Library·Govindbhagavatpada: Rasahrdayatantra·18
व्यवायिभेषजोपेते द्रव्ये क्षिप्तो रसः खलु । वेध इत्युच्यते तज्ज्ञैः स च नैकविधः स्मृतः । इति परिभाषा
vyavāyibheṣajopete dravye kṣipto rasaḥ khalu / vedha ityucyate tajjñaiḥ sa ca naikavidhaḥ smṛtaḥ / iti paribhāṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रामणसंस्काराधिकारमाह अनयेत्यादि
krāmaṇasaṃskārādhikāramāha anayetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया उक्तया सारणया सह क्रामणसंस्कारे कृते सति रसो विशति क्रामति पुनर्वेधविधौ कृते सति रसः स्वगुणान् प्रकाशयतीति वेदितव्यम्
anayā uktayā sāraṇayā saha krāmaṇasaṃskāre kṛte sati raso viśati krāmati punarvedhavidhau kṛte sati rasaḥ svaguṇān prakāśayatīti veditavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधविधानमाह रसेत्यादि
vedhavidhānamāha rasetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसः सूतः दरदं हिङ्गुलं ताप्यं माक्षिकं गन्धकः प्रतीतः मनःशिला मनोह्वा राजवर्त्तकं राजावर्तं विमलं रौप्यमाक्षिकं एकवद्भावद्वन्द्वः
rasaḥ sūtaḥ daradaṃ hiṅgulaṃ tāpyaṃ mākṣikaṃ gandhakaḥ pratītaḥ manaḥśilā manohvā rājavarttakaṃ rājāvartaṃ vimalaṃ raupyamākṣikaṃ ekavadbhāvadvandvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुटमृतशुल्बं रसादीनां पुटेन मृतमित्यर्थः
puṭamṛtaśulbaṃ rasādīnāṃ puṭena mṛtamityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधं शुल्बं तारे निर्वाहितं इयं हेमकृष्टिः स्वर्णकरणमित्यर्थः
evaṃvidhaṃ śulbaṃ tāre nirvāhitaṃ iyaṃ hemakṛṣṭiḥ svarṇakaraṇamityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधविधानमाह अष्टानवतिर् इत्यादि
vedhavidhānamāha aṣṭānavatir ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष रसदरदेत्यादिशतांशवेधविधिः कथं अत्र शतांशे अष्टानवतिर्भागास्तारस्य रूप्यस्य पुनरिह कनकभागः स्यात् एक एवेति पुनः सूतस्य दरदादिमिलितरसस्यैको भागः एकांशः इति सर्वे शतांशाः शतांशेन वेध इति
eṣa rasadaradetyādiśatāṃśavedhavidhiḥ kathaṃ atra śatāṃśe aṣṭānavatirbhāgāstārasya rūpyasya punariha kanakabhāgaḥ syāt eka eveti punaḥ sūtasya daradādimilitarasasyaiko bhāgaḥ ekāṃśaḥ iti sarve śatāṃśāḥ śatāṃśena vedha iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह एकोनपञ्चाशदित्यादि
anyaccāha ekonapañcāśadityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकोनपञ्चाशद्भागाः तारस्य रूप्यस्य कार्याः तथैव शुल्वस्य ताम्रस्य एकोनपञ्चाशद्भागाश्च कार्याः पुनः कनकस्य हेम्नश्च एको भागः कार्यः सूतस्य च एकेन भागेन वेध इति एषोऽपि शतांशविधिः
ekonapañcāśadbhāgāḥ tārasya rūpyasya kāryāḥ tathaiva śulvasya tāmrasya ekonapañcāśadbhāgāśca kāryāḥ punaḥ kanakasya hemnaśca eko bhāgaḥ kāryaḥ sūtasya ca ekena bhāgena vedha iti eṣo'pi śatāṃśavidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्तविधेर् विशेषमाह एवमित्यादि
pūrvoktavidher viśeṣamāha evamityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं शतांशवेधन्यायेन दशवृद्धिविभागेन सहस्रवेधी स्यात्
evaṃ śatāṃśavedhanyāyena daśavṛddhivibhāgena sahasravedhī syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च जारणबीजवशेन जारणायां यद्बीजं कियद्गुणजारितमिति भावः तद्वशेन कोटिवेधी च स्यात्
evaṃ ca jāraṇabījavaśena jāraṇāyāṃ yadbījaṃ kiyadguṇajāritamiti bhāvaḥ tadvaśena koṭivedhī ca syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कृत्वा तेनैव जारणबीजवशेन यत्तस्य बलाबलं न्यूनाधिक्यं तत् ज्ञात्वेत्यभिप्रायः
kiṃ kṛtvā tenaiva jāraṇabījavaśena yattasya balābalaṃ nyūnādhikyaṃ tat jñātvetyabhiprāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषेण वेधविधानमाह दत्त्वेत्यादि
viśeṣeṇa vedhavidhānamāha dattvetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदौ प्रथमं लाक्षामत्स्यादिपित्तभावनया लाक्षा प्रतीता मत्स्यादिपित्तानि मत्स्यमाहिषमयूराजसूकरसंभवानि पित्तानि तेषां भावनया कृत्वा प्रतिवापं गलिते निक्षेपं तत्तारे दत्त्वा अथवा शुल्बे प्रतिवापं कुर्यात् अथवा कृष्टौ हेमकरणे वापं दत्त्वा नियुञ्ज्यादिति शेषः
ādau prathamaṃ lākṣāmatsyādipittabhāvanayā lākṣā pratītā matsyādipittāni matsyamāhiṣamayūrājasūkarasaṃbhavāni pittāni teṣāṃ bhāvanayā kṛtvā prativāpaṃ galite nikṣepaṃ tattāre dattvā athavā śulbe prativāpaṃ kuryāt athavā kṛṣṭau hemakaraṇe vāpaṃ dattvā niyuñjyāditi śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषाच्चाह तदन्वित्यादि
viśeṣāccāha tadanvityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनु लाक्षामत्स्यादिपित्तभावनाया अनन्तरं तस्मिन् लाक्षादिकल्के क्रामणमृदिते कान्तरसकदरदरक्ततैलेन्द्रगोपाद्यैर् मृदिते सति पुनस्तत्कल्केन तच्चूर्णेनापि पिण्डितरसेन वेधः कर्तव्य इति शेषः
tadanu lākṣāmatsyādipittabhāvanāyā anantaraṃ tasmin lākṣādikalke krāmaṇamṛdite kāntarasakadaradaraktatailendragopādyair mṛdite sati punastatkalkena taccūrṇenāpi piṇḍitarasena vedhaḥ kartavya iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मिन् तारे वा शुल्बे वा विद्रुते जलरूपे कार्य इत्यर्थः
kasmin tāre vā śulbe vā vidrute jalarūpe kārya ityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषमाह तदित्यादि
viśeṣamāha tadityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेध्यं वेधोचितं द्रव्यं रसराजक्रामणार्थं यथा रसो विशति तदर्थं तं तैलार्द्रपटेन सारणतैलार्द्रवस्त्रेण स्थगयेत् आच्छादयेत् वा पललेन केनचिन्मांसेन वा भस्मना आच्छादयेदित्यर्थः
vedhyaṃ vedhocitaṃ dravyaṃ rasarājakrāmaṇārthaṃ yathā raso viśati tadarthaṃ taṃ tailārdrapaṭena sāraṇatailārdravastreṇa sthagayet ācchādayet vā palalena kenacinmāṃsena vā bhasmanā ācchādayedityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादादिजीर्णबीजः पादादिना पादार्धेन समतो न्यूनेन च जीर्णं बीजं यस्मिन् सः पत्रलेपेन युज्यते अतः पत्ररञ्जनं स्यादित्यभिप्रायः
pādādijīrṇabījaḥ pādādinā pādārdhena samato nyūnena ca jīrṇaṃ bījaṃ yasmin saḥ patralepena yujyate ataḥ patrarañjanaṃ syādityabhiprāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिशुद्धं निर्मलं अम्लाद्युद्वर्तितं तारारिष्टशब्दात्सितं स्वर्णं ग्राह्यं ततः रसेनालिप्य ततः क्रमणालिप्ते क्रामणपिण्डेन लेपे कृते सति पुटेषु उत्पलाग्नौ विश्रान्तं स्थापितं कुर्यात्
atiśuddhaṃ nirmalaṃ amlādyudvartitaṃ tārāriṣṭaśabdātsitaṃ svarṇaṃ grāhyaṃ tataḥ rasenālipya tataḥ kramaṇālipte krāmaṇapiṇḍena lepe kṛte sati puṭeṣu utpalāgnau viśrāntaṃ sthāpitaṃ kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्ररञ्जनविधिर् अयम्
patrarañjanavidhir ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्वर्णविधानमाह अर्धेनेत्यादि
atha svarṇavidhānamāha ardhenetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धेन अर्धविभागेन रञ्जितदलादित इति ज्ञेयम्
ardhena ardhavibhāgena rañjitadalādita iti jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठेन हेम्ना प्रवरकनकेन तद्दलं रञ्जितपत्रं मिश्रयित्वा पुटितं कुर्यात् यथा मिलति
jyeṣṭhena hemnā pravarakanakena taddalaṃ rañjitapatraṃ miśrayitvā puṭitaṃ kuryāt yathā milati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः क्षितिखगपटुरक्तमृदा कृत्वा क्षितिः स्फटिकः खगः पीतकासीसं पटु सैन्धवं लवणं रक्तमृत् गैरिकं एकवद्भावद्वन्द्वः तेन क्षित्यादिनोपरि लिप्तं दलं प्रति अयं पुटो देयः वनोपलैर् इति शेषः
punaḥ kṣitikhagapaṭuraktamṛdā kṛtvā kṣitiḥ sphaṭikaḥ khagaḥ pītakāsīsaṃ paṭu saindhavaṃ lavaṇaṃ raktamṛt gairikaṃ ekavadbhāvadvandvaḥ tena kṣityādinopari liptaṃ dalaṃ prati ayaṃ puṭo deyaḥ vanopalair iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णविधानमाह भूपतीत्यादि
varṇavidhānamāha bhūpatītyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूपतिवर्तकचूर्णं राजावर्तरजः बहुशो बहुवारं शिरीषपुष्परसभावितं कुर्यात् इत्यध्याहार्यम्
bhūpativartakacūrṇaṃ rājāvartarajaḥ bahuśo bahuvāraṃ śirīṣapuṣparasabhāvitaṃ kuryāt ityadhyāhāryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावितं घर्मपुटितमिति विधानवित् इति शेषः
bhāvitaṃ gharmapuṭitamiti vidhānavit iti śeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह रसेत्यादि । रसः सूतः दरदं हिङ्गुलः विमलं ताप्यभेदः पटु सैंधवं शिला मनोह्वा माक्षिकं प्रतीतं वणिग्द्रव्यं नृपो राजावर्तः प्रवालं विद्रुमं कङ्कुष्ठं विरङ्गं टङ्कणं सौभाग्यं गैरिकं प्रतीतं एतैः प्रतिवापितं सितद्रव्यं कनकं भवेत् इत्यध्याहार्यम्
anyaccāha rasetyādi / rasaḥ sūtaḥ daradaṃ hiṅgulaḥ vimalaṃ tāpyabhedaḥ paṭu saiṃdhavaṃ śilā manohvā mākṣikaṃ pratītaṃ vaṇigdravyaṃ nṛpo rājāvartaḥ pravālaṃ vidrumaṃ kaṅkuṣṭhaṃ viraṅgaṃ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ gairikaṃ pratītaṃ etaiḥ prativāpitaṃ sitadravyaṃ kanakaṃ bhavet ityadhyāhāryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह तापीभवेत्यादि
anyaccāha tāpībhavetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापीभवं माक्षिकसत्त्वं नृपावर्तं राजावर्तकं एतद्द्वयं बीजपूररसार्दितं मातुलुङ्गरसमर्दितं कुर्यात् एतदुभयोर्योगात् कनकं पुटपाकेन वह्निविधानेन कनकं पूर्वोक्तं यत्कनकं वा हीनवर्णकनकं सिन्दूरसन्निभं करोति
tāpībhavaṃ mākṣikasattvaṃ nṛpāvartaṃ rājāvartakaṃ etaddvayaṃ bījapūrarasārditaṃ mātuluṅgarasamarditaṃ kuryāt etadubhayoryogāt kanakaṃ puṭapākena vahnividhānena kanakaṃ pūrvoktaṃ yatkanakaṃ vā hīnavarṇakanakaṃ sindūrasannibhaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्दूरवन्निभा यस्येति समासः
sindūravannibhā yasyeti samāsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तारवर्णविधानमाह वङ्गेत्यादि
atha tāravarṇavidhānamāha vaṅgetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वङ्गाभ्रमिति वङ्गं त्रपु अभ्रं श्वेताभ्रं पुनः सितमाक्षीकं विमलं शैलं श्वेतशिलाजतु वा सिते तारे वाहयेत्
vaṅgābhramiti vaṅgaṃ trapu abhraṃ śvetābhraṃ punaḥ sitamākṣīkaṃ vimalaṃ śailaṃ śvetaśilājatu vā site tāre vāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्दशांशेन एतदौषधनिचयं तारतो दशमविभागेन कृत्वा हि निश्चितं तारोत्कर्षं करोति हीनवर्णत उत्तमं करोतीत्यभिप्रायः
punardaśāṃśena etadauṣadhanicayaṃ tārato daśamavibhāgena kṛtvā hi niścitaṃ tārotkarṣaṃ karoti hīnavarṇata uttamaṃ karotītyabhiprāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारे विशेषमाह नाग इत्यादि
tāre viśeṣamāha nāga ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागः सीसकस् तारे निर्व्यूढो मृदुतां कोमलत्वं करोति
nāgaḥ sīsakas tāre nirvyūḍho mṛdutāṃ komalatvaṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः रविस्ताम्रं निर्व्यूढं सत् तां मृदुतां च पुनः रक्ततां लोहितनिभां करोति
punaḥ ravistāmraṃ nirvyūḍhaṃ sat tāṃ mṛdutāṃ ca punaḥ raktatāṃ lohitanibhāṃ karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
च पुनस्तीक्ष्णं तारनिर्व्यूढं तां रक्ततां पीततां च करोति
ca punastīkṣṇaṃ tāranirvyūḍhaṃ tāṃ raktatāṃ pītatāṃ ca karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः काचः प्रतीतो लोके स कालिकविनाशं करोतीति तारे निर्व्यूढ इति संबन्धः
punaḥ kācaḥ pratīto loke sa kālikavināśaṃ karotīti tāre nirvyūḍha iti saṃbandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेम्नो विशेषमाह कनकारुणेत्यादि
hemno viśeṣamāha kanakāruṇetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनकं हेम अरुणं ताम्रं समं तुल्यभागं माक्षिकं ताप्यं अयं गणः करञ्जतैलप्लुतो ध्मातः कार्यः
kanakaṃ hema aruṇaṃ tāmraṃ samaṃ tulyabhāgaṃ mākṣikaṃ tāpyaṃ ayaṃ gaṇaḥ karañjatailapluto dhmātaḥ kāryaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः पाते पाते वारंवारं निक्षेपे सति दश दश गुणोत्कर्षं विदन्ति ध्मात इत्यध्याहारः
punaḥ pāte pāte vāraṃvāraṃ nikṣepe sati daśa daśa guṇotkarṣaṃ vidanti dhmāta ityadhyāhāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हि निश्चितम्
hi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कियत्कालं यावत्कोटिसंख्यां विन्दति
kiyatkālaṃ yāvatkoṭisaṃkhyāṃ vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषमाह स इत्यादि
viśeṣamāha sa ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सः करञ्जतैलप्लुतो योगो बहुशो वारंवारं कङ्गुणीतैलेन सेचितो यथा स्यात्तथायं अति विलीनः सन् माक्षिकरविनिवापां पुनः कार्य एवंविधं च कनकं शतांशेन शतविभागेन विध्यति सितकनकम् इति
saḥ karañjatailapluto yogo bahuśo vāraṃvāraṃ kaṅguṇītailena secito yathā syāttathāyaṃ ati vilīnaḥ san mākṣikaravinivāpāṃ punaḥ kārya evaṃvidhaṃ ca kanakaṃ śatāṃśena śatavibhāgena vidhyati sitakanakam iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषमाह शुल्बेत्यादि
viśeṣamāha śulbetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुल्बहतं शुल्बेन सह हतं रसगन्धं सूतगन्धं तेन आहतं पञ्चत्वम् आपन्नं यत्खगपीतं पीतकासीसं एतदौषधसमुच्चयं सुदृढं यथा स्यात्तथा मर्दितं कुर्यात् पुनस्तत् निर्व्यूढं दशांशेन विध्यति सितकनकं कुरुते स्वर्णमिति विशेषः
śulbahataṃ śulbena saha hataṃ rasagandhaṃ sūtagandhaṃ tena āhataṃ pañcatvam āpannaṃ yatkhagapītaṃ pītakāsīsaṃ etadauṣadhasamuccayaṃ sudṛḍhaṃ yathā syāttathā marditaṃ kuryāt punastat nirvyūḍhaṃ daśāṃśena vidhyati sitakanakaṃ kurute svarṇamiti viśeṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह रसकेत्यादि
anyaccāha rasaketyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽनन्तरं अर्कचन्द्रलेपेन कनकं रसकसमं ध्मातं कुर्यात् पुनरेतदौषधं भुक्त्वा कनकं स्यात् पुनर्माक्षिकसत्त्वं हेम्ना सह जीर्णं रसं शतांशेन विध्यतीत्यर्थः
tato'nantaraṃ arkacandralepena kanakaṃ rasakasamaṃ dhmātaṃ kuryāt punaretadauṣadhaṃ bhuktvā kanakaṃ syāt punarmākṣikasattvaṃ hemnā saha jīrṇaṃ rasaṃ śatāṃśena vidhyatītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह अष्टगुणेत्यादि
anyaccāha aṣṭaguṇetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टगुणं मृतशुल्बं अरिवर्गेण सह हतं यत् शुल्बं ताम्रं ततः कलधौतेन षोडशांशेन जीर्णं शतार्धेन पञ्चाशद्विभागेन तारं विध्यति कनकं करोतीत्यर्थः
aṣṭaguṇaṃ mṛtaśulbaṃ arivargeṇa saha hataṃ yat śulbaṃ tāmraṃ tataḥ kaladhautena ṣoḍaśāṃśena jīrṇaṃ śatārdhena pañcāśadvibhāgena tāraṃ vidhyati kanakaṃ karotītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह आवृत्येत्यादि
anyaccāha āvṛtyetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनककरिणौ समहेमनागौ आवृत्य गालयित्वा शिलया मनोह्वया प्रतिवापितौ ततोऽनन्तरं दोलायन्त्रे कनककरिणौ भुक्त्वा गन्धकजीर्णो यो रसः स तारे दशांशवेधी स्यात् दशांशेन विध्यतीत्यर्थः
kanakakariṇau samahemanāgau āvṛtya gālayitvā śilayā manohvayā prativāpitau tato'nantaraṃ dolāyantre kanakakariṇau bhuktvā gandhakajīrṇo yo rasaḥ sa tāre daśāṃśavedhī syāt daśāṃśena vidhyatītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच्चाह रिपुनिहतेत्यादि
anyaccāha ripunihatetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिपुनिहतलोहषट्कं रिपुभिर् अरिवर्गैर् निहतं मारितं यत् लोहषट्कं स्वर्णतारताम्रनागवङ्गलोहाभिधानं तत् चतुर्मासं यथा स्यात्तथा धान्यस्थितोऽन्नकोष्ठीधृतो रसो जीर्णः
ripunihatalohaṣaṭkaṃ ripubhir arivargair nihataṃ māritaṃ yat lohaṣaṭkaṃ svarṇatāratāmranāgavaṅgalohābhidhānaṃ tat caturmāsaṃ yathā syāttathā dhānyasthito'nnakoṣṭhīdhṛto raso jīrṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंविशिष्टो धान्यस्थितः पुरसुराभ्यां गुग्गुलुमदिराभ्यां सहितो मिलितः शतांशेन घोषं कांस्यं विध्यति कनकं करोतीत्यर्थः
kiṃviśiṣṭo dhānyasthitaḥ purasurābhyāṃ guggulumadirābhyāṃ sahito militaḥ śatāṃśena ghoṣaṃ kāṃsyaṃ vidhyati kanakaṃ karotītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषमाह वक्ष्य इत्यादि
viśeṣamāha vakṣya ityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो बुधाः मया प्रकाश्यमानं सत् शृणुत सावधाना इत्यध्याहार्यम्
bho budhāḥ mayā prakāśyamānaṃ sat śṛṇuta sāvadhānā ityadhyāhāryam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्किं संप्रति यद् बीजं समरसे तुल्यसूते सम्यक् जीर्णं जारणमापन्नं तदहं गोविन्दनामा वक्ष्ये कथयामि
tatkiṃ saṃprati yad bījaṃ samarase tulyasūte samyak jīrṇaṃ jāraṇamāpannaṃ tadahaṃ govindanāmā vakṣye kathayāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः पिष्टिस्तम्भादिविधिं पिष्टिस्तम्भ आदिर् यस्य विधेस्तं विधिं पाटखोटजलौकाख्यं च वक्ष्ये
punaḥ piṣṭistambhādividhiṃ piṣṭistambha ādir yasya vidhestaṃ vidhiṃ pāṭakhoṭajalaukākhyaṃ ca vakṣye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेम्ना मिलितं विधिना मात्रातुल्यं भवत्येव । ताप्यविधानमाह ताप्यमित्यादि
hemnā militaṃ vidhinā mātrātulyaṃ bhavatyeva / tāpyavidhānamāha tāpyamityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुलिसंज्ञं ताप्यं स्वर्णमाक्षिकं चूर्णं कृत्वा तदन्तरे तच्चूर्णम् अन्तरे मध्ये दत्त्वा शुल्बस्य ताम्रस्य गुप्तमूषा अन्धमूषा कार्या तत्र नले इत्यभिप्रायः
aṅgulisaṃjñaṃ tāpyaṃ svarṇamākṣikaṃ cūrṇaṃ kṛtvā tadantare taccūrṇam antare madhye dattvā śulbasya tāmrasya guptamūṣā andhamūṣā kāryā tatra nale ityabhiprāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मूषा पुटिता ध्माता कार्येति विधानम् उक्तम्
sā mūṣā puṭitā dhmātā kāryeti vidhānam uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चाह हेम्नेत्यादि
taccāha hemnetyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्वं यन्माक्षिकचूर्णं तद्धेम्ना कृत्वा
pakvaṃ yanmākṣikacūrṇaṃ taddhemnā kṛtvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषमाह निर्बीजमित्यादि
viśeṣamāha nirbījamityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बीजं यथा स्यात्तथा समजीर्णं पादेन तुर्यांशेन फलं ददाति तथा अर्धेन जीर्णेन षोडशांशेन फलं ददाति च पुनस्तदर्धेन जीर्णेन तत्पादयोगं तत्पादेन एकेन तत्पादयोगं फलं ददातीति सर्वत्र वाच्यम्
nirbījaṃ yathā syāttathā samajīrṇaṃ pādena turyāṃśena phalaṃ dadāti tathā ardhena jīrṇena ṣoḍaśāṃśena phalaṃ dadāti ca punastadardhena jīrṇena tatpādayogaṃ tatpādena ekena tatpādayogaṃ phalaṃ dadātīti sarvatra vācyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्यकनकं च जीर्णं पूर्णं फलं ददातीति
tulyakanakaṃ ca jīrṇaṃ pūrṇaṃ phalaṃ dadātīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेमाकृष्ट्यनन्तरं ताराकृष्टिं वक्ष्ये अहं कविः कथयामि मृतवङ्गं मारितं वङ्गं तालकेन हरितालेनेति
hemākṛṣṭyanantaraṃ tārākṛṣṭiṃ vakṣye ahaṃ kaviḥ kathayāmi mṛtavaṅgaṃ māritaṃ vaṅgaṃ tālakena haritāleneti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ताम्रं तुल्यांशं लम्बितं विस्तीर्णं यथा स्यात् तथा निर्ध्मातं सत् तारछविं वहति रूप्यद्युतिं प्राप्नोतीत्यर्थः
atha tāmraṃ tulyāṃśaṃ lambitaṃ vistīrṇaṃ yathā syāt tathā nirdhmātaṃ sat tārachaviṃ vahati rūpyadyutiṃ prāpnotītyarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चाह पश्चादित्यादि
taccāha paścādityādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चाद्वङ्गताम्रयोगानन्तरं प्रकाशमूषासु यावत् निर्मलं मलवर्जितं स्यात्तावन्नागं देयं पुनर्यावन्निर्मलम् उज्ज्वलं निस्तरङ्गं नागोर्मिवर्जितं स्यात् तावद्विधिना ध्मातं कुर्यादित्यर्थः
paścādvaṅgatāmrayogānantaraṃ prakāśamūṣāsu yāvat nirmalaṃ malavarjitaṃ syāttāvannāgaṃ deyaṃ punaryāvannirmalam ujjvalaṃ nistaraṅgaṃ nāgormivarjitaṃ syāt tāvadvidhinā dhmātaṃ kuryādityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराकृष्टिमाह काञ्चीत्यादि
tārākṛṣṭimāha kāñcītyādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्ची स्वर्णमाक्षिकं ब्राह्मी सोमाह्वा कुटिलं सीसं तालकं प्रतीतं एतत्समयोजितं समांशमेलितं सत् ध्मातं कुर्यात् पुनरनेन काञ्च्यादिगणेन विद्धं शुल्बं दिव्या मनोरमा ताराकृष्टिर्भवेत्
kāñcī svarṇamākṣikaṃ brāhmī somāhvā kuṭilaṃ sīsaṃ tālakaṃ pratītaṃ etatsamayojitaṃ samāṃśamelitaṃ sat dhmātaṃ kuryāt punaranena kāñcyādigaṇena viddhaṃ śulbaṃ divyā manoramā tārākṛṣṭirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं अमुना प्रकारेण शास्त्रविधिज्ञेन शास्त्रस्य विधिं जानातीति सः तेन कर्मनिपुणेन संस्कारप्रवीणेन कुशलेन कर्त्रा गुरूपदेशं गुरुरुक्तलक्षणो ग्रन्थादौ तस्य उपदेशं ज्ञात्वा वेधविधानं कर्तव्यम् इत्यर्थः
evaṃ amunā prakāreṇa śāstravidhijñena śāstrasya vidhiṃ jānātīti saḥ tena karmanipuṇena saṃskārapravīṇena kuśalena kartrā gurūpadeśaṃ gururuktalakṣaṇo granthādau tasya upadeśaṃ jñātvā vedhavidhānaṃ kartavyam ityarthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.