<अग्निं त्वाहुर् वैश्वानरं सदनान् प्रदहन्व् अगाः । स नो देवत्राधि ब्रूहि मा रिषामा वयं तव [प्स् १।९५।३, सकल अल्सो अत् वैत्स् ६।७]> इति तम् एताभिः पञ्चभिर् ऋग्भिर् उपाकुरुते <यद् अक्रन्दः प्रथमं जायमानः [ऋव् १।१६३।१]> इति [एद्। प्रतमं, चोर्रेच्तेद् प्। ३०२] सो ऽशाम्यत् तस्माद् अश्वः पशूनां जिघत्सुतमो भवति वैश्वानरो ह्य् एष तस्माद् अग्निपदम् अश्वं ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मणे हि प्रत्तम् तस्य रसम् अपीडयत् स रसो ऽभवत् रसो ह वा एष तं वा एतं रसं सन्तं रथ इत्य् आचक्षते परोक्षेण परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषः स देवान् आगच्छत् स देवेभ्यो ऽन्वातिष्ठत् तस्माद् देवा अबिभयुस् तं ब्रह्मणे प्रायच्छत् तम् एतयर्चाज्याहुत्याभ्यजुहोत् <इन्द्रस्यौजो मरुताम् अनीकम् [श्स् ६।१२५।३, च्फ़्। प्स् १५।११।७]> इति रथम् अभिहुत्य तम् एतयर्चातिष्ठद् <वनस्पते वीड्वङ्गो हि भूयाः [श्स् ६।१२५।१, प्स् १५।११।८]> इति तस्माद् आग्न्याधेयिकं रथं ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मणे हि प्रत्तम् तस्य तक्षाणस् तनूं ज्येष्ठां दक्षिणां निरमिमत तां पञ्चस्व् अपश्यद् ऋचि यजुषि साम्नि शान्ते ऽथ घोरे तासां द्वे ब्रह्मणे प्रायच्छद् वाचं च ज्योतिश् च वाग् वै धेनुर् ज्योतिर् हिरण्यम् तस्माद् आग्न्याधेयिकां चातुःप्राश्यां धेनुं ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मणे हि प्रत्ता पशुषु शाम्यमानेषु चक्षुर् हापयन्ति चक्षुर् एव तद् आत्मनि धत्ते यद् वै चक्षुस् तद् धिरण्यम् तस्माद् आग्न्याधेयिकं हिरण्यं ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मणे हि प्रत्तं तस्यात्मन्न् अधत्त तेन प्राज्वलयत् यन् नाधत्त तद् आग्लाभवत् तद् आग्ला भूत्वा सा समुद्रं प्राविशत् [च्फ़्। प्स् १७।२८।१ फ़ोर् थिस् अन्द् थे फ़ोल्लोwइन्ग् सेन्तेन्चेस्] सा समुद्रम् अदहत् तस्मात् समुद्रो दुर्गिरवपि वैश्वानरेण हि दग्धः सा पृथिवीम् उदैत् सा पृथिवीं व्यदहत् सा देवान् आगच्छत् सा देवान् अहेडत् ते देवा ब्रह्माणम् उपाधावन् स नैवागायन् नानृत्यत् सैषाग्ला एषा कारुविदा नम तं वा एतम् आग्लाहतं सन्तम् आग्लागृध इत्य् आचक्षते परोक्षेण परोक्षप्रिया इव हि देवा भवन्ति प्रत्यक्षद्विषाः [एद्। -द्विषो] य एष ब्राह्मणो गायनो नर्तनो वा भवति तम् आग्लागृध इत्य् आचक्षते तस्माद् ब्राह्मणो नैव गायेन् न नृत्येन् माग्लागृधः स्यात् तस्माद् ब्राह्म्यं पूर्वं हविर् अपरं प्राजापत्यं प्राजापत्याद् ब्राह्म्यम् एवोत्तरम् इति ब्राह्मणम् ॥ २१ ॥
<agniṃ tvāhur vaiśvānaraṃ sadanān pradahanv agāḥ | sa no devatrādhi brūhi mā riṣāmā vayaṃ tava [PS 1.95.3, sakala also at VaitS 6.7]> iti tam etābhiḥ pañcabhir ṛgbhir upākurute <yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamānaḥ [ṚV 1.163.1]> iti [ed. pratamaṃ, corrected p. 302] so 'śāmyat tasmād aśvaḥ paśūnāṃ jighatsutamo bhavati vaiśvānaro hy eṣa tasmād agnipadam aśvaṃ brahmaṇe dadāti brahmaṇe hi prattam tasya rasam apīḍayat sa raso 'bhavat raso ha vā eṣa taṃ vā etaṃ rasaṃ santaṃ ratha ity ācakṣate parokṣeṇa parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ sa devān āgacchat sa devebhyo 'nvātiṣṭhat tasmād devā abibhayus taṃ brahmaṇe prāyacchat tam etayarcājyāhutyābhyajuhot <indrasyaujo marutām anīkam [ŚS 6.125.3, cf. PS 15.11.7]> iti ratham abhihutya tam etayarcātiṣṭhad <vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyāḥ [ŚS 6.125.1, PS 15.11.8]> iti tasmād āgnyādheyikaṃ rathaṃ brahmaṇe dadāti brahmaṇe hi prattam tasya takṣāṇas tanūṃ jyeṣṭhāṃ dakṣiṇāṃ niramimata tāṃ pañcasv apaśyad ṛci yajuṣi sāmni śānte 'tha ghore tāsāṃ dve brahmaṇe prāyacchad vācaṃ ca jyotiś ca vāg vai dhenur jyotir hiraṇyam tasmād āgnyādheyikāṃ cātuḥprāśyāṃ dhenuṃ brahmaṇe dadāti brahmaṇe hi prattā paśuṣu śāmyamāneṣu cakṣur hāpayanti cakṣur eva tad ātmani dhatte yad vai cakṣus tad dhiraṇyam tasmād āgnyādheyikaṃ hiraṇyaṃ brahmaṇe dadāti brahmaṇe hi prattaṃ tasyātmann adhatta tena prājvalayat yan nādhatta tad āglābhavat tad āglā bhūtvā sā samudraṃ prāviśat [cf. PS 17.28.1 for this and the following sentences] sā samudram adahat tasmāt samudro durgiravapi vaiśvānareṇa hi dagdhaḥ sā pṛthivīm udait sā pṛthivīṃ vyadahat sā devān āgacchat sā devān aheḍat te devā brahmāṇam upādhāvan sa naivāgāyan nānṛtyat saiṣāglā eṣā kāruvidā nama taṃ vā etam āglāhataṃ santam āglāgṛdha ity ācakṣate parokṣeṇa parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣāḥ [ed. -dviṣo] ya eṣa brāhmaṇo gāyano nartano vā bhavati tam āglāgṛdha ity ācakṣate tasmād brāhmaṇo naiva gāyen na nṛtyen māglāgṛdhaḥ syāt tasmād brāhmyaṃ pūrvaṃ havir aparaṃ prājāpatyaṃ prājāpatyād brāhmyam evottaram iti brāhmaṇam || 21 ||
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.