इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे प्रतका(ख)ण्डे श्रीकृष्णगरुडसंवादे और्ध्वदेहिकविधिकर्मविपाकयोर्वर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३ सूत उवाच । एवमुत्साहितः पक्षी स्वरूपं निरयस्य तु । पप्रच्छनरकाण्येवं श्रुत्वा चोत्कूलितान्तरः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe pratakā(kha)ṇḍe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadehikavidhikarmavipākayorvarṇanaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 3 sūta uvāca / evamutsāhitaḥ pakṣī svarūpaṃ nirayasya tu / papracchanarakāṇyevaṃ śrutvā cotkūlitāntaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुड उवाच । नरकाणां स्वरूपं मे वद येषु विकर्मिणः । पात्यन्ते दुः खभूयिष्ठास्तेषां भेदांश्च कीर्तय
garuḍa uvāca / narakāṇāṃ svarūpaṃ me vada yeṣu vikarmiṇaḥ / pātyante duḥ khabhūyiṣṭhāsteṣāṃ bhedāṃśca kīrtaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच । नरकाणां सहस्राणि वर्तन्ते ह्यरुणानुज । शक्यं विस्तरतो नैव वक्तुं प्राधान्यतो ब्रुवे
śrībhagavānuvāca / narakāṇāṃ sahasrāṇi vartante hyaruṇānuja / śakyaṃ vistarato naiva vaktuṃ prādhānyato bruve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौरवं नाम नरकं मुख्यं तद्वैनिबोध मे । रौरवे कूटसाक्षी तु याति यश्चानृती नरः
rauravaṃ nāma narakaṃ mukhyaṃ tadvainibodha me / raurave kūṭasākṣī tu yāti yaścānṛtī naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्रे द्वे रौरवो हि प्रमाणतः । जानुमात्रप्रमाणं तु तत्र गर्तं सुदुस्तरम्
yojanānāṃ sahasre dve rauravo hi pramāṇataḥ / jānumātrapramāṇaṃ tu tatra gartaṃ sudustaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राङ्गारचयौघेन कृतं तद्धरणीसमम् । तत्राग्निना सुतीव्रेण तापिताङ्गारभूमिना
tatrāṅgāracayaughena kṛtaṃ taddharaṇīsamam / tatrāgninā sutīvreṇa tāpitāṅgārabhūminā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये पापकर्माणं विमुञ्चन्ति यमानुगाः । स दह्यमानस्तीव्रेण वह्निना परिधावति
tanmadhye pāpakarmāṇaṃ vimuñcanti yamānugāḥ / sa dahyamānastīvreṇa vahninā paridhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदेपदे च पादो ऽस्य स्फुट्यते शीर्यते पुनः । अहोरात्रेणोद्धरणं पादन्यासेन गच्छति
padepade ca pādo 'sya sphuṭyate śīryate punaḥ / ahorātreṇoddharaṇaṃ pādanyāsena gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सहस्रं विस्तीर्णं योजनानां विमुच्यते । ततो ऽन्यत्पापशुद्ध्यर्थं तादृङ्निरयमृच्छति
evaṃ sahasraṃ vistīrṇaṃ yojanānāṃ vimucyate / tato 'nyatpāpaśuddhyarthaṃ tādṛṅnirayamṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौरवस्ते समाख्यातः प्रथमो नरको मया । महारौरवसंज्ञं तु शृणुष्व नरकं खग
rauravaste samākhyātaḥ prathamo narako mayā / mahārauravasaṃjñaṃ tu śṛṇuṣva narakaṃ khaga
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्राणि सन्ति पञ्च समन्ततः । तत्र ताम्रमयी भूमिरधस्तस्या हुताशनः
yojanānāṃ sahasrāṇi santi pañca samantataḥ / tatra tāmramayī bhūmiradhastasyā hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया तपन्त्या सा सर्वा प्रोद्यद्विद्युत्समप्रभा । विभाव्यते महारौद्रा पापिनां दर्शनादिषु
tayā tapantyā sā sarvā prodyadvidyutsamaprabhā / vibhāvyate mahāraudrā pāpināṃ darśanādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां बद्धकराभ्यां च पद्भ्यां चैव यमानुगैः । मुच्यते पापकृन्मध्ये लुण्ठमानः स गच्छति
tasyāṃ baddhakarābhyāṃ ca padbhyāṃ caiva yamānugaiḥ / mucyate pāpakṛnmadhye luṇṭhamānaḥ sa gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकैर्बकैर्वृकोलूकैर्मशकैर्वृश्चिकैस्तथा । भक्ष्यमाणैस्तथा रौद्रैर्गतो मार्गे विकृष्यते
kākairbakairvṛkolūkairmaśakairvṛścikaistathā / bhakṣyamāṇaistathā raudrairgato mārge vikṛṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमानो गतमतिर्भ्रान्तस्तातेति चाकुलः । वदत्यसकृदुद्वग्नो न शान्तिमधिगच्छति
dahyamāno gatamatirbhrāntastāteti cākulaḥ / vadatyasakṛdudvagno na śāntimadhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्मान्नरैर्मोक्षस्त्वतिक्रान्तैरवाप्यते । वर्षायुतायुतैः पापं यैः कृतं दुष्टबुद्धिभिः
evaṃ tasmānnarairmokṣastvatikrāntairavāpyate / varṣāyutāyutaiḥ pāpaṃ yaiḥ kṛtaṃ duṣṭabuddhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्यस्तु ततो नाम सो ऽतिशीतः स्वभावतः । महारौरववद्दीर्घस्तथान्धतमसा वृतः
tathānyastu tato nāma so 'tiśītaḥ svabhāvataḥ / mahārauravavaddīrghastathāndhatamasā vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतार्तास्तत्र बध्यन्ते नरास्तमसि दारुणे । परस्परं समासाद्य परिरभ्याश्रयन्ति ते
śītārtāstatra badhyante narāstamasi dāruṇe / parasparaṃ samāsādya parirabhyāśrayanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तास्तेषां च भज्यन्ते शीतार्तिपरिकम्पिताः । क्षुतृषातिबलाः पक्षिन्नथ तत्राप्युपदवाः
dantāsteṣāṃ ca bhajyante śītārtiparikampitāḥ / kṣutṛṣātibalāḥ pakṣinnatha tatrāpyupadavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमखण्डवहो वायुभिनत्त्यस्थीनि दारुणः । मज्जासृगस्थिगलितमश्रन्त्यत्र क्षुधान्विताः
himakhaṇḍavaho vāyubhinattyasthīni dāruṇaḥ / majjāsṛgasthigalitamaśrantyatra kṣudhānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलिङ्ग्यमाना भ्राम्यन्ते परस्परसमागमे । एवं तत्रापि सुमहान्क्लेशस्तमसि मानवैः
āliṅgyamānā bhrāmyante parasparasamāgame / evaṃ tatrāpi sumahānkleśastamasi mānavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्यते शकुनिश्रेष्ठ यो बहूकृतसञ्चयः । निकृन्तन इति ख्यातस्ततो ऽन्यो नरकोत्तमः
prāpyate śakuniśreṣṭha yo bahūkṛtasañcayaḥ / nikṛntana iti khyātastato 'nyo narakottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलालचक्राणि तत्र भ्राम्यन्त्यविरतं खग । तेष्वापाष्ये निकृष्यन्ते कालसूत्रेण मानवाः
kulālacakrāṇi tatra bhrāmyantyavirataṃ khaga / teṣvāpāṣye nikṛṣyante kālasūtreṇa mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमानुमाङ्गुलिस्थेन आपादतलमस्तकम् । न चैषां जीवितभ्रंशो जायते पक्षिसत्तम
yamānumāṅgulisthena āpādatalamastakam / na caiṣāṃ jīvitabhraṃśo jāyate pakṣisattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नानि तेषां शतशः खण्डान्यैक्यं व्रजन्ति हि । एवं वर्षसहस्राणि भ्राम्यन्ते पापकर्मिणः
chinnāni teṣāṃ śataśaḥ khaṇḍānyaikyaṃ vrajanti hi / evaṃ varṣasahasrāṇi bhrāmyante pāpakarmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्यावदशेषं च तत्पापं संक्षयं गतम् । अप्रातष्ठं च नरकं शृणुष्व गदतो मम
tāvadyāvadaśeṣaṃ ca tatpāpaṃ saṃkṣayaṃ gatam / aprātaṣṭhaṃ ca narakaṃ śṛṇuṣva gadato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थैर्नारकैर्दुः खमसह्यमनुभूयते । तान्येव तत्र चक्राणि घटीयन्त्राणि चान्यतः
tatrasthairnārakairduḥ khamasahyamanubhūyate / tānyeva tatra cakrāṇi ghaṭīyantrāṇi cānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुः खस्य हेतुभूतानि पापकर्मकृतां नृणाम् । चक्रेष्वारोपिताः केचिद्भाम्यन्ते तत्र मानवाः
duḥ khasya hetubhūtāni pāpakarmakṛtāṃ nṛṇām / cakreṣvāropitāḥ kecidbhāmyante tatra mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद्वर्षसहस्राणि न तेषां स्थितिरन्तरा । घटीयन्त्रेषु बद्वा ये बद्धा तोयवटी यथा
yāvadvarṣasahasrāṇi na teṣāṃ sthitirantarā / ghaṭīyantreṣu badvā ye baddhā toyavaṭī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राम्यन्ते मानवा रक्तमुद्गिरन्तः पुनः पुनः । अन्त्रैर्मुखविनिष्क्रान्तैर्नेत्रैरन्त्रावलम्बिभैः
bhrāmyante mānavā raktamudgirantaḥ punaḥ punaḥ / antrairmukhaviniṣkrāntairnetrairantrāvalambibhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुः खानि प्राप्नुवन्तीह यान्यसह्यानि जन्तुभिः । असिपत्रवनं नाम नरकं शृणु चापरम्
duḥ khāni prāpnuvantīha yānyasahyāni jantubhiḥ / asipatravanaṃ nāma narakaṃ śṛṇu cāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्रं यो ज्वलत्यग्न्याशृतावनिः । सप्ततीव्रकराश्चैण्डर्यत्र तीव्र सुदारुणे
yojanānāṃ sahasraṃ yo jvalatyagnyāśṛtāvaniḥ / saptatīvrakarāścaiṇḍaryatra tīvra sudāruṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतपन्ति सदा तत्र प्राणिनो नरकौकसः । तन्मध्ये चरणं शीतस्निग्धपत्रं विभाष्यते
pratapanti sadā tatra prāṇino narakaukasaḥ / tanmadhye caraṇaṃ śītasnigdhapatraṃ vibhāṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्राणि यत्र खण्डानि फलानां पक्षिसत्तम । श्वानश्च तत्र सुबलाश्चरन्त्यामिषभोजनाः
patrāṇi yatra khaṇḍāni phalānāṃ pakṣisattama / śvānaśca tatra subalāścarantyāmiṣabhojanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावक्त्रा महादंष्ट्रा व्याघ्रा इव महाबलाः । ततश्च वनमालोक्य शिशिरच्छायमग्रतः
mahāvaktrā mahādaṃṣṭrā vyāghrā iva mahābalāḥ / tataśca vanamālokya śiśiracchāyamagrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयान्ति प्राणिनस्तत्र क्षुत्तापपरिपीडिताः । मातर्भ्रातस्तात इति क्रन्दमानाः सुदुः खिताः
prayānti prāṇinastatra kṣuttāpaparipīḍitāḥ / mātarbhrātastāta iti krandamānāḥ suduḥ khitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमानाङ्घ्रियुगला धरणिस्थेन वह्निना । तेषां गतानां तत्रापि अति शीतिः समीरणः
dahyamānāṅghriyugalā dharaṇisthena vahninā / teṣāṃ gatānāṃ tatrāpi ati śītiḥ samīraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवाति तेन पात्यन्ते तेषां खड्गास्तथोपरि । छिन्नाः पतन्ति ते भूमौ ज्वलत्पावकसंचये
pravāti tena pātyante teṣāṃ khaḍgāstathopari / chinnāḥ patanti te bhūmau jvalatpāvakasaṃcaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेलिह्यमाने चान्यत्र तप्ताशेषमहीतले । सारमेयाश्च ते शीघ्रं शातयन्ति शरीरतः
lelihyamāne cānyatra taptāśeṣamahītale / sārameyāśca te śīghraṃ śātayanti śarīrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां खण्डान्यनेकानि रुदतामतिभीषणे । असिपत्रवनं तात मयैतत्परिकीर्तितम्
teṣāṃ khaṇḍānyanekāni rudatāmatibhīṣaṇe / asipatravanaṃ tāta mayaitatparikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं भीमतरं तप्तकुंभं निबोध मे । समन्ततस्तप्तकुम्भा वह्निज्वालासमन्विताः
ataḥ paraṃ bhīmataraṃ taptakuṃbhaṃ nibodha me / samantatastaptakumbhā vahnijvālāsamanvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलदग्निचयास्तप्ततैलायश्चूर्णपूरिताः । एषु दुष्कृतकर्माणो याम्यैः क्षिप्ता ह्यधोमुखाः
jvaladagnicayāstaptatailāyaścūrṇapūritāḥ / eṣu duṣkṛtakarmāṇo yāmyaiḥ kṣiptā hyadhomukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाथ्यन्ते विस्फुटद्गात्रा गलन्मज्जाजलान्विताः । स्फुटत्कपालेनत्रास्थिच्छिद्यमाना विभीषणैः
kvāthyante visphuṭadgātrā galanmajjājalānvitāḥ / sphuṭatkapālenatrāsthicchidyamānā vibhīṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृध्रैरुत्पाट्य मुच्यन्ते पुनस्तेष्वेव वेगितैः । पुनश्चिमचिमायन्ते तैलनैक्यं व्रजन्ति च
gṛdhrairutpāṭya mucyante punasteṣveva vegitaiḥ / punaścimacimāyante tailanaikyaṃ vrajanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवीभूतैः शिरोगात्रैः स्नायुमांसत्वगास्थिभिः । ततो याम्यैर्नरैराशु दर्व्याघट्टनघट्टिताः
dravībhūtaiḥ śirogātraiḥ snāyumāṃsatvagāsthibhiḥ / tato yāmyairnarairāśu darvyāghaṭṭanaghaṭṭitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतावर्ते महातैले क्वाथ्यन्ते पापकर्मिणः । एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया खग
kṛtāvarte mahātaile kvāthyante pāpakarmiṇaḥ / eṣa te vistareṇoktastaptakumbho mayā khaga
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिमो रौरवः प्रोक्तो महारौरवको ऽपरः । अतिशीतस्तृतीयस्तु चतुर्थो हि निकृन्तनः
ādimo rauravaḥ prokto mahārauravako 'paraḥ / atiśītastṛtīyastu caturtho hi nikṛntanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतिष्ठः पञ्चमः स्यादसिपत्रवनो ऽपरः । सप्तमस्तप्तकुम्भस्तु सप्तैते नरका मताः
apratiṣṭhaḥ pañcamaḥ syādasipatravano 'paraḥ / saptamastaptakumbhastu saptaite narakā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयन्तेन्यान्यपि तथा नरकाणि नराधमाः । कर्मणां तारतम्येन तेषुतेषु पतन्ति हि
śrūyantenyānyapi tathā narakāṇi narādhamāḥ / karmaṇāṃ tāratamyena teṣuteṣu patanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा हि नरको रोधः शूकरस्ताल एव च । तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलो ऽथ विमोहनः
tathā hi narako rodhaḥ śūkarastāla eva ca / taptakumbho mahājvālaḥ śabalo 'tha vimohanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रिमिश्च क्रिमभक्षश्च लालाभक्षो विषञ्जनः । अधः शिराः पूयवहो रुधिरान्धश्च विड्रभुजः
krimiśca krimabhakṣaśca lālābhakṣo viṣañjanaḥ / adhaḥ śirāḥ pūyavaho rudhirāndhaśca viḍrabhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वैतरणी सू (मू) मसिपत्रवनं तथा । अग्निज्वालो महाघोरः सन्दंशो वाप्यभोजनः
tathā vaitaraṇī sū (mū) masipatravanaṃ tathā / agnijvālo mahāghoraḥ sandaṃśo vāpyabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमश्च कालसूत्रं च लोहश्चाप्यभिदस्तथा । अप्रतिष्ठो ऽप्यवीचिश्च नरका एवमादयः
tamaśca kālasūtraṃ ca lohaścāpyabhidastathā / apratiṣṭho 'pyavīciśca narakā evamādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः । येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्ति हि पृथक्पृथक्
tāmasā narakāḥ sarve yamasya viṣaye sthitāḥ / yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ patanti hi pṛthakpṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमेरधस्तात्ते सर्वे रौरवाद्याः प्रकीर्तिताः । रोघो गोघ्नो भ्रूणहा च अग्निदाता नरः पतेत्
bhūmeradhastātte sarve rauravādyāḥ prakīrtitāḥ / rogho goghno bhrūṇahā ca agnidātā naraḥ patet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूकरे ब्रह्महा मज्जेत्सुरापः स्वर्णतस्करः । ताले पतेत्क्षत्त्रहन्ता हत्वा वैश्यं च दुर्गतिः
sūkare brahmahā majjetsurāpaḥ svarṇataskaraḥ / tāle patetkṣattrahantā hatvā vaiśyaṃ ca durgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्यां च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः । स्वसृगामी तप्तकुम्भी तथा राजभटो ऽनृती
brahmahatyāṃ ca yaḥ kuryādyaśca syādgurutalpagaḥ / svasṛgāmī taptakumbhī tathā rājabhaṭo 'nṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तलोहैश्च विक्रेता तथा बन्धनरक्षिता । माध्वी विक्रयकर्तां च यस्तु भक्तं परित्यजेत्
taptalohaiśca vikretā tathā bandhanarakṣitā / mādhvī vikrayakartāṃ ca yastu bhaktaṃ parityajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाज्वाली दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै । वेदो विक्रीयते यैश्च वेदं दूषयते तु यः
mahājvālī duhitaraṃ snuṣāṃ gacchati yastu vai / vedo vikrīyate yaiśca vedaṃ dūṣayate tu yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुं चैवावमन्यन्ते वाक्शरैस्ताडयन्ति च । अगम्यागामी च नरो नरकं शबलं व्रजेत्
guruṃ caivāvamanyante vākśaraistāḍayanti ca / agamyāgāmī ca naro narakaṃ śabalaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमोहे पतते शूरे मर्यादां यो भिनत्ति वै । दुरिष्टं कुरुते यस्तु कृमिभक्षं प्रपद्यते
vimohe patate śūre maryādāṃ yo bhinatti vai / duriṣṭaṃ kurute yastu kṛmibhakṣaṃ prapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवब्राह्मणविद्वेष्टा लालाभक्षे पतत्यपि । कुण्डकर्ता कुलालश्च न्यासहर्ता चिकित्सकः
devabrāhmaṇavidveṣṭā lālābhakṣe patatyapi / kuṇḍakartā kulālaśca nyāsahartā cikitsakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरामेष्वग्निदाता च एते यान्ति विषञ्जने । असत्प्रतिग्रही यस्तु तथैवायाज्ययाजकः
ārāmeṣvagnidātā ca ete yānti viṣañjane / asatpratigrahī yastu tathaivāyājyayājakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न क्षत्त्रैर्जोवते यस्तु नरो गच्छेदधोमुखम् । क्षीरं सुरां च मासं लाक्षां गन्धं रसं तिलान्
na kṣattrairjovate yastu naro gacchedadhomukham / kṣīraṃ surāṃ ca māsaṃ lākṣāṃ gandhaṃ rasaṃ tilān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनि विक्रीणन् घोरे पूयवहे पतेत् । यः कुक्कुटान्निबध्नाति मार्जारान् सूकरांश्च तान् । पक्षिणश्च मृगांश्छा गान्सो ऽप्येवं नरकं व्रजेत्
evamādīni vikrīṇan ghore pūyavahe patet / yaḥ kukkuṭānnibadhnāti mārjārān sūkarāṃśca tān / pakṣiṇaśca mṛgāṃśchā gānso 'pyevaṃ narakaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजाविको माहिषिकस्तथा चक्री ध्वजी च यः । रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिर्ग्रामयाजकः
ājāviko māhiṣikastathā cakrī dhvajī ca yaḥ / raṅgopajīviko vipraḥ śākunirgrāmayājakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी । सुरापो मांसभक्षी च तथा च पशुघातकः
agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī / surāpo māṃsabhakṣī ca tathā ca paśughātakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुधिरान्धे पतन्त्येते पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः । उपविष्टन्त्वेकपङ्क्त्यां विषं सम्भोजयन्ति ये
rudhirāndhe patantyete patantyete evamāhurmanīṣiṇaḥ / upaviṣṭantvekapaṅktyāṃ viṣaṃ sambhojayanti ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतन्ति निरये घोरे विड्भुजे नात्र संशयः । मधुग्राहो वैतरणीमाक्रोशी मूत्रसंज्ञके
patanti niraye ghore viḍbhuje nātra saṃśayaḥ / madhugrāho vaitaraṇīmākrośī mūtrasaṃjñake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असिपत्रवने ऽसौची क्रोधनश्च एतेदपि । अग्निज्वालां मृगव्याधो भोज्यते यत्र वायसैः
asipatravane 'saucī krodhanaśca etedapi / agnijvālāṃ mṛgavyādho bhojyate yatra vāyasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इज्यायां व्रतलोपाच्च सन्दंशे नरके पतेत् । स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने यतिनो ब्रह्मचारिणः
ijyāyāṃ vratalopācca sandaṃśe narake patet / skandante yadi vā svapne yatino brahmacāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये । ते सर्वे नरकं यान्ति निरयं चाप्यभोजनम्
putrairadhyāpitā ye ca putrairājñāpitāśca ye / te sarve narakaṃ yānti nirayaṃ cāpyabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाश्रमविरुद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः । कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयवासिनः
varṇāśramaviruddhāni krodhaharṣasamanvitāḥ / karmāṇi ye tu kurvanti sarve nirayavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरिष्टात्स्थितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान् । सुदारुणः सुशीतात्मा तस्या धस्तामसः स्मृतः
upariṣṭātsthito ghora uṣṇātmā rauravo mahān / sudāruṇaḥ suśītātmā tasyā dhastāmasaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादिक्रमेणैव सर्वे ऽधो ऽधः परिस्थिताः । दुः खोत्कर्षश्च सर्वेषु कर्मस्वपि निमित्ततः
evamādikrameṇaiva sarve 'dho 'dhaḥ paristhitāḥ / duḥ khotkarṣaśca sarveṣu karmasvapi nimittataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखोत्कर्षश्च सर्वत्र धर्मस्येहनिमिततः । पश्यन्तिनरकान्देवा ह्यधोवक्त्रान्सुदारुणान्
sukhotkarṣaśca sarvatra dharmasyehanimitataḥ / paśyantinarakāndevā hyadhovaktrānsudāruṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारकाश्चापि ते देवान्सर्वान्पश्यन्ति ऊर्ध्वगान् । एतान्यान्यानि शतशो नरकाणि वियद्गते
nārakāścāpi te devānsarvānpaśyanti ūrdhvagān / etānyānyāni śataśo narakāṇi viyadgate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेदिने तु नरके पच्यते दह्यतेन्यतः । शीर्यते भिद्यते ऽन्यत्र चूर्यते क्लिद्यतेन्यतः
dinedine tu narake pacyate dahyatenyataḥ / śīryate bhidyate 'nyatra cūryate klidyatenyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वथ्यते दीप्यते ऽन्यत्र तथा वातहतो ऽन्यतः । एकं दिनं वर्षशतप्रमाणं नरके भवेत्
kvathyate dīpyate 'nyatra tathā vātahato 'nyataḥ / ekaṃ dinaṃ varṣaśatapramāṇaṃ narake bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वेषु निस्तीर्णः पापी तिर्यक्त्वमश्नते । कृमिकीटपतङ्गेषु स्थावरैकशफेषु च
tataḥ sarveṣu nistīrṇaḥ pāpī tiryaktvamaśnate / kṛmikīṭapataṅgeṣu sthāvaraikaśapheṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा वनगजाढ्येषु गोष्वषु तथैव च । खरो ऽश्वो ऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा
gatvā vanagajāḍhyeṣu goṣvaṣu tathaiva ca / kharo 'śvo 'śvataro gauraḥ śarabhaścamarī tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चैकशफाः षट् च शृणु पञ्चनखानतः । अन्यासु बहुपापासु दुः खदासु च यो निषु
ete caikaśaphāḥ ṣaṭ ca śṛṇu pañcanakhānataḥ / anyāsu bahupāpāsu duḥ khadāsu ca yo niṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्यं प्राप्यते कुब्जो कुत्सितो वामनो ऽपि वा । चण्डालपुक्कसाद्यासु नरयोनिषु जायते
mānuṣyaṃ prāpyate kubjo kutsito vāmano 'pi vā / caṇḍālapukkasādyāsu narayoniṣu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहुर्गर्भे वसन्त्येव म्रियन्ते च मुहुर्मुहुः । अवशिष्टेन पापेन पुण्येन च समन्वितः
muhurgarbhe vasantyeva mriyante ca muhurmuhuḥ / avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चारोहिणीं योनिं शूद्रवैश्यनृपादिकम् । विप्रदेवेन्द्रतां चापि कदाचिदधिरोहति
tataścārohiṇīṃ yoniṃ śūdravaiśyanṛpādikam / vipradevendratāṃ cāpi kadācidadhirohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तु पापकर्माणो निरयेषु पतन्त्यधः । यथा पुण्यकृतो यान्ति तन्मे निगदतः शृणु
evaṃ tu pāpakarmāṇo nirayeṣu patantyadhaḥ / yathā puṇyakṛto yānti tanme nigadataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते यमेन विनिर्दिष्टां योनिं पुण्यगतिं नराः । प्रगीतगन्धर्वगणा नृत्योत्सवसमाकुलाः
te yamena vinirdiṣṭāṃ yoniṃ puṇyagatiṃ narāḥ / pragītagandharvagaṇā nṛtyotsavasamākulāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हारनूपुरमाधुर्यैः शोभितान्यमलानि तु । प्रयान्त्याशु विमानानि दिव्यगन्धस्रगुज्ज्वलाः
hāranūpuramādhuryaiḥ śobhitānyamalāni tu / prayāntyāśu vimānāni divyagandhasragujjvalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्च प्रच्युता राज्ञामन्येषां च महात्मनाम् । जायन्ते नीरुजां गेहे स द्वृत्तिपीरपालकाः
tasmācca pracyutā rājñāmanyeṣāṃ ca mahātmanām / jāyante nīrujāṃ gehe sa dvṛttipīrapālakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगान्सम्प्राप्नुवन्त्युग्रांस्ततो यान्त्यूर्ध्वमन्यथा । अवरोहिणीं सम्प्राप्य पूर्ववद्यन्ति मानवाः
bhogānsamprāpnuvantyugrāṃstato yāntyūrdhvamanyathā / avarohiṇīṃ samprāpya pūrvavadyanti mānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । पापिष्ठानामदोमार्गाज्जीवो निष्क्रमते ध्रुवम्
jātasya mṛtyuloke vai prāṇino maraṇaṃ dhruvam / pāpiṣṭhānāmadomārgājjīvo niṣkramate dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरे च समीरणः
pṛthivyāṃ līyate pṛthvī āpaścaiva tathāpsu ca / tejastejasi līyate samīre ca samīraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशे च तथाकाशं सर्वव्यापि निशाकरे । तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च
ākāśe ca tathākāśaṃ sarvavyāpi niśākare / tatra kāmastathā krodhaḥ kāye pañcendriyāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः । कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः
ete tārkṣya samākhyātā dehe tiṣṭhanti taskarāḥ / kāmaḥ krodho hyahaṅkāro manastatraiva nāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संहारश्चैव कालो ऽसौ पुण्यपापेन संयुतः । पञ्चेन्द्रियसमायुक्तः सकलैर्विबुधैः सह
saṃhāraścaiva kālo 'sau puṇyapāpena saṃyutaḥ / pañcendriyasamāyuktaḥ sakalairvibudhaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशेत्स नवे देहे पृहे दरधे गुही यथा । शरीरे ये समासीनाः सर्वे वै सप्त धातवः
praviśetsa nave dehe pṛhe daradhe guhī yathā / śarīre ye samāsīnāḥ sarve vai sapta dhātavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षाट्कौशिको ह्ययं कायः सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगाद्ये चान्ये व्याधयस्तथा
ṣāṭkauśiko hyayaṃ kāyaḥ sarve vātāśca dehinām / mūtraṃ purīṣaṃ tadyogādye cānye vyādhayastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तं श्लेष्मा तथा मज्जा मांसं वै मेद एव च । अस्थि शुक्रं तथा स्नायुर्देहेन सह दह्यति
pittaṃ śleṣmā tathā majjā māṃsaṃ vai meda eva ca / asthi śukraṃ tathā snāyurdehena saha dahyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनासः सर्वदेहिनम् । कथयामि पुनस्तेषां शरीरं च यथा भवेत्
eṣa te kathitastārkṣya vināsaḥ sarvadehinam / kathayāmi punasteṣāṃ śarīraṃ ca yathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्तम्बंस्नायुबद्धं स्थूणात्रयविभूषणम् । इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम्
ekastambaṃsnāyubaddhaṃ sthūṇātrayavibhūṣaṇam / indriyaiśca samāyuktaṃ navadvāraṃ śarīrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम् । रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गमतस्करम्
viṣayaiśca samākrāntaṃ kāmakrodhasamākulam / rāgadveṣasamākīrṇaṃ tṛṣṇādurgamataskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोभजालपरिच्छिन्नं मोहवस्त्रेण वेष्टितम् । सुबद्धं मायया चैतल्लोभेनाधिष्ठितं पुरम्
lobhajālaparicchinnaṃ mohavastreṇa veṣṭitam / subaddhaṃ māyayā caitallobhenādhiṣṭhitaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्गुणसमाकीर्णं शरीरं सर्वदेहिनाम् । आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः
etadguṇasamākīrṇaṃ śarīraṃ sarvadehinām / ātmānaṃ ye na jānanti te narāḥ paśavaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेव समाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम् । चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा
evameva samākhyātaṃ śarīraṃ te caturvidham / caturaśītilakṣāṇi nirmitā yonayaḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः । एतत्ते सर्वमाख्यातं निरयस्य प्रपञ्चतः
udbhijjāḥ svedajāścaiva aṇḍajāśca jarāyujāḥ / etatte sarvamākhyātaṃ nirayasya prapañcataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथयामि क्रमप्राप्तं प्रष्टु वा वर्तते स्पृहा
athayāmi kramaprāptaṃ praṣṭu vā vartate spṛhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.