Library·Dharmasamuccaya·21

Dharmasamuccaya 21

करुणा मातेव हितकारिणी भवति कृपा सर्वेषु भूतेषु मातेव हितकारिणी । यां समाश्रित्य पुरुषाः प्रयान्ति सुखमुत्तमम्

karuṇā māteva hitakāriṇī bhavati kṛpā sarveṣu bhūteṣu māteva hitakāriṇī / yāṃ samāśritya puruṣāḥ prayānti sukhamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयान्वेषीह पुरुषः सर्वसत्त्वहिते रतः । पूजनीयः सतां याति प्रेत्य स्वर्गे च मोदते

dayānveṣīha puruṣaḥ sarvasattvahite rataḥ / pūjanīyaḥ satāṃ yāti pretya svarge ca modate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयावन्तः सदावर्त सर्वभूतहिते रतम् । तमेवं पुरुषं नित्यं प्रणमन्ति दिवौकसः

dayāvantaḥ sadāvarta sarvabhūtahite ratam / tamevaṃ puruṣaṃ nityaṃ praṇamanti divaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणान्वितो देवलोकं गच्छति प्रयाति देवलोकं च शीलवान् करुणान्वितः । कृपान्वितः स पुरुषो चन्द्रमा इव शोभते

karuṇānvito devalokaṃ gacchati prayāti devalokaṃ ca śīlavān karuṇānvitaḥ / kṛpānvitaḥ sa puruṣo candramā iva śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखार्थिना करुणा सेवितव्या आश्रयन्ति च भूतानि गतशोका गतव्यथा । तस्माद् दयाप्रयत्नेन सेवितव्या सुखार्थिना

sukhārthinā karuṇā sevitavyā āśrayanti ca bhūtāni gataśokā gatavyathā / tasmād dayāprayatnena sevitavyā sukhārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्येन यशवृद्धिर्भवति यस्य वाक् कायचित्ते (च) कारुण्येन विभूषिते । तस्य मित्रमया लोका भवन्ति यशसा वृताः

kāruṇyena yaśavṛddhirbhavati yasya vāk kāyacitte (ca) kāruṇyena vibhūṣite / tasya mitramayā lokā bhavanti yaśasā vṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यार्द्रस्य विदुषो निर्वाणं याति कारुण्यार्द्रस्य विदुषो नित्यं मृद्विन्द्रियस्य च । सम्यग्दृष्टिप्रयत्नस्य निर्वाणं नाति दूरतः

kāruṇyārdrasya viduṣo nirvāṇaṃ yāti kāruṇyārdrasya viduṣo nityaṃ mṛdvindriyasya ca / samyagdṛṣṭiprayatnasya nirvāṇaṃ nāti dūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यविभूषिता मनुष्यलोकं देववद् भूषयन्ति मनुष्यलोके ते देवा ये कारुण्येन विभूषिताः । कारुण्येन दरिद्रा ये ते दरिद्राः सतां मताः

kāruṇyavibhūṣitā manuṣyalokaṃ devavad bhūṣayanti manuṣyaloke te devā ye kāruṇyena vibhūṣitāḥ / kāruṇyena daridrā ye te daridrāḥ satāṃ matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्वाशया मर्त्याः साधवः मृद्वाशया हि ये मर्त्याः साधुवत् काञ्चनोपमाः । कारुण्यमक्षयं येषां सदा मनसि वर्तते

mṛdvāśayā martyāḥ sādhavaḥ mṛdvāśayā hi ye martyāḥ sādhuvat kāñcanopamāḥ / kāruṇyamakṣayaṃ yeṣāṃ sadā manasi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के धर्मपरायणा भवन्ति? ते च सत्त्वाः सदोद्युक्ता नित्यं धर्मपरायणाः । येषां कारुण्यदीपेन हृदयं सम्प्रकाशितम्

ke dharmaparāyaṇā bhavanti? te ca sattvāḥ sadodyuktā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ / yeṣāṃ kāruṇyadīpena hṛdayaṃ samprakāśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रात्रौ न दिवा तेषां धर्मो हि विनिवर्तते । येषां सर्वास्ववस्थासु करुणाभिरतं मतम्

na rātrau na divā teṣāṃ dharmo hi vinivartate / yeṣāṃ sarvāsvavasthāsu karuṇābhirataṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यं शीतलं चित्तम् कारुण्यशीतलं चित्तं सर्वसत्त्वहिते रतम् । भुक्त्वा सौख्यं निरुपमं पश्चाद् गच्छति निर्वृतिम्

kāruṇyaṃ śītalaṃ cittam kāruṇyaśītalaṃ cittaṃ sarvasattvahite ratam / bhuktvā saukhyaṃ nirupamaṃ paścād gacchati nirvṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यमविनाशि धनम् कारुण्यं मुनिभिः शस्तं कारुण्यं निर्मलं सरः । कारुण्यं दोषनिर्घाति कारुण्यं धनमव्ययम्

kāruṇyamavināśi dhanam kāruṇyaṃ munibhiḥ śastaṃ kāruṇyaṃ nirmalaṃ saraḥ / kāruṇyaṃ doṣanirghāti kāruṇyaṃ dhanamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणानां भूषणं चाग्रं सर्वदोषविघातकम् । कारुण्यार्द्रा हि परमं प्रयान्ति धनमच्युतम्

guṇānāṃ bhūṣaṇaṃ cāgraṃ sarvadoṣavighātakam / kāruṇyārdrā hi paramaṃ prayānti dhanamacyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यं (वै) धनं यस्मान्माधुर्यपयसा युतम् । न दाहः क्रोधजस्तस्य हृदये सम्प्रवर्तते

kāruṇyaṃ (vai) dhanaṃ yasmānmādhuryapayasā yutam / na dāhaḥ krodhajastasya hṛdaye sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारुण्यनावमारुह्य जना भवसागरं तरन्ति कारुण्यनावमारुह्य प्रीतिर्धैर्यपरायणः । त्रिदोषोर्मिमहावेगे भ्राम्यते भवसागरे

kāruṇyanāvamāruhya janā bhavasāgaraṃ taranti kāruṇyanāvamāruhya prītirdhairyaparāyaṇaḥ / tridoṣormimahāvege bhrāmyate bhavasāgare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणायाः परिभाषा गुणानामद्वयं श्रेष्ठं विना चित्तेन भूषणम् । साधूनां दयितं नित्यं कारुण्यमिति कथ्यते

karuṇāyāḥ paribhāṣā guṇānāmadvayaṃ śreṣṭhaṃ vinā cittena bhūṣaṇam / sādhūnāṃ dayitaṃ nityaṃ kāruṇyamiti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्दवं यस्य हृदये विलीनमिव काञ्चनम् । स जनो हि तु कल्पान्ते दुःखादाशु विमुच्यते

mārdavaṃ yasya hṛdaye vilīnamiva kāñcanam / sa jano hi tu kalpānte duḥkhādāśu vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयालोः श्रेयांसि रोहन्ति यस्य पात्रीकृतं चित्तं मार्दवेण समन्ततः । श्रेयांसि तस्य रोहन्ति केदार इव शालयः

dayāloḥ śreyāṃsi rohanti yasya pātrīkṛtaṃ cittaṃ mārdaveṇa samantataḥ / śreyāṃsi tasya rohanti kedāra iva śālayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतोगृहे निधानं तदव्ययं (सर्व)देहिनः । निर्वासयति दारिद्रयं नृणामध्याशयं महत्

cetogṛhe nidhānaṃ tadavyayaṃ (sarva)dehinaḥ / nirvāsayati dāridrayaṃ nṛṇāmadhyāśayaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णेन्द्रियस्याशान्तस्य निध्यानस्य विचारिणः । विषयेषु प्रमत्तस्य दुःखं नैव प्रधावति

tīkṣṇendriyasyāśāntasya nidhyānasya vicāriṇaḥ / viṣayeṣu pramattasya duḥkhaṃ naiva pradhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रेण चेतसा नित्यमनुकम्पादया पराः । ते हेतुफलतत्त्वज्ञा दुःखपाशाद् विनिर्गताः

maitreṇa cetasā nityamanukampādayā parāḥ / te hetuphalatattvajñā duḥkhapāśād vinirgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सङ्कल्पे मनो येषां रमते दोषवर्जितम् । ते दोषभयनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनुत्तरम्

na saṅkalpe mano yeṣāṃ ramate doṣavarjitam / te doṣabhayanirmuktāḥ padaṃ gacchantyanuttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षान्तिक्रियासमायुक्ते मित्रवानकुतोभयः । प्रियो भवति लोके ऽस्मिन् पश्चाद् देवेषु मोदते

kṣāntikriyāsamāyukte mitravānakutobhayaḥ / priyo bhavati loke 'smin paścād deveṣu modate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयारत्नं सदा सेव्यम् मातृवत् पितृवच्चैव सर्वलोकस्य ते जनाः । दयारत्नं सदा येषां मनसि स्थितमुत्तमम्

dayāratnaṃ sadā sevyam mātṛvat pitṛvaccaiva sarvalokasya te janāḥ / dayāratnaṃ sadā yeṣāṃ manasi sthitamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपैव सुखस्य मूलमस्ति सुखस्य च परं मूलं कृपैव परिकीर्तिता । (हृदि) यस्य कृपा नास्ति स दुःखी परिकीर्त्यते

kṛpaiva sukhasya mūlamasti sukhasya ca paraṃ mūlaṃ kṛpaiva parikīrtitā / (hṛdi) yasya kṛpā nāsti sa duḥkhī parikīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्री एव सुखावहा एकसत्योत्तरं ब्रह्म एकस्यानुत्तरं शिवम् । एकविद्या परं माता मैत्री चैका सुखावहा

maitrī eva sukhāvahā ekasatyottaraṃ brahma ekasyānuttaraṃ śivam / ekavidyā paraṃ mātā maitrī caikā sukhāvahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसका एव धन्याः अहिंसकाः सदा धन्याः सद्दृष्टिः परमा शुभा । एतद् ऋजु सदा सत्यं पापानां चापि वर्जनम्

ahiṃsakā eva dhanyāḥ ahiṃsakāḥ sadā dhanyāḥ saddṛṣṭiḥ paramā śubhā / etad ṛju sadā satyaṃ pāpānāṃ cāpi varjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणाया माहात्म्यम् कर्त्तव्यः पुरुषैस्तस्मात् कृपासंवेगमानसैः । दानशीलक्षमामैत्रीज्ञानाभ्यासश्च निर्मलः

karuṇāyā māhātmyam karttavyaḥ puruṣaistasmāt kṛpāsaṃvegamānasaiḥ / dānaśīlakṣamāmaitrījñānābhyāsaśca nirmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.