानुभूतिर्भवति एकचारि सदामूढं दुर्विषह्यं महाबलम् । सम्प्रदारि सदादृश्यं चपलं शीघ्रगामिनम्
cittasya damanāt sukhānubhūtirbhavati ekacāri sadāmūḍhaṃ durviṣahyaṃ mahābalam / sampradāri sadādṛśyaṃ capalaṃ śīghragāminam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विधं हि ये चित्तं दमयन्ति मनीषिणः । ते मारबन्धनातीताः पारं प्राप्ताः सुखोदयम्
evaṃ vidhaṃ hi ye cittaṃ damayanti manīṣiṇaḥ / te mārabandhanātītāḥ pāraṃ prāptāḥ sukhodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चपलं चित्तं नरकायोपकल्प्यते सङ्कल्पकुटिलं तीव्रमगाधं चपलं हि तत् । चित्तं तमःश्रितं शुभ्रं नरकायोपकल्प्यते
capalaṃ cittaṃ narakāyopakalpyate saṅkalpakuṭilaṃ tīvramagādhaṃ capalaṃ hi tat / cittaṃ tamaḥśritaṃ śubhraṃ narakāyopakalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषनिर्मुक्तो ऽच्युतं पदं प्राप्नोति तदेवं दोषनिर्मुक्तं नेन्द्रियार्थवशानुगम् । अलिप्तं पापकैर्धर्मैर्नयते पदमच्युतम्
doṣanirmukto 'cyutaṃ padaṃ prāpnoti tadevaṃ doṣanirmuktaṃ nendriyārthavaśānugam / aliptaṃ pāpakairdharmairnayate padamacyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धं चित्तं शुद्धे कर्मणि प्रवर्तते हेतुप्रत्ययजं चित्तं योगवाहि परं च तत् । परिणामवशाच्छीघ्रं तथा तत् सम्प्रवर्तते
śuddhaṃ cittaṃ śuddhe karmaṇi pravartate hetupratyayajaṃ cittaṃ yogavāhi paraṃ ca tat / pariṇāmavaśācchīghraṃ tathā tat sampravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तानधीनत्वे कर्म चञ्चलं भवति एकं करोति कर्माणि विविधानि चलं च तत् । एकानेकं चरं सूक्ष्मं क्षणादूर्ध्व न तिष्ठति
cittānadhīnatve karma cañcalaṃ bhavati ekaṃ karoti karmāṇi vividhāni calaṃ ca tat / ekānekaṃ caraṃ sūkṣmaṃ kṣaṇādūrdhva na tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारस्य मायोपमत्वप्रतिपादनम् दुर्विज्ञेयः सदा तस्य निःशरीरस्य सर्वदा । को ऽसौ नयति लोकान्तमथ केन च गच्छति
saṃsārasya māyopamatvapratipādanam durvijñeyaḥ sadā tasya niḥśarīrasya sarvadā / ko 'sau nayati lokāntamatha kena ca gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतश्च तिष्ठति कुत्र शरीरकर्मकारकम् । दृश्यानि तस्य कर्माणि सञ्चयो न च दृश्यते
gataśca tiṣṭhati kutra śarīrakarmakārakam / dṛśyāni tasya karmāṇi sañcayo na ca dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमनं दुष्करं तस्य यस्य भूतिर्न विद्यते । सर्वसत्त्वगतं घोरं लघुकारि च चाक्षुषम्
damanaṃ duṣkaraṃ tasya yasya bhūtirna vidyate / sarvasattvagataṃ ghoraṃ laghukāri ca cākṣuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापात् पापतरं दृष्टं मायोपममिदं भवेत् । पुण्यात् पुण्यतरं दृष्टं सम्यग्मार्गसमाश्रितम्
pāpāt pāpataraṃ dṛṣṭaṃ māyopamamidaṃ bhavet / puṇyāt puṇyataraṃ dṛṣṭaṃ samyagmārgasamāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमत्वसमर्थनम् न गतिर्ज्ञायते तस्य गमनं नैव दृश्यते । नीयते च क्षतं सर्व जात्युत्तरसमानि च
māyopamatvasamarthanam na gatirjñāyate tasya gamanaṃ naiva dṛśyate / nīyate ca kṣataṃ sarva jātyuttarasamāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रेण छिद्यते नेदं ज्वलनेन च दहयते । छिद्यते दह्यते चैव जनः सर्वमचक्षुषा
śastreṇa chidyate nedaṃ jvalanena ca dahayate / chidyate dahyate caiva janaḥ sarvamacakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढं यत् कर्मरज्ज्वादि नरं बध्नाति दुःखितम् । जात्यन्तरसहस्त्राणि नयते न च दृश्यते
dṛḍhaṃ yat karmarajjvādi naraṃ badhnāti duḥkhitam / jātyantarasahastrāṇi nayate na ca dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दान्तमेव चित्तं सुखावहम् मुहूर्तेन शुभं भूतं मुहूर्तेनाशुभं च तत् । शुभाशुभाभ्यां रचितं(चित्तं) दान्तं सुखावहम्
dāntameva cittaṃ sukhāvaham muhūrtena śubhaṃ bhūtaṃ muhūrtenāśubhaṃ ca tat / śubhāśubhābhyāṃ racitaṃ(cittaṃ) dāntaṃ sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड् भिर्द्वारैः प्रसूतेषु विषयेष्वतिलोलुपम् । चित्तं नयति लोकान्तं व्यसनं न च बुध्यते
ṣaḍ bhirdvāraiḥ prasūteṣu viṣayeṣvatilolupam / cittaṃ nayati lokāntaṃ vyasanaṃ na ca budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रसन्नचित्तस्य श्रेयस्करत्वे ऽनुत्तमं सुखं भवति विप्रसन्नं यथा तोयं विप्रसन्नं यथा नभः । विप्रसन्नं तथा चित्तं नीयते सुखमुत्तमम्
viprasannacittasya śreyaskaratve 'nuttamaṃ sukhaṃ bhavati viprasannaṃ yathā toyaṃ viprasannaṃ yathā nabhaḥ / viprasannaṃ tathā cittaṃ nīyate sukhamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनाः सातिशया (दृष्टा) वितर्कविषयोद्भवात् । पौरवाश्चित्तराज्ञस्ते भवन्ति सहचारिणः
janāḥ sātiśayā (dṛṣṭā) vitarkaviṣayodbhavāt / pauravāścittarājñaste bhavanti sahacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चञ्चलं मनः संसारे गतिं कारयति धावति यत्र च मनस्तत्र धावन्त्यज्ञानिनः । परस्परबलान्नी (ता) भ्रमन्ति त्रिभवार्ण(व)म्
cañcalaṃ manaḥ saṃsāre gatiṃ kārayati dhāvati yatra ca manastatra dhāvantyajñāninaḥ / parasparabalānnī (tā) bhramanti tribhavārṇa(va)m
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषचित्तेनोत्तमा गतिर्भवति चित्तवैशद्य भावानां विशेषः कर्मणास्तथा । न कर्मगुणहीनस्य विशेष उपलभ्यते
viśeṣacittenottamā gatirbhavati cittavaiśadya bhāvānāṃ viśeṣaḥ karmaṇāstathā / na karmaguṇahīnasya viśeṣa upalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसमाहितचित्तस्य प्रशंसा सुसमाहितचित्तः स नित्यं धर्मानुदर्शकः । न दोषवशमायाति यथा दिव्यस्तमोनुदः
susamāhitacittasya praśaṃsā susamāhitacittaḥ sa nityaṃ dharmānudarśakaḥ / na doṣavaśamāyāti yathā divyastamonudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थस्य सम्यग्दृष्टित्वे निर्वाणप्राप्तिर्भवति सम्यग्दृष्टेश्चाधिमात्रा यस्य चेतसि वर्तते । गृहस्थो ऽपि स मे ज्ञेयो मुक्तः संसारबन्धनात्
gṛhasthasya samyagdṛṣṭitve nirvāṇaprāptirbhavati samyagdṛṣṭeścādhimātrā yasya cetasi vartate / gṛhastho 'pi sa me jñeyo muktaḥ saṃsārabandhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञा देवलोकं गच्छन्ति कल्याणनिर्मलं यच्च ततो दोषेण बाध्यते । विज्ञो (न) मलमाप्नोति देवलोके स जायते
vijñā devalokaṃ gacchanti kalyāṇanirmalaṃ yacca tato doṣeṇa bādhyate / vijño (na) malamāpnoti devaloke sa jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनीतचित्ताः सुखगामिनो भवन्ति विषयद्वारचपलं नदीकुटिलगामिनम् । यैर्विनीतमिदं चित्तं ते सुराः शुभभागिनः
vinītacittāḥ sukhagāmino bhavanti viṣayadvāracapalaṃ nadīkuṭilagāminam / yairvinītamidaṃ cittaṃ te surāḥ śubhabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्ममार्गः कल्याणाय न भवति अधर्मपथमाश्रित्य जनाः पापवशानुगाः । चिरं भ्रमन्ति संसारे चित्तेन परिखेदिताः
adharmamārgaḥ kalyāṇāya na bhavati adharmapathamāśritya janāḥ pāpavaśānugāḥ / ciraṃ bhramanti saṃsāre cittena parikheditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं क्षणे क्षणे परिवर्तते क्षणे क्षणे चित्तमिदं नैकशः परिवर्तते । लघुस्वभावचपलं मायागन्धर्वसन्निभम्
cittaṃ kṣaṇe kṣaṇe parivartate kṣaṇe kṣaṇe cittamidaṃ naikaśaḥ parivartate / laghusvabhāvacapalaṃ māyāgandharvasannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चञ्चलचित्तो बद्धो भवति तस्य बन्धनमेवेष्टं ज्ञानविज्ञानसम्मतम् । दूरवृत्तिर्महावेगः परिधावत्यनेकधा
cañcalacitto baddho bhavati tasya bandhanameveṣṭaṃ jñānavijñānasammatam / dūravṛttirmahāvegaḥ paridhāvatyanekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृत्या चित्तधारिणः सुखमश्नुते ह्रियमाणं सदा चित्तमिन्द्रियार्थे दुरासदम् । सन्धारयति यो धृत्या स धीरः पारगामिकः
dhṛtyā cittadhāriṇaḥ sukhamaśnute hriyamāṇaṃ sadā cittamindriyārthe durāsadam / sandhārayati yo dhṛtyā sa dhīraḥ pāragāmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतिमज्ञानमोहं च विषयोत्तानमानसम् । सन्धारयति यो धीमान् स लोके पण्डितो नरः
dhṛtimajñānamohaṃ ca viṣayottānamānasam / sandhārayati yo dhīmān sa loke paṇḍito naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभचित्तं कामावरोधकं भवति यो यथा कुरुते चित्तं तथा कामान् स पश्यति । शुभेन कामशमनं नाशुभेन प्रवर्धनम्
śubhacittaṃ kāmāvarodhakaṃ bhavati yo yathā kurute cittaṃ tathā kāmān sa paśyati / śubhena kāmaśamanaṃ nāśubhena pravardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रशान्तमतिर्दुःखमाप्नोति शान्तचित्तंमनाः कामानस्यतीह विषास्त्रवत् । अप्रशान्तमतिः सर्पमणिवत् तान् स पश्यति
apraśāntamatirduḥkhamāpnoti śāntacittaṃmanāḥ kāmānasyatīha viṣāstravat / apraśāntamatiḥ sarpamaṇivat tān sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगो न शुभां गतिमाप्नोति इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च चित्ताधीना भवन्त्यमी । चित्त संश्लेषयोगेन परिणामः प्रवर्तते
cittavaśago na śubhāṃ gatimāpnoti indriyāṇīndriyārthāśca cittādhīnā bhavantyamī / citta saṃśleṣayogena pariṇāmaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरप्रशंसा तस्यैव व्यवधानेन धीरश्च प्रतिबुध्यते । रूपसामान्यतो दृष्टं परिणामः कथं पृथक्
dhīrapraśaṃsā tasyaiva vyavadhānena dhīraśca pratibudhyate / rūpasāmānyato dṛṣṭaṃ pariṇāmaḥ kathaṃ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्वरूपनिरूपणम् यथा रूपं तथा सर्व विषयाश्चित्तहेतवः । चित्तं दान्तं सदा शान्तं दोषमिश्रविगर्हितम्
cittasvarūpanirūpaṇam yathā rūpaṃ tathā sarva viṣayāścittahetavaḥ / cittaṃ dāntaṃ sadā śāntaṃ doṣamiśravigarhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकमेकं यथा शालि गन्धरूपे पृथग्विधे । संश्लेषो याति नानात्वं तथाचित्तं प्रवर्तते
ekamekaṃ yathā śāli gandharūpe pṛthagvidhe / saṃśleṣo yāti nānātvaṃ tathācittaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियां हि तत्र कुरुते यत्र (चित्तं) प्रधावति । चित्तसंवाहनं तद्वाक्यं लोको ऽयं सम्प्रवर्तते
kriyāṃ hi tatra kurute yatra (cittaṃ) pradhāvati / cittasaṃvāhanaṃ tadvākyaṃ loko 'yaṃ sampravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयाद् भ्रान्तमनसश्(चा)तिवेगो महाबलः । चित्तं(शान्त)करं दान्तं शिवं भवति देहिनाम्
viṣayād bhrāntamanasaś(cā)tivego mahābalaḥ / cittaṃ(śānta)karaṃ dāntaṃ śivaṃ bhavati dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दान्तेन चेतसा तत्त्वदर्शनं भवति तेनादान्तेन शीघ्रेण सर्वपापविहारिणा । भ्राम्यते त्रिभवः सर्वः न च तत्त्वं स पश्यति
dāntena cetasā tattvadarśanaṃ bhavati tenādāntena śīghreṇa sarvapāpavihāriṇā / bhrāmyate tribhavaḥ sarvaḥ na ca tattvaṃ sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीरणरणोद्भ्रान्तो लोकः संसारे भ्रमति समीरणरणोद्भ्रान्तो यथा भ्रमति सागरः । चित्तेश्वरसमायुक्तो लोको ऽयं भ्राम्यते सदा
samīraṇaraṇodbhrānto lokaḥ saṃsāre bhramati samīraṇaraṇodbhrānto yathā bhramati sāgaraḥ / citteśvarasamāyukto loko 'yaṃ bhrāmyate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं शुभं सुखमेधीत शुभोपनीतं चित्तं(हि) शुभेष्वेवापनीयते । तथा शुभानुचरितमश्नुते तेषु धावति
cittaṃ śubhaṃ sukhamedhīta śubhopanītaṃ cittaṃ(hi) śubheṣvevāpanīyate / tathā śubhānucaritamaśnute teṣu dhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगवाहिचित्तं प्रत्ययं लभते योगवाहि नृणां चित्तं वाय्वम्बुसममेव च । प्रत्ययश्च यथा लभ्यस्तथा तत् परिधावति
yogavāhicittaṃ pratyayaṃ labhate yogavāhi nṛṇāṃ cittaṃ vāyvambusamameva ca / pratyayaśca yathā labhyastathā tat paridhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं प्रधावति परिवर्तते च शीघ्रं प्रधावते चित्तं शीघ्रञ्च परिवर्तते । शीघ्रं नयति देवेश (भुवने) दायभूमिषु
cittaṃ pradhāvati parivartate ca śīghraṃ pradhāvate cittaṃ śīghrañca parivartate / śīghraṃ nayati deveśa (bhuvane) dāyabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तस्य कर्त्तृत्वम् कर्त्तृत्वं सर्वधर्माणां भर्त्तृत्वं सर्वकर्मणाम् । नेतृत्वं सर्वकर्माणां चित्तत्वमिति लक्ष्यते
cittasya karttṛtvam karttṛtvaṃ sarvadharmāṇāṃ bharttṛtvaṃ sarvakarmaṇām / netṛtvaṃ sarvakarmāṇāṃ cittatvamiti lakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं न विश्वसेत् न विश्वसेद्धि चित्तस्य नित्यं छिद्रप्रहारिणः । दुर्लभस्यापि वश्यस्य चपलस्य विशेषतः
cittaṃ na viśvaset na viśvaseddhi cittasya nityaṃ chidraprahāriṇaḥ / durlabhasyāpi vaśyasya capalasya viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तगतिवर्णनम् मुहूर्तेन शुभं याति मुहूर्तेन तथाशुभम् । भवत्यव्याकृतं शीघ्रं गतिरस्य न विद्यते
cittagativarṇanam muhūrtena śubhaṃ yāti muhūrtena tathāśubham / bhavatyavyākṛtaṃ śīghraṃ gatirasya na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायतिर्ज्ञायते तस्य गमनं नैव विद्यते । अभूतः सम्भवस्तस्य भूत्वा च प्रतिगच्छति
nāyatirjñāyate tasya gamanaṃ naiva vidyate / abhūtaḥ sambhavastasya bhūtvā ca pratigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपरहितं चित्तम् नाकारो विद्यते तस्य सञ्चयो ऽपि न विद्यते । ग्रहणं तस्य नैवास्ति निःशरीरस्य सर्वतः
rūparahitaṃ cittam nākāro vidyate tasya sañcayo 'pi na vidyate / grahaṇaṃ tasya naivāsti niḥśarīrasya sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययसाधनवर्णनम् हेतुप्रत्ययसामग्रया प्राप्तः सञ्जायते पुनः । मणिसोमप्रत्ययो (हि) प्रत्ययो ज्ञायते ऽनलः
pratyayasādhanavarṇanam hetupratyayasāmagrayā prāptaḥ sañjāyate punaḥ / maṇisomapratyayo (hi) pratyayo jñāyate 'nalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमिन्द्रियरूपादीन् प्रति धावति तथैवेन्द्रियरूपादीन् प्रतिविज्ञानसम्भवः । नैकस्य ज्ञायते चित्तं समवाय्यनुलक्ष्यते
cittamindriyarūpādīn prati dhāvati tathaivendriyarūpādīn prativijñānasambhavaḥ / naikasya jñāyate cittaṃ samavāyyanulakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं दुर्निवार्यम् तदेवं विषयं मत्वा दुर्निवार्य च सर्वतः । सद्धर्ममतिरास्थेया न कामेषु कथञ्चन
cittaṃ durnivāryam tadevaṃ viṣayaṃ matvā durnivārya ca sarvataḥ / saddharmamatirāstheyā na kāmeṣu kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमति चपलम् चण्डातिचपलं तीव्रमविषह्यं महावलम् । चित्तं करोति कर्माणि यन्न पश्यन्ति बालिशाः
cittamati capalam caṇḍāticapalaṃ tīvramaviṣahyaṃ mahāvalam / cittaṃ karoti karmāṇi yanna paśyanti bāliśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखप्रवर्तकं चित्तम् सर्वस्य कर्मणश्चित्तं हेतुभूतं भवे भवे । भवेत् प्रवर्तकं दुःखं येन धावति बालिशः
duḥkhapravartakaṃ cittam sarvasya karmaṇaścittaṃ hetubhūtaṃ bhave bhave / bhavet pravartakaṃ duḥkhaṃ yena dhāvati bāliśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तदोषो महादोष एव वातादयो न दोषाः स्युर्दोषा रागादयो मताः । वातादिभिरपायेषु मानवो नोपपद्यते
cittadoṣo mahādoṣa eva vātādayo na doṣāḥ syurdoṣā rāgādayo matāḥ / vātādibhirapāyeṣu mānavo nopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तदोषो महादोषो नित्यं(पाप) विदर्शकः । तस्मात्तेषां समाश्रेयो न वातादिगमादिह
cittadoṣo mahādoṣo nityaṃ(pāpa) vidarśakaḥ / tasmātteṣāṃ samāśreyo na vātādigamādiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागानुगं चित्तं दुष्टं भवति वातादयः प्रणश्यन्ति देहनाशाच्छरीरिणाम् । (रागादयो) न तस्य स्युर्जन्मान्तरशतैरपि
rāgānugaṃ cittaṃ duṣṭaṃ bhavati vātādayaḥ praṇaśyanti dehanāśāccharīriṇām / (rāgādayo) na tasya syurjanmāntaraśatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् रागस्य वशगं न विधेयं कदाचन । आभ्यन्तिकं परं श्रेयः प्राप्यते रागसङ्क्रमात्
tasmād rāgasya vaśagaṃ na vidheyaṃ kadācana / ābhyantikaṃ paraṃ śreyaḥ prāpyate rāgasaṅkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन एव चिकित्सको भवति यश्चित्तवैद्यः स भिषग् न शरीरभिषग् भृशम् । मनश्चिकित्सको ज्ञेयो न तथा लौकिको मतः
mana eva cikitsako bhavati yaścittavaidyaḥ sa bhiṣag na śarīrabhiṣag bhṛśam / manaścikitsako jñeyo na tathā laukiko mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वचित्तकर्मणा दग्धो नरके पतति कर्मचिन्त्यं समं चिन्त्यं न चित्तेन प्रपद्यते । स्वचित्तकर्मणा दग्धो नरकानुपधावति
svacittakarmaṇā dagdho narake patati karmacintyaṃ samaṃ cintyaṃ na cittena prapadyate / svacittakarmaṇā dagdho narakānupadhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यानादेव चित्तं शुद्धं भवति यच्छ्रेयः समचित्तस्य न तत् (क्वाप्युप)पद्यते । संरक्ष्यं हृदयं मूढः प्रयातमनुधावति
dhyānādeva cittaṃ śuddhaṃ bhavati yacchreyaḥ samacittasya na tat (kvāpyupa)padyate / saṃrakṣyaṃ hṛdayaṃ mūḍhaḥ prayātamanudhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगो दुःखमाप्नोति ध्यानाद् ध्येयेन कूटेन यः पुमान् वनमाश्रितः । तं मुक्त्वा चित्तकः सो ऽयं संप्रहृष्यति बालिशः
cittavaśago duḥkhamāpnoti dhyānād dhyeyena kūṭena yaḥ pumān vanamāśritaḥ / taṃ muktvā cittakaḥ so 'yaṃ saṃprahṛṣyati bāliśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये बालाश्चित्तपाशेन चित्तकर्मविचारिणः । नीयन्ते ह्यवशा घोरं नरकं कर्ममोहिता
ye bālāścittapāśena cittakarmavicāriṇaḥ / nīyante hyavaśā ghoraṃ narakaṃ karmamohitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवैविध्यनिरूपणम् सुचित्तमपि यच्चितं न तच्चित्तं सतां मतम् । कर्मचित्तं महाचित्तं त्रिधातुगतचित्रितम्
cittavaividhyanirūpaṇam sucittamapi yaccitaṃ na taccittaṃ satāṃ matam / karmacittaṃ mahācittaṃ tridhātugatacitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वा चित्रैरुपायैर्हि भ्रमन्ति गतिपञ्चके । तत् सर्व कर्मसाचिव्यं चित्रकर्तृ विचित्रितम्
sattvā citrairupāyairhi bhramanti gatipañcake / tat sarva karmasācivyaṃ citrakartṛ vicitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तवशगो बद्धो भवति चित्तचित्रकरेणेदं कर्मजातं विचित्रितम् । येन सर्वमिदं बद्धं जगद् भ्रमति मोहितम्
cittavaśago baddho bhavati cittacitrakareṇedaṃ karmajātaṃ vicitritam / yena sarvamidaṃ baddhaṃ jagad bhramati mohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षातपरजोधूमैश्चित्तं नश्यति भूभुजैः । कल्पकोटिसहस्त्रेण चित्रं चित्तं विनश्यति
varṣātaparajodhūmaiścittaṃ naśyati bhūbhujaiḥ / kalpakoṭisahastreṇa citraṃ cittaṃ vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशं प्रयाति बसुधा सागरश्चापि शुष्यति । चित्तेनापि कृतं चित्रं तस्यानुभवने स्थिते
nāśaṃ prayāti basudhā sāgaraścāpi śuṣyati / cittenāpi kṛtaṃ citraṃ tasyānubhavane sthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्ते चित्ते नानागतिर्भवति नानागतिसमावृत्ता नानाकर्मसमानुगाः । नानाचित्तवशाः सत्त्वा भ्रमन्ति गतिपञ्चके
pramatte citte nānāgatirbhavati nānāgatisamāvṛttā nānākarmasamānugāḥ / nānācittavaśāḥ sattvā bhramanti gatipañcake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालिशा (नां)नृणां चित्तं विषयं(प्रति)धावति । न चिनोत्यशुभं कर्म येन धावति दुर्गतिम्
bāliśā (nāṃ)nṛṇāṃ cittaṃ viṣayaṃ(prati)dhāvati / na cinotyaśubhaṃ karma yena dhāvati durgatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चञ्चलं चित्तं सदा विषमं भवति तस्माच्चित्तं सदा रक्ष्यं चञ्चलं विषमं खरम् । नित्यं विषयसंसक्तं तृष्णाविषसमावृत्तम्
cañcalaṃ cittaṃ sadā viṣamaṃ bhavati tasmāccittaṃ sadā rakṣyaṃ cañcalaṃ viṣamaṃ kharam / nityaṃ viṣayasaṃsaktaṃ tṛṣṇāviṣasamāvṛttam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयानुरक्तं चित्तं व्यसने पातयति धावते विषयं चैतद् व्यसनं नावबुध्यते । पश्चात्तु व्यसने प्राप्ते फलं विन्दति कर्मणः
viṣayānuraktaṃ cittaṃ vyasane pātayati dhāvate viṣayaṃ caitad vyasanaṃ nāvabudhyate / paścāttu vyasane prāpte phalaṃ vindati karmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितचित्तः सुखमश्नुते अपायभीरुता तस्य तस्य चित्तं समाहितम् । समाहितेन चित्तेन सुखात् सुखमवाप्नुते
samāhitacittaḥ sukhamaśnute apāyabhīrutā tasya tasya cittaṃ samāhitam / samāhitena cittena sukhāt sukhamavāpnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जितचित्तः सुखमाप्नोति विषमं चपलं तीव्रमविषह्यं महाबलम् । यैश्चित्तं निर्जितं धीरैस्ते लोके सुखिनो मताः
nirjitacittaḥ sukhamāpnoti viṣamaṃ capalaṃ tīvramaviṣahyaṃ mahābalam / yaiścittaṃ nirjitaṃ dhīraiste loke sukhino matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.