Library·Govindbhagavatpada: Rasahrdayatantra·12
वाचां विलासेन सुधानुकारी नु जगत्करोति । किंचित्स्वयं यत्पुरुषत्वमेव सुधाद्विजिह्वाश्रितम् इत्यदोषः
vācāṃ vilāsena sudhānukārī nu jagatkaroti / kiṃcitsvayaṃ yatpuruṣatvameva sudhādvijihvāśritam ityadoṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्वन्द्वयोगप्रकारमाह यावदित्यादि
atha dvandvayogaprakāramāha yāvadityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदित्यवधौ
yāvadityavadhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहानि हेमादीनि नागाङ्गतया भुजङ्गशरीरतया न मिलन्ति सुगमत्वेन एकशरीरतां नाप्नुवन्ति
lohāni hemādīni nāgāṅgatayā bhujaṅgaśarīratayā na milanti sugamatvena ekaśarīratāṃ nāpnuvanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केषु सर्वसत्त्वेषु अभ्रादीनां सारेषु सत्त्वस्य काठिन्याद्विनोपायं नैकतां यान्ति लोहानि
keṣu sarvasattveṣu abhrādīnāṃ sāreṣu sattvasya kāṭhinyādvinopāyaṃ naikatāṃ yānti lohāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस्तावद्रसः सर्वाङ्गं न चरति
atastāvadrasaḥ sarvāṅgaṃ na carati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन कृत्वा सत्वेषु लोहानि मिलन्ति द्वन्द्वयोगेन दरदादिना वा गुडपुरटङ्कणादिनेति
kena kṛtvā satveṣu lohāni milanti dvandvayogena daradādinā vā guḍapuraṭaṅkaṇādineti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वमेलनविधानम् आह माक्षिकेत्यादि
sattvamelanavidhānam āha mākṣiketyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोहं स्वर्णादि
lohaṃ svarṇādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिकं ताप्यं रसकं खर्परिकं सस्यकं चपला दरदं हिङ्गुलं एतेन चतुष्केण वा एभ्यो ऽन्यतमेनोक्तरसोपरसेन वापितं सुध्मातं शोभनयुक्त्या ध्मातं च सत् निविडभावं संत्यजति सत्त्वे संमिलति च
mākṣikaṃ tāpyaṃ rasakaṃ kharparikaṃ sasyakaṃ capalā daradaṃ hiṅgulaṃ etena catuṣkeṇa vā ebhyo 'nyatamenoktarasoparasena vāpitaṃ sudhmātaṃ śobhanayuktyā dhmātaṃ ca sat niviḍabhāvaṃ saṃtyajati sattve saṃmilati ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्यन्तरमाह गुडेत्यादि
vidhyantaramāha guḍetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं द्वंद्वितं द्वंद्वीकृतं लोहं सत्त्वेन मिलितं रसायने जराव्याधिनाशने योज्यम्
idaṃ dvaṃdvitaṃ dvaṃdvīkṛtaṃ lohaṃ sattvena militaṃ rasāyane jarāvyādhināśane yojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैर्द्वन्द्वमेलापकैः कृत्वा द्वंद्वितमित्याह गुडेत्यादि
kairdvandvamelāpakaiḥ kṛtvā dvaṃdvitamityāha guḍetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडः प्रतीतः पुरो गुग्गुलुः टङ्कणं सौभाग्यं लाक्षा जतु सर्जरसो राला एतैः धातकीसमायुक्तैः धातकी प्रतीता तत्समायुक्तैः पुनः स्त्रीस्तन्येन नारीदुग्धेन पिष्टैर्मर्दितैः एतैर्द्वन्द्वमेलापकैः कृत्वा
guḍaḥ pratītaḥ puro gugguluḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ lākṣā jatu sarjaraso rālā etaiḥ dhātakīsamāyuktaiḥ dhātakī pratītā tatsamāyuktaiḥ punaḥ strīstanyena nārīdugdhena piṣṭairmarditaiḥ etairdvandvamelāpakaiḥ kṛtvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे द्वन्द्वेषु सत्वं प्रति द्वन्द्वेषु मिलन्ति एकीभवन्ति लोहानि इति शेषः
sarve dvandveṣu satvaṃ prati dvandveṣu milanti ekībhavanti lohāni iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैः कैः ऊर्णादिभिः
etaiḥ kaiḥ ūrṇādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्णा प्रतीता टङ्कणं सौभाग्यं गिरिजतु शिलाजतु कर्णाक्षिमलं मनुष्यस्य इन्द्रगोपको जीवविशेषः कर्कटकश्चकुलीरः स्यात्कुलीरः कर्कटकः इत्यमरः एतैः
ūrṇā pratītā ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ girijatu śilājatu karṇākṣimalaṃ manuṣyasya indragopako jīvaviśeṣaḥ karkaṭakaścakulīraḥ syātkulīraḥ karkaṭakaḥ ityamaraḥ etaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंविशिष्टैः नारीपयसा स्त्रीदुग्धेन पिष्टैः कल्कितैः त्रयोऽपि द्वन्द्वमेलापकयोगा इति
kiṃviśiṣṭaiḥ nārīpayasā strīdugdhena piṣṭaiḥ kalkitaiḥ trayo'pi dvandvamelāpakayogā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्यन्तरमाह रसेत्यादि
vidhyantaramāha rasetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्तविधानेन रसवैक्रान्तकं द्वन्द्वान्वितं स्वकीयद्वन्द्वसहितं मिलति पृथग्भावं त्यजति
evamuktavidhānena rasavaikrāntakaṃ dvandvānvitaṃ svakīyadvandvasahitaṃ milati pṛthagbhāvaṃ tyajati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन समं हेम्ना सह
kena samaṃ hemnā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रसवैक्रान्तसत्त्वं हेम्ना सह निर्व्यूढं कुर्यात् तेन रसवैक्रान्तसत्त्वहेमयोगेन रसो बन्धमुपयाति बद्धो भवतीति
tadrasavaikrāntasattvaṃ hemnā saha nirvyūḍhaṃ kuryāt tena rasavaikrāntasattvahemayogena raso bandhamupayāti baddho bhavatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विशेषविध्यन्तरमाह शस्तमित्यादि
atha viśeṣavidhyantaramāha śastamityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधं बीजं शस्तं क्व सर्वद्वन्द्वे
evaṃvidhaṃ bījaṃ śastaṃ kva sarvadvandve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरेतैः कृत्वा बीजं शस्तं स्यात्
punaretaiḥ kṛtvā bījaṃ śastaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैः गिरिजतुलेलीतकेन्द्रगोपाद्यैः गिरिजतु शिलाजतु लेलीतको गन्धकः इन्द्रगोपः सुरेन्द्रगोपो जीवविशेषः एते आद्या येषां तैः
kaiḥ girijatulelītakendragopādyaiḥ girijatu śilājatu lelītako gandhakaḥ indragopaḥ surendragopo jīvaviśeṣaḥ ete ādyā yeṣāṃ taiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केवलमेतैर् महिषीकर्णमलाद्यैश्च महिष्याः कर्णयोर्मल आद्यो येषां ते आद्यशब्दान्नासाक्षिमलं च
na kevalametair mahiṣīkarṇamalādyaiśca mahiṣyāḥ karṇayormala ādyo yeṣāṃ te ādyaśabdānnāsākṣimalaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनष्टङ्कणालविषैः टङ्कणं सौभाग्यं आलं हरितालं विषं कन्दजं एतैः पिष्टैर्द्वन्द्वमेलापः स्यादिति पुनः संबन्धः
punaṣṭaṅkaṇālaviṣaiḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ ālaṃ haritālaṃ viṣaṃ kandajaṃ etaiḥ piṣṭairdvandvamelāpaḥ syāditi punaḥ saṃbandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्यन्तरमाह मध्वित्यादि
vidhyantaramāha madhvityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैः पूर्वोक्तैर् योगैः मधुसहितैः क्षौद्रयुतैः ताराभ्रं रूप्यगगनं मिलति
etaiḥ pūrvoktair yogaiḥ madhusahitaiḥ kṣaudrayutaiḥ tārābhraṃ rūpyagaganaṃ milati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च पुनस्ताप्यकनकं माक्षिकस्वर्णं इदं द्वन्द्वं च मिलति
ca punastāpyakanakaṃ mākṣikasvarṇaṃ idaṃ dvandvaṃ ca milati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केवलं पूर्वोक्तयोगैर् मिलति पुनरेतैर् एरण्डतैलटङ्कणकङ्कुष्ठशिलेन्द्रगोपैश्च एरण्डतैलं वातारिस्नेहः टङ्कणं सौभाग्यं कङ्कुष्ठं विरङ्गं शिला मनोह्वा इन्द्रगोपको जीवविशेषः एतैश्च मधुसहितैः कृत्वा द्वन्द्वं मिलतीत्यवश्यम्
na kevalaṃ pūrvoktayogair milati punaretair eraṇḍatailaṭaṅkaṇakaṅkuṣṭhaśilendragopaiśca eraṇḍatailaṃ vātārisnehaḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ kaṅkuṣṭhaṃ viraṅgaṃ śilā manohvā indragopako jīvaviśeṣaḥ etaiśca madhusahitaiḥ kṛtvā dvandvaṃ milatītyavaśyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विधानमाह सूतेनेत्यादि
tadvidhānamāha sūtenetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं सूतेन रसेन सह शुद्धकनकं निष्पिष्य संमर्द्य पुनः समाभ्रयोजितं कृत्वा समं च तदभ्रं च तेन योजितं कृत्वा पश्चात्पादेन चतुर्थांशविभागेन पूर्वोक्तद्वन्द्वान्यतमकं कल्प्यं पूर्वोक्तद्वन्द्वम् एरण्डतैलादिकं गिरिजत्वादिकं च तेभ्यो ऽन्यतमकं द्वन्द्वं योज्यमिति
prathamaṃ sūtena rasena saha śuddhakanakaṃ niṣpiṣya saṃmardya punaḥ samābhrayojitaṃ kṛtvā samaṃ ca tadabhraṃ ca tena yojitaṃ kṛtvā paścātpādena caturthāṃśavibhāgena pūrvoktadvandvānyatamakaṃ kalpyaṃ pūrvoktadvandvam eraṇḍatailādikaṃ girijatvādikaṃ ca tebhyo 'nyatamakaṃ dvandvaṃ yojyamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतमित्येतत्पिण्डं हेमाभ्रं मिलति वज्रमूषायाम् । विध्यन्तरमाह रसेत्यादि
kṛtamityetatpiṇḍaṃ hemābhraṃ milati vajramūṣāyām / vidhyantaramāha rasetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसोपरसस्य वैक्रान्तगन्धकादेर्मध्ये शुद्धमाक्षिकं निर्दोषं ताप्यं हेम्नो द्विगुणं कनकाद्द्विगुणितं दत्त्वा द्विगुणमाक्षिकयुतं हेम दत्त्वेत्यर्थः
rasoparasasya vaikrāntagandhakādermadhye śuddhamākṣikaṃ nirdoṣaṃ tāpyaṃ hemno dviguṇaṃ kanakāddviguṇitaṃ dattvā dviguṇamākṣikayutaṃ hema dattvetyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्रसोपरसादिकं काकमाच्या वायस्याः स्वरसेन मृद्नीयात् मर्दनं कुर्यात्
etadrasoparasādikaṃ kākamācyā vāyasyāḥ svarasena mṛdnīyāt mardanaṃ kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रम्भाकन्देन च कदलीकन्देनापीत्यर्थः
rambhākandena ca kadalīkandenāpītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पूर्वौषधं पिण्डं गोलाकारं कुर्यात्
etatpūrvauṣadhaṃ piṇḍaṃ golākāraṃ kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिविधानेन हेमाभ्रं मिलति हेमताप्यं चेति
itividhānena hemābhraṃ milati hematāpyaṃ ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व वज्रमूषायाम्
kva vajramūṣāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाह । मृदस्त्रिभागाः शणलद्दिभागौ भागश्च निर्दग्धतुषोपलादेः । किट्टार्धभागं परिखण्ड्य वज्रमूषां विदध्यात्खलु सत्वपाते । इति
tathāha / mṛdastribhāgāḥ śaṇaladdibhāgau bhāgaśca nirdagdhatuṣopalādeḥ / kiṭṭārdhabhāgaṃ parikhaṇḍya vajramūṣāṃ vidadhyātkhalu satvapāte / iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अमुना विधिना रविशशितीक्ष्णैः सह रविस्ताम्रं शशी रूप्यं तीक्ष्णं लोहजातिः एतैः सार्धं गगनादिसत्वानि अभ्रादीनां साराणि मिलन्तीति युग्मम्
evam amunā vidhinā raviśaśitīkṣṇaiḥ saha ravistāmraṃ śaśī rūpyaṃ tīkṣṇaṃ lohajātiḥ etaiḥ sārdhaṃ gaganādisatvāni abhrādīnāṃ sārāṇi milantīti yugmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रसत्वस्याधिकारमाह संकरेत्यादि
abhrasatvasyādhikāramāha saṃkaretyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्करबीजानामपि विधानं कर्तव्यार्थोपदेश इति यावत्
saṅkarabījānāmapi vidhānaṃ kartavyārthopadeśa iti yāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि पूर्वोक्तं तु पुनः गगनसत्वयोगेन अभ्रकसत्त्वेन सार्धं माक्षीकयोगाद् अन्यं योज्यं अभ्रसत्वेन सह माक्षीकं न स्यादिति व्यक्तिः
ityādi pūrvoktaṃ tu punaḥ gaganasatvayogena abhrakasattvena sārdhaṃ mākṣīkayogād anyaṃ yojyaṃ abhrasatvena saha mākṣīkaṃ na syāditi vyaktiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तेत्यादि
kāntetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिकेण मृतं यन्नागं तालं हरितालं शिला मनोह्वा च तत्तथा पूर्वोक्तकल्कसहितं यत्कल्कं रसोपरसादीनां तेन सहितं युक्तं कान्तमुखं यथा । अभावेऽभ्रकसत्त्वस्य कान्तसत्त्वं प्रदापयेत् । कान्तसत्वस्य वाभावे तीक्ष्णलोहं तु दापयेत् । इति
mākṣikeṇa mṛtaṃ yannāgaṃ tālaṃ haritālaṃ śilā manohvā ca tattathā pūrvoktakalkasahitaṃ yatkalkaṃ rasoparasādīnāṃ tena sahitaṃ yuktaṃ kāntamukhaṃ yathā / abhāve'bhrakasattvasya kāntasattvaṃ pradāpayet / kāntasatvasya vābhāve tīkṣṇalohaṃ tu dāpayet / iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.