इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे छन्दः शास्त्रे आर्यावृत्तादिछन्दोलक्षणनिरूपणं नामाष्टोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २०९ सूत उवाच । श्रीरुक्था गेन सा ज्ञेया उत्युक्था स्त्री गुरुद्वयम् । मो नारी रो मृगी मध्या मगौ कन्या प्रतिष्ठया
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe chandaḥ śāstre āryāvṛttādichandolakṣaṇanirūpaṇaṃ nāmāṣṭottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 209 sūta uvāca / śrīrukthā gena sā jñeyā utyukthā strī gurudvayam / mo nārī ro mṛgī madhyā magau kanyā pratiṣṭhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो गौ पङ्क्तिः सुप्रातिष्ठा तनुमध्या तयौ स्मृता । नयाभ्यां बालललिता गायत्रीच्छन्द एव हि
bho gau paṅktiḥ suprātiṣṭhā tanumadhyā tayau smṛtā / nayābhyāṃ bālalalitā gāyatrīcchanda eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मसगैर्मदलेखा स्यादुष्णिक्छन्दः स्मृतं बुधैः । भौ गौ चित्रपदा ख्याता विद्युन्माला ममौ गगौ
masagairmadalekhā syāduṣṇikchandaḥ smṛtaṃ budhaiḥ / bhau gau citrapadā khyātā vidyunmālā mamau gagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माणवकं भात्तलगा म्नौ गौ हंसरुतं स्मृतम् । समानिका रजगला जरला गः प्रमाणिका । आभ्यामन्यद्वितानं स्यादनुष्टुप्छन्द ईरितम्
māṇavakaṃ bhāttalagā mnau gau haṃsarutaṃ smṛtam / samānikā rajagalā jaralā gaḥ pramāṇikā / ābhyāmanyadvitānaṃ syādanuṣṭupchanda īritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रनसैः स्याद्धलमुखी नौ मः शिशुभृता भवेत् । बृहतीछन्द इत्युक्तं स्मौ जगौ स विराजितम्
ranasaiḥ syāddhalamukhī nau maḥ śiśubhṛtā bhavet / bṛhatīchanda ityuktaṃ smau jagau sa virājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पणवं स्यान्मनयगैर्मयूरसारिणी भवेत् । रजाभ्याञ्च रगाभ्याञ्च रुक्मवती भमौ सगौ
paṇavaṃ syānmanayagairmayūrasāriṇī bhavet / rajābhyāñca ragābhyāñca rukmavatī bhamau sagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्ता मभसगैर्युक्ता नरजा गो मनोरमा । पङ्क्तिच्छन्दः समाख्यातं जसता गावुपस्थितम्
mattā mabhasagairyuktā narajā go manoramā / paṅkticchandaḥ samākhyātaṃ jasatā gāvupasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ जो गाविन्द्रवज्रा स्याज्जतज्गा गुपपूर्विका
tau jo gāvindravajrā syājjatajgā gupapūrvikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपजातयो ऽन्याद्यन्ताः सुमुखी नजजा लगौ । भभभा गौ दोधकं स्याच्छालिनी मतता गगौ
upajātayo 'nyādyantāḥ sumukhī najajā lagau / bhabhabhā gau dodhakaṃ syācchālinī matatā gagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्धिलोकैश्च विच्छेदो वातोर्ंमो ममता गगौ । श्रीर्भतौ ननगाः प्रोक्ता पञ्चभिः षडूभिरेव च
abdhilokaiśca vicchedo vātorṃmo mamatā gagau / śrīrbhatau nanagāḥ proktā pañcabhiḥ ṣaḍūbhireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मगना नो गो भ्रमरविलासितमुदाहृतम् । रथोद्धतार् नौ रलगाः स्वागता रनभा गगौ
maganā no go bhramaravilāsitamudāhṛtam / rathoddhatār nau ralagāḥ svāgatā ranabhā gagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्ता ननौ सगौ गः स्यान्नौ रलौ गः समद्रिका । रजरा ल्गौ श्येनिका स्याज्जसता गौ शिखण्डितम् । त्रिष्टुप्छन्दः समाख्यातं पिङ्गलेन महात्मना
vṛttā nanau sagau gaḥ syānnau ralau gaḥ samadrikā / rajarā lgau śyenikā syājjasatā gau śikhaṇḍitam / triṣṭupchandaḥ samākhyātaṃ piṅgalena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रनौ भसौ चन्द्रवर्त्म वंशस्थं स्याज्जतौ जरौ । ततो जराविन्द्रवंशा वेदसैस्तोटकं स्मृतम् । न्भौ भ्रौ द्रुतविलम्बितं पुटश्च स्यान्ननौ मयौ
ranau bhasau candravartma vaṃśasthaṃ syājjatau jarau / tato jarāvindravaṃśā vedasaistoṭakaṃ smṛtam / nbhau bhrau drutavilambitaṃ puṭaśca syānnanau mayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुवेदैश्च विरतिर्मुदितवदना त्वियम् । ननररैः समाख्याता नयना यस्तथा भवेत्
vasuvedaiśca viratirmuditavadanā tviyam / nanararaiḥ samākhyātā nayanā yastathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु कुसुमविचित्रा जलोद्धतगती रसैः । जसौ जसौ च पादेषु चतूरैः स्त्रग्विणी मता
sā tu kusumavicitrā jaloddhatagatī rasaiḥ / jasau jasau ca pādeṣu catūraiḥ stragviṇī matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गप्रयातं वृत्तं चतुभिर्यैः प्रकीर्तितम् । प्रयंवदा नभज्रैश्च मणिमाला तयौ तयौ
bhujaṅgaprayātaṃ vṛttaṃ catubhiryaiḥ prakīrtitam / prayaṃvadā nabhajraiśca maṇimālā tayau tayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुहवक्त्रैश्च सन्निद्रा ललिता स्यात्तभौ जरौ । प्रमिताक्षरा सजससैरुज्ज्वला तु ननौ भरौ
guhavaktraiśca sannidrā lalitā syāttabhau jarau / pramitākṣarā sajasasairujjvalā tu nanau bharau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममौ ययौ वैश्वदेवी पञ्चाश्वैश्च यतिर्भवेत् । मभौ समौ जलधरमालाब्ध्यन्त्यैर्यतिभवेत्
mamau yayau vaiśvadevī pañcāśvaiśca yatirbhavet / mabhau samau jaladharamālābdhyantyairyatibhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नौ ततौ गः क्षमावृत्तं तुरगैश्च रसैर्यतिः । प्रहर्षिणी मनौ ज्रौ गा वह्निभिर्दशभिर्यतिः
nau tatau gaḥ kṣamāvṛttaṃ turagaiśca rasairyatiḥ / praharṣiṇī manau jrau gā vahnibhirdaśabhiryatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जभौ सजौ गो रुचिरा चतुर्भिश्च ग्रहैर्यतिः । मत्तमयूरं मतयाः सगौ देवग्रहैर्यतिः
jabhau sajau go rucirā caturbhiśca grahairyatiḥ / mattamayūraṃ matayāḥ sagau devagrahairyatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मञ्जुभाषिणी सज्सा ज्गौ सुनन्दिनी सजसा मगौ । ननौ ततौ चन्द्रिका गः सप्तभिश्च रसैर्यतिः
mañjubhāṣiṇī sajsā jgau sunandinī sajasā magau / nanau tatau candrikā gaḥ saptabhiśca rasairyatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असम्बाधा मतनसा गगौ बाणग्रहैर्यतिः । ननराः सो लधुगुरुः स्वरैः प्रोक्तापराजिता
asambādhā matanasā gagau bāṇagrahairyatiḥ / nanarāḥ so ladhuguruḥ svaraiḥ proktāparājitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननौ भनौ प्रहरणकलिकेयं लगौ तथा । वसन्ततिलका सिंहोन्नता तभ्जा जगौ गुरुः
nanau bhanau praharaṇakalikeyaṃ lagau tathā / vasantatilakā siṃhonnatā tabhjā jagau guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजौ सनौ गगाविन्दुवदनाथ सुकेशरम् । नरना रलगाः पादे शर्करी प्रतिपादिता
bhajau sanau gagāvinduvadanātha sukeśaram / naranā ralagāḥ pāde śarkarī pratipāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दशलघुः स्याच्च श्रेष्ठा शशिकला सगा । रसग्रहयतिः स्रक्स्रा वसुशैलयतिस्तथा
caturdaśalaghuḥ syācca śreṣṭhā śaśikalā sagā / rasagrahayatiḥ sraksrā vasuśailayatistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यान्मणिगुणनिकरो मालिनी ननमा ययौ । वसुस्वरयतिः स्याच्च नजौ भज्राः प्रभद्रकम्
syānmaṇiguṇanikaro mālinī nanamā yayau / vasusvarayatiḥ syācca najau bhajrāḥ prabhadrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एला सयौ ननौ यःस्याच्चित्रलेखास्वराष्टकैः । मरौ मयौ यश्च भवेदुक्तेयमति शर्करी
elā sayau nanau yaḥsyāccitralekhāsvarāṣṭakaiḥ / marau mayau yaśca bhavedukteyamati śarkarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरात्खं वृषभगजजृम्भितं भ्रनना नगौ । नजभजरा वाणिनी गः पिङ्गलेनाष्टिरीरिता
svarātkhaṃ vṛṣabhagajajṛmbhitaṃ bhrananā nagau / najabhajarā vāṇinī gaḥ piṅgalenāṣṭirīritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसरुद्रैः शिखरिणी यमौ नसभला गुरुः । वसुग्रयतिः पृथ्वी जसौ जसयला गुरुः
rasarudraiḥ śikhariṇī yamau nasabhalā guruḥ / vasugrayatiḥ pṛthvī jasau jasayalā guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशस्वरैर्वंशपत्रपतितं भ्रौन्नभा लगौ । षड्वेदाश्वैश्च हरिणी नसमा रसला गुरुः
daśasvarairvaṃśapatrapatitaṃ bhraunnabhā lagau / ṣaḍvedāśvaiśca hariṇī nasamā rasalā guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दाक्रान्तब्धिषड्नगैर्मभनास्ततगा गुरुः । नर्दटकं नजभजा जलौ गो यतिरेव च
mandākrāntabdhiṣaḍnagairmabhanāstatagā guruḥ / nardaṭakaṃ najabhajā jalau go yatireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तर्त्वब्धिः कोकिलकमत्यष्टिः स्याच्च पूर्ववत् । भूतर्त्वश्वैः कुसुमितलता म्तौ न्यौ ययौ धृतिः
saptartvabdhiḥ kokilakamatyaṣṭiḥ syācca pūrvavat / bhūtartvaśvaiḥ kusumitalatā mtau nyau yayau dhṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसर्त्वश्वैर्यमौ न्सौ रौ मेघविस्फूर्जिता रगौ । शार्दूलविक्रीडितं मः सूर्यश्वैः सज्सतास्तगौ
rasartvaśvairyamau nsau rau meghavisphūrjitā ragau / śārdūlavikrīḍitaṃ maḥ sūryaśvaiḥ sajsatāstagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दो ह्यतिधृतिः प्रोक्तमत ऊर्ध्वं कृतिर्भवेत् । सप्ताश्वर्तुः सुवदना भ्रौ मनौ यभला गुरुः
chando hyatidhṛtiḥ proktamata ūrdhvaṃ kṛtirbhavet / saptāśvartuḥ suvadanā bhrau manau yabhalā guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं रजौ रजौ पादे रजौ गो लः कृतिर्भवेत् । त्रिसप्तकैः स्नग्धरा स्यात्प्रकृतिर्म्नभनैस्त्रियैः
vṛttaṃ rajau rajau pāde rajau go laḥ kṛtirbhavet / trisaptakaiḥ snagdharā syātprakṛtirmnabhanaistriyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिगर्कैर्भद्रकं भ्रौ न्रौ नरना गो यथाकृतिः । नजौ भश्वाश्वललितं जभौ जभलगा भवेत्
digarkairbhadrakaṃ bhrau nrau naranā go yathākṛtiḥ / najau bhaśvāśvalalitaṃ jabhau jabhalagā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्ताक्रीडञ्चाष्टबाणदशकैर्मौ तनौ ननौ । नलौ गुरुश्च विकृतिश्छिन्ना संकृतिरुच्यते
mattākrīḍañcāṣṭabāṇadaśakairmau tanau nanau / nalau guruśca vikṛtiśchinnā saṃkṛtirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाश्वार्कैर्भतौ तन्वी नसभा भनया गणाः । क्रौञ्चपदा बाणशरवसुशैलैर्भमौ सभौ
pañcāśvārkairbhatau tanvī nasabhā bhanayā gaṇāḥ / krauñcapadā bāṇaśaravasuśailairbhamau sabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नौ नौ गो ऽतिकृतिः प्रोक्ता च्छन्दो ह्युत्कृतिरुच्यते । वस्वीशाश्वैर्ममतनैः स्याद्भुजङ्गविजृम्भितम्
nau nau go 'tikṛtiḥ proktā cchando hyutkṛtirucyate / vasvīśāśvairmamatanaiḥ syādbhujaṅgavijṛmbhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननरसैर्लगयुक्तैश्च अपवाहाख्यकं यतिः । गुहैः षड्भी रसैर्बाणैर्मोनाः षट्सगगा गणाः
nanarasairlagayuktaiśca apavāhākhyakaṃ yatiḥ / guhaiḥ ṣaḍbhī rasairbāṇairmonāḥ ṣaṭsagagā gaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चण्डवृत्तिप्रपातो ऽसौ दण्डको नौ ततो ऽगरः । रफेवृद्धान्तकादस्य व्यालजीमूतकादयः
caṇḍavṛttiprapāto 'sau daṇḍako nau tato 'garaḥ / raphevṛddhāntakādasya vyālajīmūtakādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.