Library·Dharmasamuccaya·2

Dharmasamuccaya 2

गुरुः कीदृग्भवेत्? यो हि देशयते धर्म क्षेमं निर्वाणगामिनम् । स सर्वबन्धनच्छेत्ता गुरुर्भवति देहिनाम्

guruḥ kīdṛgbhavet? yo hi deśayate dharma kṣemaṃ nirvāṇagāminam / sa sarvabandhanacchettā gururbhavati dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छित्त्वा मोहमयं पाशं यो हि देशयते शिवम् । सन्मार्गदेशकः प्रोक्तो दुर्मार्गविनिवारकः

chittvā mohamayaṃ pāśaṃ yo hi deśayate śivam / sanmārgadeśakaḥ prokto durmārgavinivārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मस्य प्रवरत्वम् येन धर्मेण मनुजास्तरन्ति भवसागरम् । सद्धर्मप्रबरः प्रोक्तो न धर्मो लौकिको हि सः

dharmasya pravaratvam yena dharmeṇa manujāstaranti bhavasāgaram / saddharmaprabaraḥ prokto na dharmo laukiko hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्राणीमानि चत्वारि विद्यन्ते यस्य देहिनः । तस्येदं सफलं जन्म कथितं मार्गदेशकैः

kṣetrāṇīmāni catvāri vidyante yasya dehinaḥ / tasyedaṃ saphalaṃ janma kathitaṃ mārgadeśakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकलेन्द्रियतां प्राप्य लब्ध्वा बुद्धस्य शासनम् । यो न धर्मरतो मर्त्यः स पश्चादनुतप्यते

sakalendriyatāṃ prāpya labdhvā buddhasya śāsanam / yo na dharmarato martyaḥ sa paścādanutapyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमसायुज्यम् व्यासक्तमनसां नित्यं नित्यं कामगवेषिणाम् । पुत्रदारप्रसक्तानामन्तको ऽभ्येति देहिनाम्

yamasāyujyam vyāsaktamanasāṃ nityaṃ nityaṃ kāmagaveṣiṇām / putradāraprasaktānāmantako 'bhyeti dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तस्य वशीकरणम् सङ्कल्पदोषमनसं तैस्तैर्दोषैः समाकुलम् । चित्तं नयत्युपायेन चित्तबद्धा हि देहिनः

cittasya vaśīkaraṇam saṅkalpadoṣamanasaṃ taistairdoṣaiḥ samākulam / cittaṃ nayatyupāyena cittabaddhā hi dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्दमस्यातिचण्डस्य सिद्धिप्रेप्सोर्विशेषतः । न चित्तस्य वशं गच्छेत् शत्रुभूतं हि तन्नृणाम्

durdamasyāticaṇḍasya siddhiprepsorviśeṣataḥ / na cittasya vaśaṃ gacchet śatrubhūtaṃ hi tannṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सश्रुतेन सुदिष्टेन भावितेनाप्यनेकशः । धर्मेण शाम्यते चित्तं जालिनेव यथा हयः

saśrutena sudiṣṭena bhāvitenāpyanekaśaḥ / dharmeṇa śāmyate cittaṃ jālineva yathā hayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मश्रवणफलम् सद्धर्मश्रवणं कृत्वा पापाद् विरमते पुमान् । श्रेयसे प्रतिपत्तिं च नित्यमेवोपपद्यते

saddharmaśravaṇaphalam saddharmaśravaṇaṃ kṛtvā pāpād viramate pumān / śreyase pratipattiṃ ca nityamevopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मश्रवणं कृत्वा मनः प्रहलादमृच्छति । कुशलं चास्य सुमहत् सन्धाने सम्प्रतीक्षते

saddharmaśravaṇaṃ kṛtvā manaḥ prahalādamṛcchati / kuśalaṃ cāsya sumahat sandhāne sampratīkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा भवति धर्मात्मा श्रुत्वा पापं न कुर्वते । श्रुत्वा कर्मफलं ज्ञात्वा निर्वाणमधिगच्छति

śrutvā bhavati dharmātmā śrutvā pāpaṃ na kurvate / śrutvā karmaphalaṃ jñātvā nirvāṇamadhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा वेदयते धर्म श्रुत्वा बुद्धः प्रसीदति । श्रुत्वा धर्मं विमोक्षाय यतते पण्डितो नरः

śrutvā vedayate dharma śrutvā buddhaḥ prasīdati / śrutvā dharmaṃ vimokṣāya yatate paṇḍito naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मलक्षणतत्त्वज्ञः श्रुत्वा भवति मानवः । तस्माच्छ्रुत्वा प्रयत्नेन बुद्धिः कार्या प्रयत्नतः

dharmalakṣaṇatattvajñaḥ śrutvā bhavati mānavaḥ / tasmācchrutvā prayatnena buddhiḥ kāryā prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा संसारविमुखां कथां सुगतदेशिताम् । प्रहाय तृष्णां विविधां प्रयाति पदमव्ययम्

śrutvā saṃsāravimukhāṃ kathāṃ sugatadeśitām / prahāya tṛṣṇāṃ vividhāṃ prayāti padamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विधां प्रत्ययितां धर्माणां चोदमव्ययौ । श्रुत्वा तां ज्ञायते सर्वा पुमान् श्रद्धाविभावितः

caturvidhāṃ pratyayitāṃ dharmāṇāṃ codamavyayau / śrutvā tāṃ jñāyate sarvā pumān śraddhāvibhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धायतनधातूनां यदेतल्लक्षणद्वयम् । श्रुत्वा तज्ज्ञायते सर्व तस्मात् धर्मपरो भवेत्

skandhāyatanadhātūnāṃ yadetallakṣaṇadvayam / śrutvā tajjñāyate sarva tasmāt dharmaparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबला ये त्रयो दोषाः सर्वसंसारबन्धनाः । ते प्रणश्यन्त्यशेषेण सद्धर्मश्रवणेन वै

prabalā ye trayo doṣāḥ sarvasaṃsārabandhanāḥ / te praṇaśyantyaśeṣeṇa saddharmaśravaṇena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तेर्लक्षणं कृत्स्नं निवृत्तेश्चाप्यशेषतः । श्रुतिमांस्तत् प्रजानाति तस्माच्छ्रुतमनुत्तमम्

pravṛtterlakṣaṇaṃ kṛtsnaṃ nivṛtteścāpyaśeṣataḥ / śrutimāṃstat prajānāti tasmācchrutamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युकालोपपन्नस्य वेदनार्तस्य देहिनः । न व्यथा श्रुतमालम्ब्य स्वल्पापि हृदि जायते

mṛtyukālopapannasya vedanārtasya dehinaḥ / na vyathā śrutamālambya svalpāpi hṛdi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्ज्ञानेन ये दग्धाः क्लेशवृक्षाः समन्ततः । न तेषामुद्भवो भूयः कदाचिदुपलभ्यते

samyagjñānena ye dagdhāḥ kleśavṛkṣāḥ samantataḥ / na teṣāmudbhavo bhūyaḥ kadācidupalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमादविदग्धं हि श्रुतं सर्व सुखोदयम् । श्रेयसश्व श्रुतं मूलं तस्माच्छ्रुतपरो भवेत्

apramādavidagdhaṃ hi śrutaṃ sarva sukhodayam / śreyasaśva śrutaṃ mūlaṃ tasmācchrutaparo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मश्रवणं श्रुत्वा वृद्धांश्चोपास्य पण्डितः । प्रयात्यनुत्तमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

saddharmaśravaṇaṃ śrutvā vṛddhāṃścopāsya paṇḍitaḥ / prayātyanuttamaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेण वर्तते श्रुत्वा दुःखान्मुच्येत वै यथा । श्रुत्वा भवति मैत्र्यात्मा तस्माच्छ्रेयः परं श्रुतम्

dharmeṇa vartate śrutvā duḥkhānmucyeta vai yathā / śrutvā bhavati maitryātmā tasmācchreyaḥ paraṃ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायवाङ्मनसां बुद्धिः श्रुत्वा भवति देहिनाम् । तस्मात् सद्बुद्धिकामो यस्तेन श्रोतव्यमादरात्

kāyavāṅmanasāṃ buddhiḥ śrutvā bhavati dehinām / tasmāt sadbuddhikāmo yastena śrotavyamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा भावं समाश्रित्य दृढवीर्यपराक्रमम् । तरन्ति पुरुषास्तूर्ण त्रिभव विपुलं महत्

śrutvā bhāvaṃ samāśritya dṛḍhavīryaparākramam / taranti puruṣāstūrṇa tribhava vipulaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा यः पुरुषः सर्वैर्धनवानभिजायते । अश्रुतार्थधनैर्युक्तं दरिद्रं प्राहुस्तं बुधाः

śrutvā yaḥ puruṣaḥ sarvairdhanavānabhijāyate / aśrutārthadhanairyuktaṃ daridraṃ prāhustaṃ budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मनाशफलम् सद्धर्मधननष्टस्य गुरुणा वर्जितस्य च । विफलं जीवितं चेष्टं पापैरुपहतस्य च

saddharmanāśaphalam saddharmadhananaṣṭasya guruṇā varjitasya ca / viphalaṃ jīvitaṃ ceṣṭaṃ pāpairupahatasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादादीनामनिष्टफलसाधनत्वम् प्रमादिनः कुसीदस्थ पापमित्रस्य देहिनः । जीवितं निष्फलं दृष्टं बीजमुप्तं यथोसरे

pramādādīnāmaniṣṭaphalasādhanatvam pramādinaḥ kusīdastha pāpamitrasya dehinaḥ / jīvitaṃ niṣphalaṃ dṛṣṭaṃ bījamuptaṃ yathosare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रप्रामाण्यम् श्रुतदृष्टिविनिर्मुक्तमर्थमाहुर्विचक्षणाः । न चक्षुर्भ्यां विनिर्मुक्तमर्थमित्यभिधीयते

śāstraprāmāṇyam śrutadṛṣṭivinirmuktamarthamāhurvicakṣaṇāḥ / na cakṣurbhyāṃ vinirmuktamarthamityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मसेवनाग्रहः यो हि धर्म परित्यज्य अधर्ममनुतिष्ठति । स भैषज्यं परित्यज्य व्याधिमेवोपसेवते

dharmasevanāgrahaḥ yo hi dharma parityajya adharmamanutiṣṭhati / sa bhaiṣajyaṃ parityajya vyādhimevopasevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवतां सेवतां पुंसां धर्मो भवत्यनेकशः । वर्षाणां समवायेन यथोद्यानं प्रवर्धते

sevatāṃ sevatāṃ puṃsāṃ dharmo bhavatyanekaśaḥ / varṣāṇāṃ samavāyena yathodyānaṃ pravardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह वज्रासने भूमिर्न संसारे ऽन्यथा भवेत् । बोधिचित्तसमुत्थानं बोधिप्राप्तिस्तथोत्तमा

iha vajrāsane bhūmirna saṃsāre 'nyathā bhavet / bodhicittasamutthānaṃ bodhiprāptistathottamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मचारी प्रशान्तात्मा कायोत्थायी समाहितः । अवश्यं शुभभागीस्यात् स प्रमादेन वञ्चितः

dharmacārī praśāntātmā kāyotthāyī samāhitaḥ / avaśyaṃ śubhabhāgīsyāt sa pramādena vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानसेवनाग्रहः तस्माज्ज्ञानगुणान्मत्वा ज्ञानं सेवेत पण्डितः । नह्यज्ञानेन संयुक्तं पुमान् कश्चित् प्रतिभवेत्

jñānasevanāgrahaḥ tasmājjñānaguṇānmatvā jñānaṃ seveta paṇḍitaḥ / nahyajñānena saṃyuktaṃ pumān kaścit pratibhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मानुसारिणी श्रद्धा धर्मानुसारिणी श्रद्धा यथा याति सुखावहा । सातिदुर्गतिसन्यक्ता व्यसनेषु महद् बलम्

dharmānusāriṇī śraddhā dharmānusāriṇī śraddhā yathā yāti sukhāvahā / sātidurgatisanyaktā vyasaneṣu mahad balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदीपकल्पा तमसि व्याधितानामिवौषधम् । अर्थानां नेत्र भूता सा दरिद्राणां महद्बलम्

pradīpakalpā tamasi vyādhitānāmivauṣadham / arthānāṃ netra bhūtā sā daridrāṇāṃ mahadbalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवाद्यैर्ह्रियमाणानां पूर्वभूता सुखावहा । प्रमादमदमत्तानां सा प्रमादविघातिका

bhavādyairhriyamāṇānāṃ pūrvabhūtā sukhāvahā / pramādamadamattānāṃ sā pramādavighātikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तपदप्राप्तेः फलम् स हि यत्तत्पदं शान्तं निर्वाणमुनिभिर्वृतम् । तत् प्रापयत्यखेदेन सम्यग्ज्ञानपुरःसरम्

śāntapadaprāpteḥ phalam sa hi yattatpadaṃ śāntaṃ nirvāṇamunibhirvṛtam / tat prāpayatyakhedena samyagjñānapuraḥsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.