Govindbhagavatpada: Rasahrdayatantra [GRht] 16

<सारण:: मोतिवतिओन्> इति रक्तोऽपि रसेन्द्रो जारितबीजोऽपि सारणारहितः । व्यापी न भवति देहे लोहेष्वप्यथवापि हि षण्ढतां याति

<sāraṇa:: motivation> iti rakto'pi rasendro jāritabījo'pi sāraṇārahitaḥ / vyāpī na bhavati dehe loheṣvapyathavāpi hi ṣaṇḍhatāṃ yāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणातैल> मण्डूकमत्स्यकच्छपमेषजलौकाहिसूकरादीनाम् । संयोज्यैकस्य वसां ततः पचेत्सारणातैलम्

<sāraṇātaila> maṇḍūkamatsyakacchapameṣajalaukāhisūkarādīnām / saṃyojyaikasya vasāṃ tataḥ pacetsāraṇātailam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिष्मतीविभीतककरञ्जकटुतुम्बीतैलमेकस्मात् । द्विगुणितरक्तकषायं क्षीरेण चतुर्गुणेन पचेत्

jyotiṣmatīvibhītakakarañjakaṭutumbītailamekasmāt / dviguṇitaraktakaṣāyaṃ kṣīreṇa caturguṇena pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<रक्तवर्ग> दाडिमपलाशबन्धुककुसुमरजनीभिर् अरुणसहिताभिश्च । मञ्जिष्ठालाक्षारसचन्दनसहितोऽपि रक्तवर्गोऽयम्

<raktavarga> dāḍimapalāśabandhukakusumarajanībhir aruṇasahitābhiśca / mañjiṣṭhālākṣārasacandanasahito'pi raktavargo'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्रुमभूनागमलं विण्मक्षिकाध्वाङ्क्षशलभानां च । कर्णमलं महिषीणां क्रमेण कल्कं कलांशेन

vidrumabhūnāgamalaṃ viṇmakṣikādhvāṅkṣaśalabhānāṃ ca / karṇamalaṃ mahiṣīṇāṃ krameṇa kalkaṃ kalāṃśena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारण> पटगालितं गृहीत्वा सूतं सम्पूर्णदीर्घमूषायाम् । तदनु खलु तप्ततैले प्रद्राव्य समं क्षिपेद् बीजम्

<sāraṇa> paṭagālitaṃ gṛhītvā sūtaṃ sampūrṇadīrghamūṣāyām / tadanu khalu taptataile pradrāvya samaṃ kṣiped bījam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषावक्त्रं स्थगयेल् लताद्वयप्रोतविततनद्धेन । तैलार्द्रपटेन ततो बीजं प्रक्षिप्य समकालम्

mūṣāvaktraṃ sthagayel latādvayaprotavitatanaddhena / tailārdrapaṭena tato bījaṃ prakṣipya samakālam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशितानुगुणं बीजैः सारणविधिना नियोजितः सूतः । अक्षीयमाणो मिलति च बीजैर् बद्धो भवत्येव

piśitānuguṇaṃ bījaiḥ sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ / akṣīyamāṇo milati ca bījair baddho bhavatyeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: प्रतिसारण> तद्वद्गभीरमूषे सारणतैलार्द्रमेव रसराजम् । सूताद्द्विगुणं कनकं दत्त्वा प्रतिसारयेत्तदनु

<mercury:: pratisāraṇa> tadvadgabhīramūṣe sāraṇatailārdrameva rasarājam / sūtāddviguṇaṃ kanakaṃ dattvā pratisārayettadanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईषन्नागं देयं त्रिविधायां सारणायां तु

īṣannāgaṃ deyaṃ trividhāyāṃ sāraṇāyāṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणायन्त्र> कृत्वा मूषां दीर्घां बन्धितत्रिभागप्रणालिकां तां च । तस्याग्रे प्रकटमूषा सच्छिद्रा सुदृढमृत्तिकालिप्ता

<sāraṇāyantra> kṛtvā mūṣāṃ dīrghāṃ bandhitatribhāgapraṇālikāṃ tāṃ ca / tasyāgre prakaṭamūṣā sacchidrā sudṛḍhamṛttikāliptā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्प्रक्षिप्य रसं सारणतैलान्वितं तप्ते । प्रद्राव्य तुल्यकनकं क्षिप्तेऽस्मिन् मिलति रसराजः

tasminprakṣipya rasaṃ sāraṇatailānvitaṃ tapte / pradrāvya tulyakanakaṃ kṣipte'smin milati rasarājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणायन्त्र> कृत्वा नलिकां दीर्घां षडंगुलां धूर्तकुसुमसंकाशाम् । मूषाप्यधो विलग्ना कर्तव्या वै मृदा लेप्या

<sāraṇāyantra> kṛtvā nalikāṃ dīrghāṃ ṣaḍaṃgulāṃ dhūrtakusumasaṃkāśām / mūṣāpyadho vilagnā kartavyā vai mṛdā lepyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरा सूक्ष्मा नलिका कार्या सप्तांगुला सुदृढा । मध्ये प्रविशति च यथा तद्वत्कार्या च दृढमुखा

aparā sūkṣmā nalikā kāryā saptāṃgulā sudṛḍhā / madhye praviśati ca yathā tadvatkāryā ca dṛḍhamukhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्सूतः क्षिप्तः सारणतैलान्वितो मदनरुद्धमुखः । तदनु बृहत्तमया हेम प्रद्राव्य हेमकोष्ठिकया

tasminsūtaḥ kṣiptaḥ sāraṇatailānvito madanaruddhamukhaḥ / tadanu bṛhattamayā hema pradrāvya hemakoṣṭhikayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्मध्ये क्षिप्त्वा नलिकाग्रमधोमुखीं कुर्यात् । अन्तरूर्ध्वं भाराक्रान्तां सरति रसो नात्र संदेहः

tasminmadhye kṣiptvā nalikāgramadhomukhīṃ kuryāt / antarūrdhvaṃ bhārākrāntāṃ sarati raso nātra saṃdehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणायन्त्र> कृत्वाष्टांगुलमूषां धूर्तकुसुमोपमां दृढां श्लक्ष्णाम् । अपरा मध्यगतापि च सच्छिद्रा च सप्तांगुला कार्या

<sāraṇāyantra> kṛtvāṣṭāṃgulamūṣāṃ dhūrtakusumopamāṃ dṛḍhāṃ ślakṣṇām / aparā madhyagatāpi ca sacchidrā ca saptāṃgulā kāryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुद्धतां च कृत्वा सूतं प्रक्षिप्य तैलसंयुक्तम् । निर्धूमं कर्षाग्नौ स्थाप्य मूषां सुसंधितां कृत्वा

niruddhatāṃ ca kṛtvā sūtaṃ prakṣipya tailasaṃyuktam / nirdhūmaṃ karṣāgnau sthāpya mūṣāṃ susaṃdhitāṃ kṛtvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणायन्त्र> वितस्तिमात्रनलिकापि कार्या सुदृढे तदग्रतो मूषे । उत्तानैका कार्या निश्छिद्रा छिद्रमुद्रिता च तनौ

<sāraṇāyantra> vitastimātranalikāpi kāryā sudṛḍhe tadagrato mūṣe / uttānaikā kāryā niśchidrā chidramudritā ca tanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा सूतं पूर्वं सारणतैलान्वितं निधाप्य भुवि । उत्तानायां मूषायां तस्यां बीजं समावृत्य

dattvā sūtaṃ pūrvaṃ sāraṇatailānvitaṃ nidhāpya bhuvi / uttānāyāṃ mūṣāyāṃ tasyāṃ bījaṃ samāvṛtya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वच्छं ज्ञात्वा च ततस्तद्बीजं छिद्रसंस्थितं कुर्यात् । बीजं सूतस्योपरि निपतति बध्नात्यसंदेहम्

svacchaṃ jñātvā ca tatastadbījaṃ chidrasaṃsthitaṃ kuryāt / bījaṃ sūtasyopari nipatati badhnātyasaṃdeham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणा (६)> सा च प्रकाशमूषा न्युब्जा कार्यार्धाङ्गुलसंनिविष्टा । नलिका कार्या विधिना ऊर्ध्वे सूतस्त्वधो बीजम्

<sāraṇā (6)> sā ca prakāśamūṣā nyubjā kāryārdhāṅgulasaṃniviṣṭā / nalikā kāryā vidhinā ūrdhve sūtastvadho bījam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूषां निरुध्य विधिना ध्माता कोष्ठे द्रुतं बीजम् । ज्ञात्वा परिवर्त्य ततो निबध्नाति सूतराजं च

mūṣāṃ nirudhya vidhinā dhmātā koṣṭhe drutaṃ bījam / jñātvā parivartya tato nibadhnāti sūtarājaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणा:: wइथ् डमरुयन्त्र> अथवा डमरुकयन्त्रे सारणविधिना नियोजितः सूतः । सरति रसेन्द्रो विधिना ज्ञात्वा तत्कर्मकौशल्यम्

<sāraṇā:: with ḍamaruyantra> athavā ḍamarukayantre sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ / sarati rasendro vidhinā jñātvā tatkarmakauśalyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<जारणा अफ़्तेर् सारणा => वेध पोतेन्च्य्> तत्सारितं रसेन्द्रं ग्रासविधानेन जारयेत्तदनु । पुनरपि सारितसूतो विध्यति कोट्यंशतः शुल्बम्

<jāraṇā after sāraṇā => vedha potency> tatsāritaṃ rasendraṃ grāsavidhānena jārayettadanu / punarapi sāritasūto vidhyati koṭyaṃśataḥ śulbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारणा:: wइथ् क्रामणावसा> क्रामणवसादियोगाद्विधिना सूतः सरत्येव । चपलत्वातिलघुत्वाद्बीजं यतोऽथ विप्लुषः कार्यः

<sāraṇā:: with krāmaṇāvasā> krāmaṇavasādiyogādvidhinā sūtaḥ saratyeva / capalatvātilaghutvādbījaṃ yato'tha vipluṣaḥ kāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारण, क्रामण:: wइथ् लेअद् एत्च्।> सरति सुखेन च सूतो दहति मुखं नैव हस्तपादादि । क्रमति रसः फणियोगान्माक्षिकयुतहेमगैरिकया

<sāraṇa, krāmaṇa:: with lead etc.> sarati sukhena ca sūto dahati mukhaṃ naiva hastapādādi / kramati rasaḥ phaṇiyogānmākṣikayutahemagairikayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<द्रुति, सारणा> माक्षीकसत्त्वयोगात्फणियोगान्नागवद् द्रवति शीघ्रम् । द्रवति च कनके सूतः संसार्यते विधिना

<druti, sāraṇā> mākṣīkasattvayogātphaṇiyogānnāgavad dravati śīghram / dravati ca kanake sūtaḥ saṃsāryate vidhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<मेर्चुर्य्:: प्रेपरतिओन् फ़ोर् वेध> तस्माद् द्रव्यविधायी सूतो बीजेन सारितो लघुना । समसारितः सुबद्धो मूषायां स्यात्समावर्तः

<mercury:: preparation for vedha> tasmād dravyavidhāyī sūto bījena sārito laghunā / samasāritaḥ subaddho mūṣāyāṃ syātsamāvartaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<(प्रति-, अनु-)सारणा> सारितवर्तितसूतः समानबीजेन मिलति यः सार्यः । द्विगुणेन प्रतिसार्यः स चानुसार्यश्च त्रिगुणेन

<(prati-, anu-)sāraṇā> sāritavartitasūtaḥ samānabījena milati yaḥ sāryaḥ / dviguṇena pratisāryaḥ sa cānusāryaśca triguṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सारण <=> वेध पोतेन्च्य्> शतवेधी सार्यः प्रतिसारितः स्यात्सहस्रवेधी च । अनुसारितोऽयुतेन च विधिनापि बलाबलं ज्ञात्वा

<sāraṇa <=> vedha potency> śatavedhī sāryaḥ pratisāritaḥ syātsahasravedhī ca / anusārito'yutena ca vidhināpi balābalaṃ jñātvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसारितेन तु समः स्वच्छः सूतः सारितस्तदनु । स भवति लक्षवेधी प्रतिसारितः प्रयुतवेधी च

anusāritena tu samaḥ svacchaḥ sūtaḥ sāritastadanu / sa bhavati lakṣavedhī pratisāritaḥ prayutavedhī ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटिं विध्यति सूतोऽप्यनुसारितः सरति बीजेन । प्रतिसारितोऽनुसारितो दशकोटिं विध्यते सूतः

koṭiṃ vidhyati sūto'pyanusāritaḥ sarati bījena / pratisārito'nusārito daśakoṭiṃ vidhyate sūtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसारितस्तथाब्जं त्वनुसारितः खर्ववेधी च । एवं सारणयोगात्कुरुते वेधं यथेप्सितं विधिना

pratisāritastathābjaṃ tvanusāritaḥ kharvavedhī ca / evaṃ sāraṇayogātkurute vedhaṃ yathepsitaṃ vidhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसारितेन सारितो विध्यति शुल्बं निखर्वसंख्याकम् । प्रतिसारितस्तु विध्यति पद्मं स्वनुसारितः शङ्खम्

anusāritena sārito vidhyati śulbaṃ nikharvasaṃkhyākam / pratisāritastu vidhyati padmaṃ svanusāritaḥ śaṅkham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<लेअद् (?):: वेध (?)> विध्येद् द्विगुणं द्रव्यं नागं दत्त्वानुवाहयेच्छनकैः । तावद्यावत्कनकं दिव्यं प्रोन्मीलयेत्सकलम्

<lead (?):: vedha (?)> vidhyed dviguṇaṃ dravyaṃ nāgaṃ dattvānuvāhayecchanakaiḥ / tāvadyāvatkanakaṃ divyaṃ pronmīlayetsakalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.