ज्ञानेन निर्वाणाधिगमः ज्ञानशस्त्रे(ण)तां छित्वा निर्मुक्ता विगतज्वरा । प्रयान्ति निर्वृत्तिं धन्या यत्र ज्ञान्येव विद्यते
jñānena nirvāṇādhigamaḥ jñānaśastre(ṇa)tāṃ chitvā nirmuktā vigatajvarā / prayānti nirvṛttiṃ dhanyā yatra jñānyeva vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदृशं हि फलं हेतोः कथयन्ति मनीषिणः । हेतोरसदृशं नैव फलं पचति देहिनाम्
sadṛśaṃ hi phalaṃ hetoḥ kathayanti manīṣiṇaḥ / hetorasadṛśaṃ naiva phalaṃ pacati dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुप्रत्ययसम्बद्धजन्मप्रत्ययसङ्गताः । यथा बद्धा हि संसारे प्रमुच्यन्ते (न)देहिनः
hetupratyayasambaddhajanmapratyayasaṅgatāḥ / yathā baddhā hi saṃsāre pramucyante (na)dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमशान्तेरूपायः तां विश्लिष्य सुसम्बद्धां गाढां दुर्विषेहां पराम् । गच्छन्ति परमां शान्ति यत्र दुःखं न विद्यते
paramaśānterūpāyaḥ tāṃ viśliṣya susambaddhāṃ gāḍhāṃ durviṣehāṃ parām / gacchanti paramāṃ śānti yatra duḥkhaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा नियतं जन्तुः कर्मणा परिपच्यते । सूपगं (ननु) संसारे सुखं नैवोपलभ्यते
karmaṇā niyataṃ jantuḥ karmaṇā paripacyate / sūpagaṃ (nanu) saṃsāre sukhaṃ naivopalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखे दुःखाभिषक्तानां जन्तूनां मूढचेतसाम् । सन्मार्गदेशिको नास्ति यो ऽस्माद् दुःखात् प्रमोचयेत्
duḥkhe duḥkhābhiṣaktānāṃ jantūnāṃ mūḍhacetasām / sanmārgadeśiko nāsti yo 'smād duḥkhāt pramocayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये न धर्मपरा नित्यं ये न सत्यपराः सदा । ये च योनिरता नित्यं तेषां दुःखं न हीयते
ye na dharmaparā nityaṃ ye na satyaparāḥ sadā / ye ca yoniratā nityaṃ teṣāṃ duḥkhaṃ na hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म इह परत्र च सुखावहः मातृवत् पितृवच्चैव (मित्रवद्) बन्धुवत् सदा । धर्मो वै देशितो बुद्धैरिह लोके परत्र च
dharma iha paratra ca sukhāvahaḥ mātṛvat pitṛvaccaiva (mitravad) bandhuvat sadā / dharmo vai deśito buddhairiha loke paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिगत्यवस्थिताः सत्त्वास्त्रिदोषवशमागताः । त्रिधातुगतिका नित्यं त्रिलोक्यां पतिताः (जनाः)
trigatyavasthitāḥ sattvāstridoṣavaśamāgatāḥ / tridhātugatikā nityaṃ trilokyāṃ patitāḥ (janāḥ)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकर्मोपान्तवशगाः स्त्रीपानादिपराश्च ये । न भवान्मुक्तिगतिकाः स्युर्भूमौ विचरन्ति ते
trikarmopāntavaśagāḥ strīpānādiparāśca ye / na bhavānmuktigatikāḥ syurbhūmau vicaranti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां दुःखं न विद्यते? त्रिरत्ने (न) प्रमाद्यन्ति त्रिबोधिवशगाश्च ये । त्रिदृष्टिवर्जका ये तु तेषां दुःखं न विद्यते
keṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate? triratne (na) pramādyanti tribodhivaśagāśca ye / tridṛṣṭivarjakā ye tu teṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिकालस्थितिसंलग्ना विज्वरास्तत्त्वदर्शिनः । त्रिभागकृतिसन्तुष्टा वीतशोका निवृत्तिगाः
trikālasthitisaṃlagnā vijvarāstattvadarśinaḥ / tribhāgakṛtisantuṣṭā vītaśokā nivṛttigāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिराशिसमवेता ये त्रिकर्मप्रविचारिणः । न ते वत्स्यन्ति संसारे वीतदोषा गतज्वराः
trirāśisamavetā ye trikarmapravicāriṇaḥ / na te vatsyanti saṃsāre vītadoṣā gatajvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गामार्गविधिज्ञा ये भावाभावविचिन्तकाः । मैत्रीभावविविक्ता ये ते यान्ति परमां गतिम्
mārgāmārgavidhijñā ye bhāvābhāvavicintakāḥ / maitrībhāvaviviktā ye te yānti paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरः कान् भजेत्? अनाविलेन(मनसा) विप्रसन्नेन (चेतसा) । सर्वदा धर्मवशगान् धीरान् विप्रान् भजेन्नरः
naraḥ kān bhajet? anāvilena(manasā) viprasannena (cetasā) / sarvadā dharmavaśagān dhīrān viprān bhajennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यमेव प्रपन्ना ये स्मृत्या (हित्वा) मनोमलम् । भावाभिलाषाद् विरता मुक्ता निःसंशयं हि ते
satyameva prapannā ye smṛtyā (hitvā) manomalam / bhāvābhilāṣād viratā muktā niḥsaṃśayaṃ hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं दुःखसुखैर्बद्धा विप्रलब्धा ह्यनेकशः । नरा निधनतां यान्ति प्राणिनो मोहवञ्चिताः
nityaṃ duḥkhasukhairbaddhā vipralabdhā hyanekaśaḥ / narā nidhanatāṃ yānti prāṇino mohavañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैर्दुर्गुणैः स्वर्गो न लभ्यते? नाह्रीक्यमनपत्राप्यं कौसीद्यं पापमित्रता । नैतानि नाकबीजानि तेभ्यो रज्येन्न पण्डितः
kairdurguṇaiḥ svargo na labhyate? nāhrīkyamanapatrāpyaṃ kausīdyaṃ pāpamitratā / naitāni nākabījāni tebhyo rajyenna paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आह्रीक्यमनपत्राप्यं नित्यं पापानुचारिणः । नरः प्रपातात् पतति स पश्चात् प्रतिबुध्यते
āhrīkyamanapatrāpyaṃ nityaṃ pāpānucāriṇaḥ / naraḥ prapātāt patati sa paścāt pratibudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधेर्ष्यादिभयग्रस्ताः स्वर्ग न गच्छन्ति क्रोधेर्ष्यास्त्यानमिद्धं हि त्वश्रद्धं यन्मनस्तथा । मोहशोकभयग्रस्ता न स्वर्ग प्रभवन्ति ते
krodherṣyādibhayagrastāḥ svarga na gacchanti krodherṣyāstyānamiddhaṃ hi tvaśraddhaṃ yanmanastathā / mohaśokabhayagrastā na svarga prabhavanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमृतं मद्यपानं च मिथ्यादृष्टिश्च लुब्धता । कारणानि करणस्य व्यापादक्रूरकर्मता
amṛtaṃ madyapānaṃ ca mithyādṛṣṭiśca lubdhatā / kāraṇāni karaṇasya vyāpādakrūrakarmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुदृष्टेः कुफलम् अदर्शनं परं श्रेयो न कुदृष्टिः कथञ्चन । कुदर्शनेन संमूढाः प्रयान्ति नरकं नराः
kudṛṣṭeḥ kuphalam adarśanaṃ paraṃ śreyo na kudṛṣṭiḥ kathañcana / kudarśanena saṃmūḍhāḥ prayānti narakaṃ narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहेतुं हेतुमापश्यन्त्य (नित्यं) नित्यवन्नराः । प्रयान्ति नरकं तीव्रं मिथ्यावादेन वञ्चिताः
ahetuṃ hetumāpaśyantya (nityaṃ) nityavannarāḥ / prayānti narakaṃ tīvraṃ mithyāvādena vañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कष्टेन तेजसा तेषां मिथ्यादर्शनतत्पराः । प्रज्ञाभिमानिनो भूता मोहयन्त्यपरान् जनान्
kaṣṭena tejasā teṣāṃ mithyādarśanatatparāḥ / prajñābhimānino bhūtā mohayantyaparān janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहान्धकारगहने पतन्त्येव महार्णवे । लोके प्रकृतिदुःखे ऽस्मिन् हेतुभूता हि ते जनाः
mohāndhakāragahane patantyeva mahārṇave / loke prakṛtiduḥkhe 'smin hetubhūtā hi te janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शराणां तापनं क्षेपं कथयन्ति मनीषिणः । चित्तता या तुदत्यन्ते सर्वतः क्लेशपर्वतः
śarāṇāṃ tāpanaṃ kṣepaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ / cittatā yā tudatyante sarvataḥ kleśaparvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशनागाद् विमोक्षो यो यस्य ज्ञानपुरः सरः । प्राप्यते वीतकै रूपैः पुरुषैस्तत्त्वदर्शिभिः
kleśanāgād vimokṣo yo yasya jñānapuraḥ saraḥ / prāpyate vītakai rūpaiḥ puruṣaistattvadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यो ऽन्यमतिभिः सर्वा लोको ऽयं विप्रलोभितः । न याति परमां शान्तिं यत्र मिथ्या न कथ्यते
anyo 'nyamatibhiḥ sarvā loko 'yaṃ vipralobhitaḥ / na yāti paramāṃ śāntiṃ yatra mithyā na kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकहेतवः औद्धत्यपापसंसर्गः कौसीद्यं लुब्धता तथा । हेतवो नरकस्यैते शीलस्य हि विवर्जनम्
narakahetavaḥ auddhatyapāpasaṃsargaḥ kausīdyaṃ lubdhatā tathā / hetavo narakasyaite śīlasya hi vivarjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्यपानं सदा हिंसा परदाराभिदर्शनम् । लोभः कूरा मतिश्चैव हेतवो नरकस्य ते
madyapānaṃ sadā hiṃsā paradārābhidarśanam / lobhaḥ kūrā matiścaiva hetavo narakasya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशहेतवः पैशुन्यं पापसंसर्गो मिथ्यादृष्टिरसंयमः । चापल्यं मनसश्चैव नाशयन्ति नरं सदा
nāśahetavaḥ paiśunyaṃ pāpasaṃsargo mithyādṛṣṭirasaṃyamaḥ / cāpalyaṃ manasaścaiva nāśayanti naraṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यया सह पारुष्यैः मिथ्यावागभिमानिता । न सुखाय भवन्त्येते अस्मिंल्लोके न चापरे
avidyayā saha pāruṣyaiḥ mithyāvāgabhimānitā / na sukhāya bhavantyete asmiṃlloke na cāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के परिवर्जनीयाः? यद्यसौ भ्रमति प्रायो लोकेस्मिन् किन्न चापरे । यद्यसम्भ्रामिते लोके ये च दुःखे निमज्जति
ke parivarjanīyāḥ? yadyasau bhramati prāyo lokesmin kinna cāpare / yadyasambhrāmite loke ye ca duḥkhe nimajjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चेष्टितमविद्यायाः कथयन्ति तथागताः । मिथ्यामानो ऽतिमानी च सर्वथा (परिवर्ज्यताम्) । परिवर्ज्याः सदा ह्येते दुःखवृक्षस्य हेतवः
tacceṣṭitamavidyāyāḥ kathayanti tathāgatāḥ / mithyāmāno 'timānī ca sarvathā (parivarjyatām) / parivarjyāḥ sadā hyete duḥkhavṛkṣasya hetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानिनः परमोदारा नित्यं क्लेशवधे रताः । छित्वा (तद्) बन्धनं सर्व गच्छन्ति पदमच्युतम् । आदिमध्यान्तकल्याणमस्मिंल्लोके न चापरे
jñāninaḥ paramodārā nityaṃ kleśavadhe ratāḥ / chitvā (tad) bandhanaṃ sarva gacchanti padamacyutam / ādimadhyāntakalyāṇamasmiṃlloke na cāpare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषसेवनैः नाशो भवति दोषाणां सेवनं दृष्टमविद्यासम्प्रवर्तकम् । वर्जनीयाः सदा क्लेशाः सेव्यं ज्ञानमनुत्तमम्
doṣasevanaiḥ nāśo bhavati doṣāṇāṃ sevanaṃ dṛṣṭamavidyāsampravartakam / varjanīyāḥ sadā kleśāḥ sevyaṃ jñānamanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानेन मुक्तिर्भवति ज्ञानेन मुक्तिर्भवति न च क्लेशैरिहोच्यते । ज्ञानाग्निना हि दहयन्ते क्लेशकाष्ठा न शेषतः
jñānena muktirbhavati jñānena muktirbhavati na ca kleśairihocyate / jñānāgninā hi dahayante kleśakāṣṭhā na śeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काममयज्ञानं क्लेशजनकम् क्लेशैः किमर्थ संरुद्धा जालिनी विष(यै) रता । पुनः काममयं ज्ञानं चक्षुःपटलबाधकम्
kāmamayajñānaṃ kleśajanakam kleśaiḥ kimartha saṃruddhā jālinī viṣa(yai) ratā / punaḥ kāmamayaṃ jñānaṃ cakṣuḥpaṭalabādhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रागनिन्दा निर्वाणयति सम्बुद्धवाक्यभैषज्यभोजनैः । सद्धर्मसेनापतिना रागसेना विगर्हिताः
rāganindā nirvāṇayati sambuddhavākyabhaiṣajyabhojanaiḥ / saddharmasenāpatinā rāgasenā vigarhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभा वाणी प्रयोक्तव्या उदीरिता शुभा वाणी निश्चेतव्या प्रयत्नतः । चत्वारो हि विपर्यासा बुद्बुदवच्चकासते । लोकधर्मास्तथा चाष्टौ नाशयन्त्यखिलं जगत्
śubhā vāṇī prayoktavyā udīritā śubhā vāṇī niścetavyā prayatnataḥ / catvāro hi viparyāsā budbudavaccakāsate / lokadharmāstathā cāṣṭau nāśayantyakhilaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानप्लवः सन्तरणसमर्थः जालिनीप्रभवा नद्यो वितर्कशतदुस्तराः । ज्ञानप्लवं समारुह्य तरन्ति मुनयः शिवाः
jñānaplavaḥ santaraṇasamarthaḥ jālinīprabhavā nadyo vitarkaśatadustarāḥ / jñānaplavaṃ samāruhya taranti munayaḥ śivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषां मुक्तिर्न विद्यते? मूढा ये भूतमनसो नराः कामस्य सेविनः । सदा च पञ्चभिः स्थानैर्मुक्तिस्तेषां न विद्यते
keṣāṃ muktirna vidyate? mūḍhā ye bhūtamanaso narāḥ kāmasya sevinaḥ / sadā ca pañcabhiḥ sthānairmuktisteṣāṃ na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोनिशोमनस्कारैर्यो वह्निः समुदीर्यते । स योनिशोमनस्कारवर्षणैः प्रतिकल्पते
ayoniśomanaskārairyo vahniḥ samudīryate / sa yoniśomanaskāravarṣaṇaiḥ pratikalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यासंभवम् अन्धत्वं कथं दूरीभवेत्? अन्धत्वं चिरकालोत्थमविद्यासम्भवं नृणाम् । तदल्पकाले जातेन प्रदीपेन न पश्यति
avidyāsaṃbhavam andhatvaṃ kathaṃ dūrībhavet? andhatvaṃ cirakālotthamavidyāsambhavaṃ nṛṇām / tadalpakāle jātena pradīpena na paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानलोकेन त्रयो दोषाः विनश्यन्ति रागमूढा विपच्यन्ते नरके मन्दमेधसः । ज्ञानिनस्तु न नश्यन्ति निर्वाणगमना यथा । त्रयो दो(षा) विनश्यन्ति ज्ञानलोकेन देहिनाम्
jñānalokena trayo doṣāḥ vinaśyanti rāgamūḍhā vipacyante narake mandamedhasaḥ / jñāninastu na naśyanti nirvāṇagamanā yathā / trayo do(ṣā) vinaśyanti jñānalokena dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादशेषविज्ञानशीलक्षान्तिरतो भवेत् । अमूढानां प्रणश्यन्ति त्रयो दोषाः शरीरिणाम्
tasmādaśeṣavijñānaśīlakṣāntirato bhavet / amūḍhānāṃ praṇaśyanti trayo doṣāḥ śarīriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानानलेन मन्दश्च क्लेशेन्धन महात्त्विषः । व्याधिनिर्मग्नतनवः शय्यावेष्टनगोचराः
jñānānalena mandaśca kleśendhana mahāttviṣaḥ / vyādhinirmagnatanavaḥ śayyāveṣṭanagocarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र याति परं वेदं मनोमोहमयं फलम् । यानि दुःखान्यनेकान्यनेका भुज्यते गतिः
yatra yāti paraṃ vedaṃ manomohamayaṃ phalam / yāni duḥkhānyanekānyanekā bhujyate gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकैः प्राणिभिनित्यमेतन्मोहस्य चेष्टितम् । त्रयो वा निर्जिता दोषा यैरिदं दह्यते जगत्
pañcakaiḥ prāṇibhinityametanmohasya ceṣṭitam / trayo vā nirjitā doṣā yairidaṃ dahyate jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानयोगेन सुखं भवति तमग्निं ज्ञानयोगेन निर्वाप्य सुखितो भवेत् । तस्माज्ज्ञानाग्निना नित्यं निर्दहेत् क्लेशपर्वतम् । क्लेशपर्वतदग्धस्य सुखं पदमवस्थितम्
jñānayogena sukhaṃ bhavati tamagniṃ jñānayogena nirvāpya sukhito bhavet / tasmājjñānāgninā nityaṃ nirdahet kleśaparvatam / kleśaparvatadagdhasya sukhaṃ padamavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.