कस्य कालः परिवर्तते कामैरेवावितृष्णस्य तृष्णया तृषितस्य च । चञ्चलेन्द्रियचित्तस्य कालो ऽयं परिवर्तते
kasya kālaḥ parivartate kāmairevāvitṛṣṇasya tṛṣṇayā tṛṣitasya ca / cañcalendriyacittasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यध्येयता यस्य सुखसक्तस्य देहिनः । स्त्रीदर्शनेन मत्तस्य कालो ऽयं परिवर्तते
anityadhyeyatā yasya sukhasaktasya dehinaḥ / strīdarśanena mattasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिमरणवश्यस्य मोहितस्य च तृष्णया । बालस्य तु जनस्यास्य कालो ऽयं परिवर्तते
jātimaraṇavaśyasya mohitasya ca tṛṣṇayā / bālasya tu janasyāsya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतिचारकबद्धस्य उद्वेगवशगस्य च । प्रमादविषमूढस्य कालो ऽयं परिवर्तते
gaticārakabaddhasya udvegavaśagasya ca / pramādaviṣamūḍhasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औद्धत्यादिप्रसक्तस्य गात्रशोभारतस्य च । लाभैरतृप्तमनसः कालो ऽयं परिवर्तते
auddhatyādiprasaktasya gātraśobhāratasya ca / lābhairatṛptamanasaḥ kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चबन्धनबद्धस्य षड्भिर्व्यामोहितस्य च । त्रैलोक्यविधिमूढस्य कालो ऽयं परिवर्तते
pañcabandhanabaddhasya ṣaḍbhirvyāmohitasya ca / trailokyavidhimūḍhasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिपातानभिज्ञस्य वितर्कोपहतस्य च । जनस्य सक्तमनसः कालो ऽयं परिवर्तते
vinipātānabhijñasya vitarkopahatasya ca / janasya saktamanasaḥ kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालरमणीयेषु परिणामहितेषु च । कामेषु सक्तमनसः कालो ऽयं परिवर्तते
tatkālaramaṇīyeṣu pariṇāmahiteṣu ca / kāmeṣu saktamanasaḥ kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वदुःखानभिज्ञस्य दिव्यसौख्यरतस्य च । विप्रयोगानभिज्ञस्य कालो ऽयं परिवर्तते
pūrvaduḥkhānabhijñasya divyasaukhyaratasya ca / viprayogānabhijñasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मजालेन बद्धस्य मनस्येव विचेष्टिनः । सत्पथात् परिभ्रष्टस्य कालो ऽयं परिवर्तते
karmajālena baddhasya manasyeva viceṣṭinaḥ / satpathāt paribhraṣṭasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवदोषानभिज्ञस्य तृष्णया मूढचेतसः । मोहान्धकारमग्नस्य कालो ऽयं परिवर्तते
bhavadoṣānabhijñasya tṛṣṇayā mūḍhacetasaḥ / mohāndhakāramagnasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामैकपाशबद्धस्य निःसहायस्य देहिनः । देवीगणविमूढस्यं कालो ऽयं परिवर्तते
kāmaikapāśabaddhasya niḥsahāyasya dehinaḥ / devīgaṇavimūḍhasyaṃ kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाद् व्यपकृष्टस्य सत्पथभ्रामितस्य च । त्रैधातुकरसज्ञस्य कालो ऽयं परिवर्तते
indriyād vyapakṛṣṭasya satpathabhrāmitasya ca / traidhātukarasajñasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवरासंवरज्ञस्य व्यापादबहुलस्य च । नष्टसम्बुद्धमार्गस्य कालो ऽयं परिवर्तते
saṃvarāsaṃvarajñasya vyāpādabahulasya ca / naṣṭasambuddhamārgasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिताहितवहिर्गस्य कार्याकार्यजडस्य च । क्रीडाबाल सदृशस्य कालो ऽयं परिवर्तते
hitāhitavahirgasya kāryākāryajaḍasya ca / krīḍābāla sadṛśasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीप्रस्त्रवणोच्चेषु वनोपवनभूमिषु । (सं)क्रीडातत्परस्यास्य कालो ऽयं परिवर्तते
nadīprastravaṇocceṣu vanopavanabhūmiṣu / (saṃ)krīḍātatparasyāsya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानगिरिपृष्ठेषु धर्माकरवनेषु च । रमतः कामभोगेषु कालो ऽयं परिवर्तते
vimānagiripṛṣṭheṣu dharmākaravaneṣu ca / ramataḥ kāmabhogeṣu kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मधर्म विपाकेषु निरासक्तस्य देहिनः । केवलाहारसक्तस्य कालो ऽयं परिवर्तते
karmadharma vipākeṣu nirāsaktasya dehinaḥ / kevalāhārasaktasya kālo 'yaṃ parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरस्थितस्यापि शरीरानभिज्ञता कर्मणायुः परिश्रान्तं त्रैधातुकमिदं सदा । भ्रमन्ति चक्रवन्नित्यं न च विन्दन्ति बालिशाः
śarīrasthitasyāpi śarīrānabhijñatā karmaṇāyuḥ pariśrāntaṃ traidhātukamidaṃ sadā / bhramanti cakravannityaṃ na ca vindanti bāliśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगतः दोषानभिज्ञता विनिपातोच्छ्रु यमयं यो नामारोहते जगत् । न च दोषावधेयत्वं प्रकुर्वन्ति विमोहिताः
jagataḥ doṣānabhijñatā vinipātocchru yamayaṃ yo nāmārohate jagat / na ca doṣāvadheyatvaṃ prakurvanti vimohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरस्य कामपरिवर्जनं सौख्यहेतुः एतत् (तु) परमं सौख्यं यत् कामपरिवर्जनम् । वीतकांक्षस्य धीरस्य गतशोकस्य तापिनः
dhīrasya kāmaparivarjanaṃ saukhyahetuḥ etat (tu) paramaṃ saukhyaṃ yat kāmaparivarjanam / vītakāṃkṣasya dhīrasya gataśokasya tāpinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनीनां चरमपदप्राप्तिफलम् तदादिमध्यनिधने कल्याणं क्षेममुत्तमम् । यद् प्राप्यमुनयः श्रान्ताश्चरन्ति विगतज्वराः
munīnāṃ caramapadaprāptiphalam tadādimadhyanidhane kalyāṇaṃ kṣemamuttamam / yad prāpyamunayaḥ śrāntāścaranti vigatajvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखहेतवः कामाः सत्कामजं भवेत् सौख्यं विनिपातगतं तु तत् । न हि कामविशेषं च किञ्चिद् दुःखविपाकजम्
duḥkhahetavaḥ kāmāḥ satkāmajaṃ bhavet saukhyaṃ vinipātagataṃ tu tat / na hi kāmaviśeṣaṃ ca kiñcid duḥkhavipākajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कामेषु मतिमान् न लुभ्येत् कथञ्चन । ते हि संसारदुःखानां हेतुभूताः सुदारुणाः
tasmāt kāmeṣu matimān na lubhyet kathañcana / te hi saṃsāraduḥkhānāṃ hetubhūtāḥ sudāruṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनोपवनशैलेषु पद्माकरवनेषु च । विभ्रान्तास्तृष्णया बालाः पतन्ति सह दैवतैः
vanopavanaśaileṣu padmākaravaneṣu ca / vibhrāntāstṛṣṇayā bālāḥ patanti saha daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभकर्मासक्तेः उपदेशः काञ्चनेषु (च) शैलेषु वैदूर्यशिखरेषु च । क्षीयते हि शुभं कर्म यतस्व सह दैवतैः
śubhakarmāsakteḥ upadeśaḥ kāñcaneṣu (ca) śaileṣu vaidūryaśikhareṣu ca / kṣīyate hi śubhaṃ karma yatasva saha daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पवृक्षेषु रम्येषु नदीप्रस्त्रवणेषु च । चरतस्तैः शुभं क्षीणं यतस्व सह दैवतैः
kalpavṛkṣeṣu ramyeṣu nadīprastravaṇeṣu ca / caratastaiḥ śubhaṃ kṣīṇaṃ yatasva saha daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिभागेषु रम्येषु रत्नाकरवनेषु च । न शुभं ते सदा चीर्ण यतस्व सह दैवतैः
bhūmibhāgeṣu ramyeṣu ratnākaravaneṣu ca / na śubhaṃ te sadā cīrṇa yatasva saha daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चात्मकेन वीर्येण मनःप्रहलादकारिणा । हतस्य गतकालस्य यतस्व सह दैवतैः
pañcātmakena vīryeṇa manaḥprahalādakāriṇā / hatasya gatakālasya yatasva saha daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानां हितानभिज्ञता कामं संसक्त मनसैर्नित्यं विषयतत्परैः । न ज्ञायते हितं देवैर्यदमन्त्राहितं भवेत्
devānāṃ hitānabhijñatā kāmaṃ saṃsakta manasairnityaṃ viṣayatatparaiḥ / na jñāyate hitaṃ devairyadamantrāhitaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवनिन्दा अल्पशिष्टमिदं पुण्यं च्यवनं समुपस्थितम् । गन्तव्यमन्यत्र सुरैः सुकर्मफलभोजिभिः
devanindā alpaśiṣṭamidaṃ puṇyaṃ cyavanaṃ samupasthitam / gantavyamanyatra suraiḥ sukarmaphalabhojibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये नित्यं शुभसंसक्ताः कुर्वन्ति वा शुभं सदा । तेषां विसदृशो हेतुर्मूर्खाणां हि विवर्तते
ye nityaṃ śubhasaṃsaktāḥ kurvanti vā śubhaṃ sadā / teṣāṃ visadṛśo heturmūrkhāṇāṃ hi vivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
के मृत्युं प्रतीक्षन्ते भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । शुभशीलतमो ऽज्ञानाः सर्वदा न परायणाः
ke mṛtyuṃ pratīkṣante bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / śubhaśīlatamo 'jñānāḥ sarvadā na parāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । ये न कर्मविपाकस्य ज्ञानं रोषवधे रताः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / ye na karmavipākasya jñānaṃ roṣavadhe ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । प्रज्ञापयन्ति न समा स्तृष्णाग्निपरिवारिताः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / prajñāpayanti na samā stṛṣṇāgniparivāritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । विप्रयोगकृतं दुःखं ये न पश्यन्ति दारुणम्
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / viprayogakṛtaṃ duḥkhaṃ ye na paśyanti dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । स्त्रीजनासक्तहृदया न विन्दन्ति पुनर्भवम्
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / strījanāsaktahṛdayā na vindanti punarbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । विपत्तिव्याधिशोकेभ्यो नोद्विजन्ति कथञ्चन
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / vipattivyādhiśokebhyo nodvijanti kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । ये पापमित्रसंसर्ग प्रकुर्वन्ति महारूषम्
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / ye pāpamitrasaṃsarga prakurvanti mahārūṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । भावितं चेतसा यैर्न न च तत्त्वप्रवेशिता
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / bhāvitaṃ cetasā yairna na ca tattvapraveśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । येन सर्वास्ववस्थासु संसारभयभीरवः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / yena sarvāsvavasthāsu saṃsārabhayabhīravaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । कार्याकार्येषु ये नित्यं न सुभाषितचेतसः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / kāryākāryeṣu ye nityaṃ na subhāṣitacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । ये न तत्त्वधियो नित्यं सर्वभूतहिते रताः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / ye na tattvadhiyo nityaṃ sarvabhūtahite ratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा मृत्युं प्रतीक्षन्ते ते जनाः काममोहिताः । ये शरीर सुखार्थेन धर्म हिंसन्ति मोहिताः
bhuktvā mṛtyuṃ pratīkṣante te janāḥ kāmamohitāḥ / ye śarīra sukhārthena dharma hiṃsanti mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पण्डितलक्षणम् एकान्तमनसा नित्यं शुभं कार्यं प्रयत्नतः । अशुभं च सदा वर्ज्यमेतत् पण्डितलक्षणम्
paṇḍitalakṣaṇam ekāntamanasā nityaṃ śubhaṃ kāryaṃ prayatnataḥ / aśubhaṃ ca sadā varjyametat paṇḍitalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिपातसाधनानि क्षयं यातं च यत् शीलं स्पृष्ट्वा यः समुपागतः । प्रमादावञ्चितो ऽवश्यं विनिपातो भविष्यति
vinipātasādhanāni kṣayaṃ yātaṃ ca yat śīlaṃ spṛṣṭvā yaḥ samupāgataḥ / pramādāvañcito 'vaśyaṃ vinipāto bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयिणः परिवर्तनशीलता न तु विषयाणाम् गता गच्छन्ति यास्यन्ति देवेशाश्चैव सर्वतः । तिष्ठन्ति शिखरे रम्ये नानारत्नविभूषिते
viṣayiṇaḥ parivartanaśīlatā na tu viṣayāṇām gatā gacchanti yāsyanti deveśāścaiva sarvataḥ / tiṣṭhanti śikhare ramye nānāratnavibhūṣite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदूर्यशिखरा रम्यास्तथान्ये वनमालिनः । विषयास्तादृशा एव जनस्तु परिवर्तते
vaidūryaśikharā ramyāstathānye vanamālinaḥ / viṣayāstādṛśā eva janastu parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनोपवनरम्याणि भूमिभागानि सर्वशः । तिष्ठन्त्यविकलान्येव जनस्तु परिवर्तते
vanopavanaramyāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ / tiṣṭhantyavikalānyeva janastu parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदूर्यमयनालानि काञ्चनानि विशेषतः । पद्माकराणि तान्येव जनस्तु परिवर्तते
vaidūryamayanālāni kāñcanāni viśeṣataḥ / padmākarāṇi tānyeva janastu parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरांसि सरितो रम्याः पक्षिसङ्घैर्निरन्तरम् । तथैवाविकला ह्येते जनस्तु परिवर्तते
sarāṃsi sarito ramyāḥ pakṣisaṅghairnirantaram / tathaivāvikalā hyete janastu parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानानि रथाश्चैव हर्म्याणि च तथैव च । तिष्ठन्त्यविकला ह्येते जनस्तु परिवर्तते
vimānāni rathāścaiva harmyāṇi ca tathaiva ca / tiṣṭhantyavikalā hyete janastu parivartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवर्तनं लोकस्य विषयैर्वञ्चितस्य च । तथापि नामलोकस्य नोद्वेगो हृदि जायते
parivartanaṃ lokasya viṣayairvañcitasya ca / tathāpi nāmalokasya nodvego hṛdi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासेन खरी भूतं चित्तं संसारचारिणम् । येन मन्ये महद् दुःखं हृदये नैव वर्तते
abhyāsena kharī bhūtaṃ cittaṃ saṃsāracāriṇam / yena manye mahad duḥkhaṃ hṛdaye naiva vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलिकेन यथा बद्धाः पशवो गृहपञ्जरे । एकैकशो विनश्यन्ति शेषाणां नास्ति सम्भ्रमः
śūlikena yathā baddhāḥ paśavo gṛhapañjare / ekaikaśo vinaśyanti śeṣāṇāṃ nāsti sambhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखाय कामिनामेव इयं भूमिरवस्थिता । च्युताश्चैवोपपन्नाश्च तथामी बालिशाः सुराः
sukhāya kāmināmeva iyaṃ bhūmiravasthitā / cyutāścaivopapannāśca tathāmī bāliśāḥ surāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयोन्मुखानां मरणानभिज्ञत्वम् प्रमादाय हताः सत्त्वा मृत्युः क्षणिकदुःखदः । नावबुद्धयन्ति मरणं पशुवद् वीतसम्भ्रमाः
viṣayonmukhānāṃ maraṇānabhijñatvam pramādāya hatāḥ sattvā mṛtyuḥ kṣaṇikaduḥkhadaḥ / nāvabuddhayanti maraṇaṃ paśuvad vītasambhramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पश्चाद् दीर्घमनसः कालस्य वशमागताः । पश्चात्तापमयो वह्निर्धक्ष्यते निष्प्रतिक्षयः
te paścād dīrghamanasaḥ kālasya vaśamāgatāḥ / paścāttāpamayo vahnirdhakṣyate niṣpratikṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारुणं निष्प्रतीकारमवश्यं रूपदेहिनाम् । मरणं कालवशगं तद् विदित्वागमं चरेत्
dāruṇaṃ niṣpratīkāramavaśyaṃ rūpadehinām / maraṇaṃ kālavaśagaṃ tad viditvāgamaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रयोगान्ताः सर्वे संयोगाः समागमाः प्रियालोके वियोगाश्चाप्रियाः सदा । संयोगो विप्रयोगान्तो धर्मतेयं सनातना
viprayogāntāḥ sarve saṃyogāḥ samāgamāḥ priyāloke viyogāścāpriyāḥ sadā / saṃyogo viprayogānto dharmateyaṃ sanātanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणे लवे मुहूर्ते च दिवारात्रौ तथाध्वनि । मरणं चिन्तयेद् धीरस्तस्य नास्ति प्रतिक्रिया
kṣaṇe lave muhūrte ca divārātrau tathādhvani / maraṇaṃ cintayed dhīrastasya nāsti pratikriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतकल्मषा एव शान्तिमधिगच्छन्ति स्मृतिमग्न्यां प्रशंसन्ति येषां मरणसंभवा । श्रेयसैकपरां शान्ति प्रयान्तिं गतकल्मषाः
gatakalmaṣā eva śāntimadhigacchanti smṛtimagnyāṃ praśaṃsanti yeṣāṃ maraṇasaṃbhavā / śreyasaikaparāṃ śānti prayāntiṃ gatakalmaṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्योरर्थमनुस्मृत्य दोषो ऽयं कस्य सम्मतः । निर्दोषं हि मनः सर्वं शान्तं भवति नित्यशः
mṛtyorarthamanusmṛtya doṣo 'yaṃ kasya sammataḥ / nirdoṣaṃ hi manaḥ sarvaṃ śāntaṃ bhavati nityaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथागतैः अप्रमादपरं श्रेष्ठमुक्तम् अप्रमादपरं श्रेष्ठमिदमुक्तं तथागतैः । यन्मृत्योः स्मरणं नित्यमशुभानां च वर्जनम्
tathāgataiḥ apramādaparaṃ śreṣṭhamuktam apramādaparaṃ śreṣṭhamidamuktaṃ tathāgataiḥ / yanmṛtyoḥ smaraṇaṃ nityamaśubhānāṃ ca varjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.