तृष्णाग्निरेव नरकभूतः भवोताराय तृष्णाग्निर्ज्वलनः शीत उच्यते । नरके नारके यो ऽग्निस्तृष्णाग्निस्त्रिषु धातुषु
tṛṣṇāgnireva narakabhūtaḥ bhavotārāya tṛṣṇāgnirjvalanaḥ śīta ucyate / narake nārake yo 'gnistṛṣṇāgnistriṣu dhātuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पभूतो ह्ययं वह्निः यो ऽयं नरकसम्भवः । बहुज्वालाकुलो वह्निः तृष्णाहेतुसमुद्भवः
kalpabhūto hyayaṃ vahniḥ yo 'yaṃ narakasambhavaḥ / bahujvālākulo vahniḥ tṛṣṇāhetusamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मक्षयाद् विमुच्यन्ते नरकात् पापकारिणः । त्रिषु धातुषु दह्यन्ते नरास्तृष्णावशानुगाः
karmakṣayād vimucyante narakāt pāpakāriṇaḥ / triṣu dhātuṣu dahyante narāstṛṣṇāvaśānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिमति संसारे तृष्णाग्निरतिबन्धकः । तृष्णाग्निर्नरकं तस्मान्नाग्निर्नरकसम्भवः
anādimati saṃsāre tṛṣṇāgniratibandhakaḥ / tṛṣṇāgnirnarakaṃ tasmānnāgnirnarakasambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निः शरीरं मनश्च दहति गात्रदाहं परं कुर्यान्नारकेयो हुताशनः । शारीरं मानसं दाहं तृष्णाग्निः कुरुते नृणाम्
tṛṣṇāgniḥ śarīraṃ manaśca dahati gātradāhaṃ paraṃ kuryānnārakeyo hutāśanaḥ / śārīraṃ mānasaṃ dāhaṃ tṛṣṇāgniḥ kurute nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निः सामान्याग्निना विशिष्यते तस्माद् विशिष्यते वह्निः तृष्णाहेतुसमुद्भवः । नारकेयो ऽसमश्चैव तृष्णाग्निर्नितरां स्मृतः
tṛṣṇāgniḥ sāmānyāgninā viśiṣyate tasmād viśiṣyate vahniḥ tṛṣṇāhetusamudbhavaḥ / nārakeyo 'samaścaiva tṛṣṇāgnirnitarāṃ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमग्निः त्रिकालसम्भवः त्रिस्थानगः त्रिहेतुश्च त्रिकर्मपरिदीपकः । त्रिकालसम्भवो ज्ञेयस्तृष्णाग्निपरकस्तथा
ayamagniḥ trikālasambhavaḥ tristhānagaḥ trihetuśca trikarmaparidīpakaḥ / trikālasambhavo jñeyastṛṣṇāgniparakastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निः सदैव सर्वत्र दाहकः रागाग्निर्दह्यते स्वर्गे द्वेषाग्निस्तिर्यगे तथा । मोहाग्निर्दह्यते पापे तृष्णाग्निः सर्वदा स्थितः
tṛṣṇāgniḥ sadaiva sarvatra dāhakaḥ rāgāgnirdahyate svarge dveṣāgnistiryage tathā / mohāgnirdahyate pāpe tṛṣṇāgniḥ sarvadā sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्नेः स्वरूपनिरूपणम् मानेर्ष्याधूमविशिखः सङ्कल्पे धनसम्भवः । लोभाग्निर्दहते लोकं नाग्निः कामसमुद्भवः
tṛṣṇāgneḥ svarūpanirūpaṇam mānerṣyādhūmaviśikhaḥ saṅkalpe dhanasambhavaḥ / lobhāgnirdahate lokaṃ nāgniḥ kāmasamudbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निर्विषयसेवनेनैव वर्धते लोभाशीविषदष्टा ये तेषां शर्म न विद्यते । सेवितो भावितो लोभो भूय एवाभिवर्धते
tṛṣṇāgnirviṣayasevanenaiva vardhate lobhāśīviṣadaṣṭā ye teṣāṃ śarma na vidyate / sevito bhāvito lobho bhūya evābhivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभसमो रिपुर्भुवि नास्ति यथा यथेन्धनं प्राप्यानलो वर्धत्यनेकशः । शक्यः पालयितुं(वह्नि) र्लोभवह्निर्न(शक्यते)
lobhasamo ripurbhuvi nāsti yathā yathendhanaṃ prāpyānalo vardhatyanekaśaḥ / śakyaḥ pālayituṃ(vahni) rlobhavahnirna(śakyate)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रवद् भ्रमते लोको लोभेन परिवञ्चितः । अनादिनिधने लोके नास्ति लोभसमो रिपुः
cakravad bhramate loko lobhena parivañcitaḥ / anādinidhane loke nāsti lobhasamo ripuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशन्ति सागरजले लोभेन परिवञ्चिताः । शस्त्रसङ्घातगहनं युद्धं संप्रविशन्ति च
viśanti sāgarajale lobhena parivañcitāḥ / śastrasaṅghātagahanaṃ yuddhaṃ saṃpraviśanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभहेतोर्हि भूपाला नाशयन्ति परस्परम् । शस्त्रासिभैरवप्रोता युद्धयन्ते धनतृष्णया
lobhahetorhi bhūpālā nāśayanti parasparam / śastrāsibhairavaprotā yuddhayante dhanatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाविषविनिर्मुक्ता लोभाङ्गारविवर्जिता । समलोष्टकाञ्चना ये निर्वाणस्यान्तिके हि ते
tṛṣṇāviṣavinirmuktā lobhāṅgāravivarjitā / samaloṣṭakāñcanā ye nirvāṇasyāntike hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभाग्निः सर्वापेक्षया विषमः अतीवानुपपन्नस्य धनलोभेन दह्यते । न वह्निर्विषमस्तत्र लोभाग्निर्यत्र वर्तते
lobhāgniḥ sarvāpekṣayā viṣamaḥ atīvānupapannasya dhanalobhena dahyate / na vahnirviṣamastatra lobhāgniryatra vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभशान्तिं विना निर्वाणकथा वृथा लोभाधारप्रयत्नेन हन्यात् तान् रभसा बुधः । अनिर्वापितलोभस्य निर्वाणं दूरतः स्थितम्
lobhaśāntiṃ vinā nirvāṇakathā vṛthā lobhādhāraprayatnena hanyāt tān rabhasā budhaḥ / anirvāpitalobhasya nirvāṇaṃ dūrataḥ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवसुखपरित्यागी भवजं दुःखं नाप्नोति भवाभिलाषिणीं नान्दीं नाभिनन्दन्ति ये नराः । न तेषां भवजं दुःखं स्वप्ने समुपविद्यते
bhavasukhaparityāgī bhavajaṃ duḥkhaṃ nāpnoti bhavābhilāṣiṇīṃ nāndīṃ nābhinandanti ye narāḥ / na teṣāṃ bhavajaṃ duḥkhaṃ svapne samupavidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाबद्धान् जनान् मृत्युः शम्बूक इव कर्षति मत्स्यान् यथा जालबद्धान् शम्बूकः परिकर्षति । तृष्णाबद्धांस्तथा सत्त्वान्मृत्युः समुपकर्षति
tṛṣṇābaddhān janān mṛtyuḥ śambūka iva karṣati matsyān yathā jālabaddhān śambūkaḥ parikarṣati / tṛṣṇābaddhāṃstathā sattvānmṛtyuḥ samupakarṣati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाविषं कुत्रापि न मुञ्चति सविषैः सायकैर्विद्धो मृगो यत्र (प्र)धावति । तत्र तत्र विषं याति तथा तृष्णाविषं नृणाम्
tṛṣṇāviṣaṃ kutrāpi na muñcati saviṣaiḥ sāyakairviddho mṛgo yatra (pra)dhāvati / tatra tatra viṣaṃ yāti tathā tṛṣṇāviṣaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवाहप्रवहन्नद्या गतिर्गत्यऽनुधाविनी । यथा निर्दहते बालान् शुष्केन्धनमिवानलः
pravāhapravahannadyā gatirgatya'nudhāvinī / yathā nirdahate bālān śuṣkendhanamivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपातरम्या(विषया) विपाकज्वलनोपमाः । तस्मात् तृष्णा विमोक्तव्या यदि सौख्यं हि रोचते
āpātaramyā(viṣayā) vipākajvalanopamāḥ / tasmāt tṛṣṇā vimoktavyā yadi saukhyaṃ hi rocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि वडिशग्रस्ता मीना मृत्युवशानुगाः । तथा प्रतप्ता विषयान् परिधावन्ति दुःखिताः
yathā hi vaḍiśagrastā mīnā mṛtyuvaśānugāḥ / tathā prataptā viṣayān paridhāvanti duḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निः नरकादपि महान् नरकं नारकेयं च तृष्णानिहितं महत् । पतन्ति निधना मर्त्याः परदारोपजीविनः
tṛṣṇāgniḥ narakādapi mahān narakaṃ nārakeyaṃ ca tṛṣṇānihitaṃ mahat / patanti nidhanā martyāḥ paradāropajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाप्रेरितो मुनिरपि दुःखमनुभवति न चेष्टितमनोपापतृष्णया प्रेरितो मुनिः । षडिन्द्रियसमुद्भूतो विषयेन्धनदाहकः
tṛṣṇāprerito munirapi duḥkhamanubhavati na ceṣṭitamanopāpatṛṣṇayā prerito muniḥ / ṣaḍindriyasamudbhūto viṣayendhanadāhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवानपि तृष्णाग्निर्दहत्येव तृष्णाग्निर्दहते देवं कायाग्निर्न कथञ्चन । सुखावृताः सुखरताः सुखे(न) परिवञ्चिताः
devānapi tṛṣṇāgnirdahatyeva tṛṣṇāgnirdahate devaṃ kāyāgnirna kathañcana / sukhāvṛtāḥ sukharatāḥ sukhe(na) parivañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णापरिवञ्चितः पतनमपि नावगच्छति पतनं नावगच्छन्ति तृष्णया परिवञ्चिताः । ज्वालामालाकुलः सर्वः संसारस्तृष्णयावृतः
tṛṣṇāparivañcitaḥ patanamapi nāvagacchati patanaṃ nāvagacchanti tṛṣṇayā parivañcitāḥ / jvālāmālākulaḥ sarvaḥ saṃsārastṛṣṇayāvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निना वशीभूता जना गच्छन्ति दुर्गतिम् । तृष्णाग्निभिः परिवृतः सुरलोकः समन्ततः
tṛṣṇāgninā vaśībhūtā janā gacchanti durgatim / tṛṣṇāgnibhiḥ parivṛtaḥ suralokaḥ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निः सदैव वर्धते दह्यते विवशो रक्तः कामभोगवशीकृतः । यथा यथेन्धनं प्राप्य ज्वलनं संप्रवर्धते
tṛṣṇāgniḥ sadaiva vardhate dahyate vivaśo raktaḥ kāmabhogavaśīkṛtaḥ / yathā yathendhanaṃ prāpya jvalanaṃ saṃpravardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तथा सुखं प्राप्य तृष्णाग्निर्वर्धते नृणाम् । परिवर्तयते पुंसः काष्ठाग्निर्दाहदीपकः
tathā tathā sukhaṃ prāpya tṛṣṇāgnirvardhate nṛṇām / parivartayate puṃsaḥ kāṣṭhāgnirdāhadīpakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाग्निर्दहते लोकं परिहातुं न शक्यते । ये विशालां नदीं तीर्णा सङ्कल्पकृतभैरवीम्
tṛṣṇāgnirdahate lokaṃ parihātuṃ na śakyate / ye viśālāṃ nadīṃ tīrṇā saṅkalpakṛtabhairavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णापाशशून्यः परमां शान्तिमाप्नोति ते गताः परमां शान्तिं यान् हि तृष्णा न बाधते । तृष्णापाशविमुक्ता ये सङ्गदोषविवर्जिताः
tṛṣṇāpāśaśūnyaḥ paramāṃ śāntimāpnoti te gatāḥ paramāṃ śāntiṃ yān hi tṛṣṇā na bādhate / tṛṣṇāpāśavimuktā ye saṅgadoṣavivarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मुक्तपापकल्माषा वीतशोका हि ते बुधाः । कल्पकोटिसहस्राणि तृष्णया वञ्चिता नराः
nirmuktapāpakalmāṣā vītaśokā hi te budhāḥ / kalpakoṭisahasrāṇi tṛṣṇayā vañcitā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया वञ्चितो लोकस्तृष्णामेवोपसेवते
tṛṣṇayā vañcito lokastṛṣṇāmevopasevate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवणोदं तृषातोयं यथा पिबति नारिकः । न तेन (तुष्यति) जन्तुर्मुहुश्च परिशुष्यति
lavaṇodaṃ tṛṣātoyaṃ yathā pibati nārikaḥ / na tena (tuṣyati) janturmuhuśca pariśuṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखकरीं तृष्णां न सेवेत विषयेष्वेव तृष्णार्तश्चेष्टते पुरुषो ऽधमः । तस्मात् तृष्णां न सेवेत सा हि तृष्णा दुरासदा
duḥkhakarīṃ tṛṣṇāṃ na seveta viṣayeṣveva tṛṣṇārtaśceṣṭate puruṣo 'dhamaḥ / tasmāt tṛṣṇāṃ na seveta sā hi tṛṣṇā durāsadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णावशो नैव प्रमुच्यते तृष्णावशो हि पुरुषः संसारान्नैव मुच्यते । अनुत्तमानि सौख्यानि भुक्त्वा देवेषु जन्तवः
tṛṣṇāvaśo naiva pramucyate tṛṣṇāvaśo hi puruṣaḥ saṃsārānnaiva mucyate / anuttamāni saukhyāni bhuktvā deveṣu jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णापाशविकृष्टाः नरकं पतन्ति तृष्णापाशविकृष्टास्ते पतन्ति नरकं पुनः । अस्वतन्त्रादिकल्याणं नित्यदुःखमयं कटु
tṛṣṇāpāśavikṛṣṭāḥ narakaṃ patanti tṛṣṇāpāśavikṛṣṭāste patanti narakaṃ punaḥ / asvatantrādikalyāṇaṃ nityaduḥkhamayaṃ kaṭu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया कदापि तुष्टिर्न भवति तृष्णायाः सेवनान्मुक्तः सन्मार्गमधिगच्छति । सतृष्णस्य कुतस्तुष्टिर्विषयेषु भविष्यति
tṛṣṇayā kadāpi tuṣṭirna bhavati tṛṣṇāyāḥ sevanānmuktaḥ sanmārgamadhigacchati / satṛṣṇasya kutastuṣṭirviṣayeṣu bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तृप्तिर्या वितृष्णस्य वीतशोकस्य देहिनः । एवं वितर्कविहिताः प्रमादेन च वञ्चिताः
sā tṛptiryā vitṛṣṇasya vītaśokasya dehinaḥ / evaṃ vitarkavihitāḥ pramādena ca vañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया देवानपि नरकं यान्ति तृष्णयाः तोषिता देवाः पतन्ति नरकं पुनः । विडम्बनेयं परमा यत्सुरा नरकं गताः
tṛṣṇayā devānapi narakaṃ yānti tṛṣṇayāḥ toṣitā devāḥ patanti narakaṃ punaḥ / viḍambaneyaṃ paramā yatsurā narakaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडकाः परमा भूत्वा कामस्य वशमागताः । न चोद्विजन्ति संसारान् प्राणिनश्चित्तमोहिताः
krīḍakāḥ paramā bhūtvā kāmasya vaśamāgatāḥ / na codvijanti saṃsārān prāṇinaścittamohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया दुःखतरं पदमाप्नोति दुःखाद् दुःखतरं यान्ति तृष्णया परिवञ्चिताः । यथा यथा सुखस्याप्तिर्वर्धते जालिनी तथा
tṛṣṇayā duḥkhataraṃ padamāpnoti duḥkhād duḥkhataraṃ yānti tṛṣṇayā parivañcitāḥ / yathā yathā sukhasyāptirvardhate jālinī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जालिनीवह्निदग्धस्य नरकानुपकर्षति । सतृष्णस्य वितर्का ये तेषां संख्या न विद्यते
jālinīvahnidagdhasya narakānupakarṣati / satṛṣṇasya vitarkā ye teṣāṃ saṃkhyā na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयगामिनः तृष्णया मृत्युमुखमेव प्रविशन्ति अवितर्कवितर्कन्तु मृत्युराजो विकर्षति । वितर्ककामवशगास्तृष्णाविषयगामिनः
viṣayagāminaḥ tṛṣṇayā mṛtyumukhameva praviśanti avitarkavitarkantu mṛtyurājo vikarṣati / vitarkakāmavaśagāstṛṣṇāviṣayagāminaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामास्वादप्रमत्ताः विषयिणो दुःखिनस्तिष्ठन्ति सुखस्य भोगिनं दृष्ट्वा न विद्वद्भिस्तथेष्यते । कामास्वादप्रमत्तानां प्राणिनां विषयार्थिनाम्
kāmāsvādapramattāḥ viṣayiṇo duḥkhinastiṣṭhanti sukhasya bhoginaṃ dṛṣṭvā na vidvadbhistatheṣyate / kāmāsvādapramattānāṃ prāṇināṃ viṣayārthinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहिनः तृष्णया दहयन्ते जालिनी बाधते नित्यं यथा बध्नन्ति देहिनः । पञ्चालम्बनमेतत्तु तृष्णया नैव दहयते
dehinaḥ tṛṣṇayā dahayante jālinī bādhate nityaṃ yathā badhnanti dehinaḥ / pañcālambanametattu tṛṣṇayā naiva dahayate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाविमुक्ता विमला भवन्ति तृष्णाविमुक्तविमला न पापपुरगामिनः । सङ्कल्पदोषा कुटिला त्रिदोषरजसोद्भवाः
tṛṣṇāvimuktā vimalā bhavanti tṛṣṇāvimuktavimalā na pāpapuragāminaḥ / saṅkalpadoṣā kuṭilā tridoṣarajasodbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया संसारसागरे परिवर्ते पतन्ति जनाः प्रमादजलगम्भीराः स्त्रीरागकृतसेवनाः । गीततूर्यस्वराः शीघ्रं सुरापानाच्च चञ्चलाः
tṛṣṇayā saṃsārasāgare parivarte patanti janāḥ pramādajalagambhīrāḥ strīrāgakṛtasevanāḥ / gītatūryasvarāḥ śīghraṃ surāpānācca cañcalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सञ्छन्नविषया सर्वे मनः क्षिप्ततरङ्गिणः । तृष्णानदीषु विषमे वहन्ति न च गोचरे
sañchannaviṣayā sarve manaḥ kṣiptataraṅgiṇaḥ / tṛṣṇānadīṣu viṣame vahanti na ca gocare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाहन्ते ते च सम्मूढाः सुरा रागेण वञ्चिताः । त्रिदोषकाष्ठसंभूताः प्रमादानिलवेगतः
gāhante te ca sammūḍhāḥ surā rāgeṇa vañcitāḥ / tridoṣakāṣṭhasaṃbhūtāḥ pramādānilavegataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णानलः सुरगणान् दहते न च ते विदुः । न क्षणो नापि हि लवो न मुहूर्त कथञ्चन
tṛṣṇānalaḥ suragaṇān dahate na ca te viduḥ / na kṣaṇo nāpi hi lavo na muhūrta kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या न तृष्णावशगतैः सुरैः समुपभुज्यते । तृष्णाभूमिरियं काष्ठा वितर्कजलसम्भृता
yā na tṛṣṇāvaśagataiḥ suraiḥ samupabhujyate / tṛṣṇābhūmiriyaṃ kāṣṭhā vitarkajalasambhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णासर्पदग्धः कालवशीकृतो भवति यस्मिन् क्रीडन्ति विवशाः देवाः कामवशानुगाः । चित्तादिना प्रचण्डेन तृष्णाविषविसर्पिणा
tṛṣṇāsarpadagdhaḥ kālavaśīkṛto bhavati yasmin krīḍanti vivaśāḥ devāḥ kāmavaśānugāḥ / cittādinā pracaṇḍena tṛṣṇāviṣavisarpiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दष्टानुपञ्चशीर्षेण किं वृथा विलपस्यथ । तृष्णानदी विशालेयं पञ्चतीर्थसमुद्भवा
daṣṭānupañcaśīrṣeṇa kiṃ vṛthā vilapasyatha / tṛṣṇānadī viśāleyaṃ pañcatīrthasamudbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णामोहेन्द्रजालेन विप्रकीर्णेन सर्वदा । तथा प्रपञ्चिता देवा यथा न शुभभागिनः
tṛṣṇāmohendrajālena viprakīrṇena sarvadā / tathā prapañcitā devā yathā na śubhabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाविषयघृतसिक्तो वर्धत एव नेन्द्रियाणि सदा कामैस्तृप्यन्ति हि कथञ्चन । संवर्धते तथा तृष्णा घृतसिक्तो यथानलः
tṛṣṇāviṣayaghṛtasikto vardhata eva nendriyāṇi sadā kāmaistṛpyanti hi kathañcana / saṃvardhate tathā tṛṣṇā ghṛtasikto yathānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया विविधासु योनिषु जनाः भ्रमन्ति नानाविधैः सुखैरेषा जालिनी लोकनाशिनी । नरकप्रेततिर्यक्षु भ्रामयन्ती नरान् सदा
tṛṣṇayā vividhāsu yoniṣu janāḥ bhramanti nānāvidhaiḥ sukhaireṣā jālinī lokanāśinī / narakapretatiryakṣu bhrāmayantī narān sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीततृष्णः निर्मुक्तबन्धनः परमां गतिमाप्नोति मृत्यूपपत्तिदोलायां श्लिष्यन्ते बालिशाः जनाः । सुशीलावीततृष्णाश्च गतास्ते परमां गतिम्
vītatṛṣṇaḥ nirmuktabandhanaḥ paramāṃ gatimāpnoti mṛtyūpapattidolāyāṃ śliṣyante bāliśāḥ janāḥ / suśīlāvītatṛṣṇāśca gatāste paramāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मुक्तबन्धना धीरा गतशोका गतव्यथाः । सुखं प्राप्नुवन्ति नित्यं ये न तृष्णावशानुगाः । जन्मदुःखमयैः पाशैर्न ते विध्यन्ति सूरयः
nirmuktabandhanā dhīrā gataśokā gatavyathāḥ / sukhaṃ prāpnuvanti nityaṃ ye na tṛṣṇāvaśānugāḥ / janmaduḥkhamayaiḥ pāśairna te vidhyanti sūrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाविसृष्टिः ज्ञानाय प्रवर्तयति येषां सर्वास्ववस्थासु ज्ञानेषु विहितं मनः । अनिमित्ते मनो येषां विसृष्टा ये च तृष्णया । ते वीतमलकान्ताराः पारं प्राप्ताः सुखोदयम्
tṛṣṇāvisṛṣṭiḥ jñānāya pravartayati yeṣāṃ sarvāsvavasthāsu jñāneṣu vihitaṃ manaḥ / animitte mano yeṣāṃ visṛṣṭā ye ca tṛṣṇayā / te vītamalakāntārāḥ pāraṃ prāptāḥ sukhodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णामोहप्रमत्ताः भवे भवे भ्रमन्ति तृष्णामोहप्रमत्ता ये रतिसौख्यास्तथैव च । मोहितास्ते देवगणा भ्रमिष्यन्ति भवे भवे
tṛṣṇāmohapramattāḥ bhave bhave bhramanti tṛṣṇāmohapramattā ye ratisaukhyāstathaiva ca / mohitāste devagaṇā bhramiṣyanti bhave bhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहर्निशं तृष्णा तापयति कुट्टनव्यवहारा ये परिचित्तापहारिणः । अविद्याबहुला ये वा नित्यं दाहाभिकाङ्क्षिणः । न रात्रौ न दिवा तेषां हृदयं सुप्रसीदति
aharniśaṃ tṛṣṇā tāpayati kuṭṭanavyavahārā ye paricittāpahāriṇaḥ / avidyābahulā ye vā nityaṃ dāhābhikāṅkṣiṇaḥ / na rātrau na divā teṣāṃ hṛdayaṃ suprasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभाभिभूताः तुषाग्निकल्पा भवन्ति लोभाभिभूतमनसां परिवित्ताभिकाङ्क्षिणाम् । तेषां तुषाग्निकल्पानां विश्वसेन्न स्वभावतः
lobhābhibhūtāḥ tuṣāgnikalpā bhavanti lobhābhibhūtamanasāṃ parivittābhikāṅkṣiṇām / teṣāṃ tuṣāgnikalpānāṃ viśvasenna svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयेन्धन सर्पाद् भयमेवोचितम् बिभेति हि नरः सर्वः सर्पादिव विषेन्धनात् । लोभेन विषयेणैवाभिभूतास्ते नरा भृशम्
viṣayendhana sarpād bhayamevocitam bibheti hi naraḥ sarvaḥ sarpādiva viṣendhanāt / lobhena viṣayeṇaivābhibhūtāste narā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णावशगाः विविधां योनिं लभन्ते ते मृता नरकं यान्ति प्रेतयोनिं तथैव च । तस्मादपि विनिर्मुक्ता नरकाद् वह्निसम्मुखात्
tṛṣṇāvaśagāḥ vividhāṃ yoniṃ labhante te mṛtā narakaṃ yānti pretayoniṃ tathaiva ca / tasmādapi vinirmuktā narakād vahnisammukhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाङ्क्षिणः नित्यं दुःखभागिनो भवन्ति पञ्चजन्मशतान्येते भवन्ति परिकाङ्क्षिणः । विवर्णा दीनवदना नित्यं दुःखस्य भागिनः । भवन्ति मनुजाः सर्वे लोभोपहतचेतसः
ākāṅkṣiṇaḥ nityaṃ duḥkhabhāgino bhavanti pañcajanmaśatānyete bhavanti parikāṅkṣiṇaḥ / vivarṇā dīnavadanā nityaṃ duḥkhasya bhāginaḥ / bhavanti manujāḥ sarve lobhopahatacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकसम्पन्नाः परमां गतिं लभन्ते प्रहीणलोभा ये सन्ति नित्यं ज्ञानाभिकाङ्क्षिणः । बुद्धिमन्तः सदा सन्तः ते गताः परमां गतिम् । निर्वाणहृदया वीतलोभमोहाः सदा नराः
vivekasampannāḥ paramāṃ gatiṃ labhante prahīṇalobhā ye santi nityaṃ jñānābhikāṅkṣiṇaḥ / buddhimantaḥ sadā santaḥ te gatāḥ paramāṃ gatim / nirvāṇahṛdayā vītalobhamohāḥ sadā narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभाकृष्टस्य विनिपातः लोभाशीविषदष्टस्य विनिपातो ध्रुवं स्थितः । क्रियमाणो ध्रुवं लोको वर्धते स मुहुर्मुहुः
lobhākṛṣṭasya vinipātaḥ lobhāśīviṣadaṣṭasya vinipāto dhruvaṃ sthitaḥ / kriyamāṇo dhruvaṃ loko vardhate sa muhurmuhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्केन्धनं समादाय यथा वह्निः प्रवर्धते । धनतृष्णारताः सत्त्वाः धनोपार्जनतत्पराः
śuṣkendhanaṃ samādāya yathā vahniḥ pravardhate / dhanatṛṣṇāratāḥ sattvāḥ dhanopārjanatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युकाले समुत्पन्ने त्यजन्ति विवशा धनम् । यच्च तत्सम्भवं योगात् तत् सर्व न विनश्यति
mṛtyukāle samutpanne tyajanti vivaśā dhanam / yacca tatsambhavaṃ yogāt tat sarva na vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभात्मा घोरं नरकं याति तेन वित्तेन लोभात्मा नीयते नरकं भृशम् । अन्यैस्तद्भुज्यते वित्तं स तु पापेन लिप्यते
lobhātmā ghoraṃ narakaṃ yāti tena vittena lobhātmā nīyate narakaṃ bhṛśam / anyaistadbhujyate vittaṃ sa tu pāpena lipyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयान्ति नरकं घोरं पश्चात्तापेन दह्यते । अनर्थो ह्यर्थरूपेण सुखरूपेण वा सुखम्
prayānti narakaṃ ghoraṃ paścāttāpena dahyate / anartho hyartharūpeṇa sukharūpeṇa vā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभत्यागं प्राज्ञः कुर्यात् अमित्रं मित्ररूपेण लोभो ऽयं हृदि वर्तते । न लोभं संश्रयेत् प्राज्ञो लोभाग्निर्दह्यते सदा
lobhatyāgaṃ prājñaḥ kuryāt amitraṃ mitrarūpeṇa lobho 'yaṃ hṛdi vartate / na lobhaṃ saṃśrayet prājño lobhāgnirdahyate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभदग्धाः नरकगामिनो भवन्ति तेन दग्धा भृशं सत्त्वाः पश्चान्नरकगामिनः । लोकसाधारणा ह्येते विभवाः सुखवर्जिताः
lobhadagdhāḥ narakagāmino bhavanti tena dagdhā bhṛśaṃ sattvāḥ paścānnarakagāminaḥ / lokasādhāraṇā hyete vibhavāḥ sukhavarjitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाभयविमुक्तिरेव श्रेयस्करी तेषामर्थे कथं पाप क्रियते मन्दबुद्धिभिः । तृष्णाभयविमुक्तस्य निराशस्य हि सर्वतः
tṛṣṇābhayavimuktireva śreyaskarī teṣāmarthe kathaṃ pāpa kriyate mandabuddhibhiḥ / tṛṣṇābhayavimuktasya nirāśasya hi sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतकाङ्क्षस्य धीरस्य नित्यं पदमवस्थितम् । सम्पत्तौ धाबते लोको विपत्तौ नावबुध्यते
vītakāṅkṣasya dhīrasya nityaṃ padamavasthitam / sampattau dhābate loko vipattau nāvabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्पत्तिः क्षयान्ता विपदन्ता हि सम्पत्तिः क्षयान्तं दिवसं यथा । यथा तिष्ठति सम्पत्तिः विपत्तिः पापिका तथा
sampattiḥ kṣayāntā vipadantā hi sampattiḥ kṣayāntaṃ divasaṃ yathā / yathā tiṣṭhati sampattiḥ vipattiḥ pāpikā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामभोगैर्देवा अपि नरकं यान्ति अवितृप्तस्य कामेभ्यस्तृष्णया परिदह्यते । यस्येष्टाः सम्पदो नित्यं सुखं चाभिमतं सदा
kāmabhogairdevā api narakaṃ yānti avitṛptasya kāmebhyastṛṣṇayā paridahyate / yasyeṣṭāḥ sampado nityaṃ sukhaṃ cābhimataṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनि नाशयते तासां तृष्णा नष्टा सुखावहा । ते देवा नरकं यान्ति कामभोगैस्तथार्पिताः
jani nāśayate tāsāṃ tṛṣṇā naṣṭā sukhāvahā / te devā narakaṃ yānti kāmabhogaistathārpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनलाचेष्टितं सर्व तद् वदन्ति तथागताः । मनुष्या यच्च नरकं प्रया(न्ति) शतशस्तथा
analāceṣṭitaṃ sarva tad vadanti tathāgatāḥ / manuṣyā yacca narakaṃ prayā(nti) śataśastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुग्धाः यति जीवनं नावगच्छन्ति चेष्टितं तद् विशालायाः योषिकाया विदुर्बुधाः । विमोहिता न विन्दन्ति त्वरितं स्वल्पजीवितम्
vimugdhāḥ yati jīvanaṃ nāvagacchanti ceṣṭitaṃ tad viśālāyāḥ yoṣikāyā vidurbudhāḥ / vimohitā na vindanti tvaritaṃ svalpajīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णया सुकृतानि विनश्यन्ति सुकृतानि च नश्यन्ति तृष्णा नैव विनश्यति । भवे भवे गता सत्वाः न विन्दन्ति शुभाशुभम्
tṛṣṇayā sukṛtāni vinaśyanti sukṛtāni ca naśyanti tṛṣṇā naiva vinaśyati / bhave bhave gatā satvāḥ na vindanti śubhāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभस्य फलमेवेष्टं यत् सुराः परिभुञ्जते । अशुभस्य तथा दृष्टमसुखं विनिपातजम्
śubhasya phalameveṣṭaṃ yat surāḥ paribhuñjate / aśubhasya tathā dṛṣṭamasukhaṃ vinipātajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभप्रहीणा एव जरामरणरहिता भवन्ति शुभाशुभप्रहीणा ये सङ्गदोषविवर्जिताः । ते गताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
śubhāśubhaprahīṇā eva jarāmaraṇarahitā bhavanti śubhāśubhaprahīṇā ye saṅgadoṣavivarjitāḥ / te gatāḥ paramaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णानदीपरिक्षिप्तः जनः किमपि नावगच्छति पञ्चारं भवचक्रं तत् तृष्णानाभिपुरःसरम् । नदीरागपरिक्षिप्तं न च लोको ऽवबुध्यते
tṛṣṇānadīparikṣiptaḥ janaḥ kimapi nāvagacchati pañcāraṃ bhavacakraṃ tat tṛṣṇānābhipuraḥsaram / nadīrāgaparikṣiptaṃ na ca loko 'vabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषावर्ततरा ज्ञेया सङ्कल्पमकराकुलाः । तृष्णानदी विशालेयं न च लोको ऽवबुध्यते
doṣāvartatarā jñeyā saṅkalpamakarākulāḥ / tṛṣṇānadī viśāleyaṃ na ca loko 'vabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णा त्रिषु कालेषु वञ्चिका त्रिकाले वञ्चनी तृष्णा नित्यमज्ञानकारिणी । न तस्यां विश्वसेद् धीमान् संसारबन्धना हि सा
tṛṣṇā triṣu kāleṣu vañcikā trikāle vañcanī tṛṣṇā nityamajñānakāriṇī / na tasyāṃ viśvased dhīmān saṃsārabandhanā hi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णा लोकबन्धनभूता मित्रवद् दृश्यते काले शत्रुवच्च निकृन्तति । न तस्यां विश्वसेत् प्राज्ञः सा हि लोकस्य बन्धनम्
tṛṣṇā lokabandhanabhūtā mitravad dṛśyate kāle śatruvacca nikṛntati / na tasyāṃ viśvaset prājñaḥ sā hi lokasya bandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यं हि बन्धनं छेत्तुमायसं दारुवत्तथा । न तृष्णाबन्धनं छेत्तुं नित्यं कामगवेषिभिः
śakyaṃ hi bandhanaṃ chettumāyasaṃ dāruvattathā / na tṛṣṇābandhanaṃ chettuṃ nityaṃ kāmagaveṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्येष्टो बन्धभेदो ऽयं यस्येष्टं सुखमव्ययम् । स तृष्णया विमुक्तः (स्यात्)प्रज्ञाशो (धनकृद्) भवेत्
yasyeṣṭo bandhabhedo 'yaṃ yasyeṣṭaṃ sukhamavyayam / sa tṛṣṇayā vimuktaḥ (syāt)prajñāśo (dhanakṛd) bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानेन तृष्णावृक्षस्य छेदनं कर्त्तव्यम् ज्ञानालोकः सुखालोको दुःखं तृष्णातमःस्मृतम् । तस्मादालोकमास्थाय तमो नुदति पण्डितः
jñānena tṛṣṇāvṛkṣasya chedanaṃ karttavyam jñānālokaḥ sukhāloko duḥkhaṃ tṛṣṇātamaḥsmṛtam / tasmādālokamāsthāya tamo nudati paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानखड्गेन तीक्ष्णेन तृष्णावृक्षं निकृन्तति । निकृत्तवृक्षः (स) नरः सुखं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
jñānakhaḍgena tīkṣṇena tṛṣṇāvṛkṣaṃ nikṛntati / nikṛttavṛkṣaḥ (sa) naraḥ sukhaṃ prāpnotyanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषेण बहुला ह्येषा नदी प्रस्रवणाकुला । दोषा नेतानहित्वा (न) भवान्मुञ्चति पण्डितः
doṣeṇa bahulā hyeṣā nadī prasravaṇākulā / doṣā netānahitvā (na) bhavānmuñcati paṇḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञानावमाश्रित्य तृष्णानद्याः पारं गच्छति तृष्णानदीं त्रिपथगां प्रमादावर्तदुस्तराम् । प्रज्ञानावं समाश्रित्य पारं गच्छन्त्यनामयम्
prajñānāvamāśritya tṛṣṇānadyāḥ pāraṃ gacchati tṛṣṇānadīṃ tripathagāṃ pramādāvartadustarām / prajñānāvaṃ samāśritya pāraṃ gacchantyanāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेच्छतामहच्छत्रं येन चायान्ति बालिशाः । तस्मान्महेच्छता बध्या त्वयेयं ज्ञानचक्षुषा
mahecchatāmahacchatraṃ yena cāyānti bāliśāḥ / tasmānmahecchatā badhyā tvayeyaṃ jñānacakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेच्छैव हृदयव्रणभूता महेच्छताव्रणस्तीव्रो हृदये यस्य जायते । न रात्रौ न दिवा तस्य सुखं भवति लोभिनः
mahecchaiva hṛdayavraṇabhūtā mahecchatāvraṇastīvro hṛdaye yasya jāyate / na rātrau na divā tasya sukhaṃ bhavati lobhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पे तु न सम्भूतः तृष्णावायुसमीरितः । महेच्छतामयो वह्निर्दहते हृदयं नृणाम्
saṅkalpe tu na sambhūtaḥ tṛṣṇāvāyusamīritaḥ / mahecchatāmayo vahnirdahate hṛdayaṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभेनात्मनो ऽहितं कुर्वन्ति जनाः लोभेनावेष्टितमनाः पुरुषो लघुचेतसा । जीवितान्यपि साराणि जहाति धनतृष्णया
lobhenātmano 'hitaṃ kurvanti janāḥ lobhenāveṣṭitamanāḥ puruṣo laghucetasā / jīvitānyapi sārāṇi jahāti dhanatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापानि हि च कर्माणि कुर्वन्ति पुरुषाः क्षितौ । धनलाभेन तत् सर्व प्रवदन्ति मनीषिणः
pāpāni hi ca karmāṇi kurvanti puruṣāḥ kṣitau / dhanalābhena tat sarva pravadanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये साहसं न कुर्वन्ति विशन्ति ज्वलनं च यत् । तत् सर्व लोभदोषेण कुर्वन्त्यहितमात्मनः
ye sāhasaṃ na kurvanti viśanti jvalanaṃ ca yat / tat sarva lobhadoṣeṇa kurvantyahitamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रानिलानि दुःखानि विविधानि च (सर्वतः) । विशन्ति (वै) नरा मूढा लोभस्तत्र हि कारणम्
śastrānilāni duḥkhāni vividhāni ca (sarvataḥ) / viśanti (vai) narā mūḍhā lobhastatra hi kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयस्थो मनोवह्निर्नित्यं बह्विच्छतां नृणाम् । अल्पेच्छतया (हि) हृच्छान्तिर्भवतिलाभिनः
hṛdayastho manovahnirnityaṃ bahvicchatāṃ nṛṇām / alpecchatayā (hi) hṛcchāntirbhavatilābhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाग्निरिन्धनेनैव प्रशान्तिमधिगच्छति । तथा वह्विच्छतां नृणां धनैर्वृद्धिः प्रजायते
yathāgnirindhanenaiva praśāntimadhigacchati / tathā vahvicchatāṃ nṛṇāṃ dhanairvṛddhiḥ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पेच्छतैव सुखम् भूपाला (हि) धनैस्तृप्ताः कोटिशो निधनं गताः । यास्यन्ति चान्ये निधनं तस्मादल्पेच्छता सुखम्
alpecchataiva sukham bhūpālā (hi) dhanaistṛptāḥ koṭiśo nidhanaṃ gatāḥ / yāsyanti cānye nidhanaṃ tasmādalpecchatā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष पन्थाः शिवः श्रेष्ठो येन तृष्णा वशीकृता
eṣa panthāḥ śivaḥ śreṣṭho yena tṛṣṇā vaśīkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.