अथ खल्वशोकश्रीर्बोधिसत्त्वसंगीतिप्रासाददेवता सुधनं श्रेष्ठिदारकमाभिर्गाथाभिरभिष्टुत्य गच्छन्तं पृष्ठतः समनुबध्नाति स्म धर्मकामतया । अथ खलु सुधनः श्रेष्ठिदारको धर्मधातुप्रतिभासप्रभबोधिसत्त्वसंगीतिप्रासादमुपसंक्रम्य अनुप्रविश्य समन्तादनुविलोकयामास गोपायाः शाक्यकन्याया दर्शनकामः । सो ऽपश्यद्गोपां शाक्यकन्यां धर्मधातुप्रतिभासप्रभस्य बोधिसत्त्वसंगीतिप्रासादस्य मध्ये सर्वबोधिसत्त्वस्य गृहावसनप्रतिभासमणिपद्मगर्भासननिषण्णां स्त्रीणां चतुरशीत्या सहस्रैः परिवृतां सर्वासां पार्थिवकुलसंभवानां पूर्वबोधिसत्त्वचर्यासभागकुशलमूलानां पूर्वदानसंग्रहसंगृहीतानां श्लक्ष्णमधुरवचनसमुदाचाराणां सर्वज्ञतार्थाभिमुखसुखसंगृहीतानां बुद्धबोधिसत्त्वसमुदागमसमानार्थतया सुसंगृहीतानां महाकरुणापूर्वंगमपुत्रदारपरिग्रहसुसंपरिगृहीतानां महामैत्र्युपेतस्वदारानुवर्तनपरिशोधितानां पूर्वबोधिसत्त्वाचिन्त्योपायकौशल्यपरिपरिपाचितानाम् । सर्वाणि च तानि चतुरशीतिस्त्रीसहस्राण्यवैवर्तिकान्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ बोधिसत्त्वपारमितानयावतीर्णानि सर्वबोधिसत्त्वशिक्षासु अपरप्रणेयानि सर्वग्रहविगतचितानि सर्वसंसाररतिविरतमानसानि असङ्गधर्मधातुनयपरिशुद्धानि सर्वज्ञताभिमुखचित्तवेगानि (ग्व् ३०३) सर्वनिवरणावरणजालविगतानि सर्वाङ्गपथसमतिक्रान्तानि धर्मकायसुनिर्मितविचाराणि सर्वलोकपरिपाकविनयाभिमुखानि विपुलपुण्यसमुद्रसंभूतचित्तानि समन्तभद्रबोधिसत्त्वचर्याप्रणिधाननिर्यातानि विपुलबोधिसत्त्वबलवेगसंवर्धितानि ज्ञानसूर्यमण्डलचित्तप्रदीपानि ॥ अथ खलु सुधनः श्रेष्ठिदारको येन गोपा शाक्यकन्या तेनोपसंक्रम्य गोपायाः शाक्यकन्यायाः क्रमतलयोः सर्वशरीरेण प्रणिपत्य उत्थाय पुरतः प्राञ्जलिः स्थित्वा एवमाह - मया आर्ये अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तमुत्पादितम् । न च जानामि कथं बोधिसत्त्वाः संसारे संसरन्ति, संसारदोषैश्च न लिप्यन्ते । सर्वधर्मसमतास्वभावं चावबुध्यन्ते । श्रावकप्रत्येकबुद्धभूमौ न च प्रतिष्ठन्ते । बुद्धधर्मावभासप्रतिलब्धाश्च भवन्ति । बोधिसत्त्वचर्यां न च व्यवच्छिन्दन्ति । बोधिसत्त्वभूमौ च प्रतिष्ठिता भवन्ति । सर्वतथागतविषयं च संदर्शयन्ति । सर्वलोकगतिसमतिक्रान्ताश्च भवन्ति । सर्वलोकगतिषु चोपविचरन्ति । धर्मकायपरिनिष्पन्नाश्च भवन्ति । अनन्तवर्णांश्च रूपकायानभिनिर्हरन्ति । अलक्षणधर्मकायपरायणाश्च भवन्ति । सर्वजगद्वर्णसंस्थानांश्च कायानादर्शयन्ति । अनभिलाप्यांश्च सर्वधर्मानवरन्ति । सर्ववाक्पथनिरुक्त्युदाहारैश्च सत्त्वानां धर्मं देशयन्ति । निःसत्त्वांश्च सर्वधर्मान् प्रजानन्ति । सत्त्वधातुविनयप्रयोगाच्च न विनिवर्तन्ते । अनुत्पादानिरोधांश्च सर्वधर्मानवतरन्ति । सर्वतथागतपूजोपस्थानप्रयोगाच्च न विनिवर्तन्ते । अकर्मविपाकांश्च सर्वधर्मानवतरन्ति कुशलकर्माभिसंस्कारप्रयोगाच्च न विनिवर्तन्ते ॥ एवमुक्ते गोपा शाक्यकन्या सुधनं श्रेष्ठिदारकमेतदवोचत् - साधु साधु कुलपुत्र, यस्त्वं बोधिसत्त्वानामिमामेवंरूपां चर्यां धर्मतां परिप्रष्टव्यां मन्यसे, यथापि तत्समन्तभद्रप्रणिधानचर्याभिमुखस्य अयं प्रश्नोदाहारः । तेन हि कुलपुत्र शृणु, साधु च सुष्ठु च मनसि कुरु, भाषिष्ये बुद्धानुभावेन । दशभिः कुलपुत्र धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा इमामेवंरूपामिन्द्रजालतलोपमां समन्तज्ञानप्रभां बोधिसत्त्वचर्यां परिपूरयन्ति । कतमैर्दशभिः? यदुत उदारकल्याणमित्रसंनिश्रयेण विपुलाधिमुक्तिप्रतिलाभेन उदारकल्याणाशयविशुद्ध्या विपुलपुण्यज्ञानसमुद्रोपस्तब्धचित्ततया बुद्धोत्पत्तिसंभवमहाधर्मनिर्देशश्रवणप्रतिलाभेन त्र्यध्वतथागताधिमुक्तिचेतनासंवासेन सर्वबोधिसत्त्वचर्यामण्डलसमतानुगमेन सर्वतथागताधिष्ठानप्रतिलाभेन प्रकृतिमहाकरुणाध्याशयविशुद्ध्या सर्वसंसारचक्रोपच्छेदचित्तबलाधानप्रतिलाभेन । एभिः कुलपुत्र दशभिर्धर्मैः समन्वागता इमामेवंरूपामिन्द्रजालतलोपमां समन्तज्ञानप्रभां बोधिसत्त्वचर्यां परिपूरयन्ति ॥ तत्र कुलपुत्र अविवर्त्यवीर्या बोधिसत्त्वा एतान् धर्मान् प्रतिलभ्य अक्षयाकाराभिनिर्हारेण भावयन्तो बहुलीकुर्वन्तः कल्याणमित्राण्याराग्य दशभिराकारैरभिराधयन्ति । कतमैर्दशभिः? यदुत कायजीवितानपेक्षतया संसारोपकरणानर्थिकतया सर्वधर्मस्वभावसमतानुगमेन सर्वज्ञताप्रणिधानाविवर्त्यतया सर्वधर्मधातुनयव्यवलोकनतया सर्वभवसमुद्रोच्चलितमानसतया अनालयधर्मगगनप्रविष्टानालयतया सर्वबोधिसत्त्वप्रणिधानानावरणतया सर्वक्षेत्रसागरप्रसरणतया (ग्व् ३०४) अनावरणबोधिसत्त्वज्ञानमण्डलसुपर्यवदापिततया । एभिः कुलपुत्र दशभिराकारैर्बोधिसत्त्वाः कल्याणमित्राण्यारागयित्वा अभिराधयन्ति ॥ अथ खलु गोपा शाक्यकन्या एतमेवार्थनयं संदर्शयमाना बुद्धाधिष्ठानेन दश दिशो व्यवलोक्य तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - ये प्रस्थितामलविशालधियः परार्थाः सन्मित्रसेवनपरा गतशाठ्यमायाः । शास्तृत्वसंज्ञप्रतिलब्ध अखिन्नवीर्याश्चर्येन्द्रजालसदृशी चरतेष लोके
atha khalvaśokaśrīrbodhisattvasaṃgītiprāsādadevatā sudhanaṃ śreṣṭhidārakamābhirgāthābhirabhiṣṭutya gacchantaṃ pṛṣṭhataḥ samanubadhnāti sma dharmakāmatayā / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako dharmadhātupratibhāsaprabhabodhisattvasaṃgītiprāsādamupasaṃkramya anupraviśya samantādanuvilokayāmāsa gopāyāḥ śākyakanyāyā darśanakāmaḥ / so 'paśyadgopāṃ śākyakanyāṃ dharmadhātupratibhāsaprabhasya bodhisattvasaṃgītiprāsādasya madhye sarvabodhisattvasya gṛhāvasanapratibhāsamaṇipadmagarbhāsananiṣaṇṇāṃ strīṇāṃ caturaśītyā sahasraiḥ parivṛtāṃ sarvāsāṃ pārthivakulasaṃbhavānāṃ pūrvabodhisattvacaryāsabhāgakuśalamūlānāṃ pūrvadānasaṃgrahasaṃgṛhītānāṃ ślakṣṇamadhuravacanasamudācārāṇāṃ sarvajñatārthābhimukhasukhasaṃgṛhītānāṃ buddhabodhisattvasamudāgamasamānārthatayā susaṃgṛhītānāṃ mahākaruṇāpūrvaṃgamaputradāraparigrahasusaṃparigṛhītānāṃ mahāmaitryupetasvadārānuvartanapariśodhitānāṃ pūrvabodhisattvācintyopāyakauśalyapariparipācitānām / sarvāṇi ca tāni caturaśītistrīsahasrāṇyavaivartikānyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau bodhisattvapāramitānayāvatīrṇāni sarvabodhisattvaśikṣāsu aparapraṇeyāni sarvagrahavigatacitāni sarvasaṃsārarativiratamānasāni asaṅgadharmadhātunayapariśuddhāni sarvajñatābhimukhacittavegāni (Gv 303) sarvanivaraṇāvaraṇajālavigatāni sarvāṅgapathasamatikrāntāni dharmakāyasunirmitavicārāṇi sarvalokaparipākavinayābhimukhāni vipulapuṇyasamudrasaṃbhūtacittāni samantabhadrabodhisattvacaryāpraṇidhānaniryātāni vipulabodhisattvabalavegasaṃvardhitāni jñānasūryamaṇḍalacittapradīpāni // atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako yena gopā śākyakanyā tenopasaṃkramya gopāyāḥ śākyakanyāyāḥ kramatalayoḥ sarvaśarīreṇa praṇipatya utthāya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārye anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvāḥ saṃsāre saṃsaranti, saṃsāradoṣaiśca na lipyante / sarvadharmasamatāsvabhāvaṃ cāvabudhyante / śrāvakapratyekabuddhabhūmau na ca pratiṣṭhante / buddhadharmāvabhāsapratilabdhāśca bhavanti / bodhisattvacaryāṃ na ca vyavacchindanti / bodhisattvabhūmau ca pratiṣṭhitā bhavanti / sarvatathāgataviṣayaṃ ca saṃdarśayanti / sarvalokagatisamatikrāntāśca bhavanti / sarvalokagatiṣu copavicaranti / dharmakāyapariniṣpannāśca bhavanti / anantavarṇāṃśca rūpakāyānabhinirharanti / alakṣaṇadharmakāyaparāyaṇāśca bhavanti / sarvajagadvarṇasaṃsthānāṃśca kāyānādarśayanti / anabhilāpyāṃśca sarvadharmānavaranti / sarvavākpathaniruktyudāhāraiśca sattvānāṃ dharmaṃ deśayanti / niḥsattvāṃśca sarvadharmān prajānanti / sattvadhātuvinayaprayogācca na vinivartante / anutpādānirodhāṃśca sarvadharmānavataranti / sarvatathāgatapūjopasthānaprayogācca na vinivartante / akarmavipākāṃśca sarvadharmānavataranti kuśalakarmābhisaṃskāraprayogācca na vinivartante // evamukte gopā śākyakanyā sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yastvaṃ bodhisattvānāmimāmevaṃrūpāṃ caryāṃ dharmatāṃ paripraṣṭavyāṃ manyase, yathāpi tatsamantabhadrapraṇidhānacaryābhimukhasya ayaṃ praśnodāhāraḥ / tena hi kulaputra śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye buddhānubhāvena / daśabhiḥ kulaputra dharmaiḥ samanvāgatā bodhisattvā imāmevaṃrūpāmindrajālatalopamāṃ samantajñānaprabhāṃ bodhisattvacaryāṃ paripūrayanti / katamairdaśabhiḥ? yaduta udārakalyāṇamitrasaṃniśrayeṇa vipulādhimuktipratilābhena udārakalyāṇāśayaviśuddhyā vipulapuṇyajñānasamudropastabdhacittatayā buddhotpattisaṃbhavamahādharmanirdeśaśravaṇapratilābhena tryadhvatathāgatādhimukticetanāsaṃvāsena sarvabodhisattvacaryāmaṇḍalasamatānugamena sarvatathāgatādhiṣṭhānapratilābhena prakṛtimahākaruṇādhyāśayaviśuddhyā sarvasaṃsāracakropacchedacittabalādhānapratilābhena / ebhiḥ kulaputra daśabhirdharmaiḥ samanvāgatā imāmevaṃrūpāmindrajālatalopamāṃ samantajñānaprabhāṃ bodhisattvacaryāṃ paripūrayanti // tatra kulaputra avivartyavīryā bodhisattvā etān dharmān pratilabhya akṣayākārābhinirhāreṇa bhāvayanto bahulīkurvantaḥ kalyāṇamitrāṇyārāgya daśabhirākārairabhirādhayanti / katamairdaśabhiḥ? yaduta kāyajīvitānapekṣatayā saṃsāropakaraṇānarthikatayā sarvadharmasvabhāvasamatānugamena sarvajñatāpraṇidhānāvivartyatayā sarvadharmadhātunayavyavalokanatayā sarvabhavasamudroccalitamānasatayā anālayadharmagaganapraviṣṭānālayatayā sarvabodhisattvapraṇidhānānāvaraṇatayā sarvakṣetrasāgaraprasaraṇatayā (Gv 304) anāvaraṇabodhisattvajñānamaṇḍalasuparyavadāpitatayā / ebhiḥ kulaputra daśabhirākārairbodhisattvāḥ kalyāṇamitrāṇyārāgayitvā abhirādhayanti // atha khalu gopā śākyakanyā etamevārthanayaṃ saṃdarśayamānā buddhādhiṣṭhānena daśa diśo vyavalokya tasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - ye prasthitāmalaviśāladhiyaḥ parārthāḥ sanmitrasevanaparā gataśāṭhyamāyāḥ / śāstṛtvasaṃjñapratilabdha akhinnavīryāścaryendrajālasadṛśī carateṣa loke
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.