Bhaktivinoda: Harinamacintamani 6

षष्ठ परिच्छेद गुर्व्-अवज्ञा गुरोर् अवज्ञा पञ्च-तत्त्व जय जय श्री-राधा-माधव । जय नवद्वीप व्रज यमुना वैष्णव

ṣaṣṭha pariccheda gurv-avajñā guror avajñā pañca-tattva jaya jaya śrī-rādhā-mādhava / jaya navadvīpa vraja yamunā vaiṣṇava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरि-दास बले प्रभु करि निवेदन । तृतीयापराध नामे ये रूपे घटन

hari-dāsa bale prabhu kari nivedana / tṛtīyāparādha nāme ye rūpe ghaṭana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारि बलिब आमि तोमारि आज्ञाय । येइ सब अपराध गुरु अवज्ञाय

vistāri baliba āmi tomāri ājñāya / yei saba aparādha guru avajñāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहु योनि भ्रमि मानव-शरीर दुर्लभ शुभद अति । तथापि अनित्य पाइलेक येइ यावत् जीवने स्थिति

bahu yoni bhrami mānava-śarīra durlabha śubhada ati / tathāpi anitya pāileka yei yāvat jīvane sthiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परम मङ्गल लभिबारे तरे यदि ना यतन करे । पुनराय भवे अनित्य शरीर लभिया आबार मरे

parama maṅgala labhibāre tare yadi nā yatana kare / punarāya bhave anitya śarīra labhiyā ābāra mare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुबोध ये हय दुर्लभ नृ-देह लभिया भव संसारे । संसारी जीव अवश्य सद्-गुरु आश्रय करिबे गुरु कर्ण-धार समाश्रय करि कृष्ण आनुकूल्ये तरे

subodha ye haya durlabha nṛ-deha labhiyā bhava saṃsāre / saṃsārī jīva avaśya sad-guru āśraya karibe guru karṇa-dhāra samāśraya kari kṛṣṇa ānukūlye tare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्त कृष्ण-भक्त लक्षण ये गुरु स-दैन्य वचने ताङ्रे । सन्तोष करिया कृष्ण-दीक्सा लय याय संसारेर पारे

śānta kṛṣṇa-bhakta lakṣaṇa ye guru sa-dainya vacane tāṅre / santoṣa kariyā kṛṣṇa-dīksā laya yāya saṃsārera pāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहजे जीवेर आछे कृष्णे मति वृथा तर्के ताहा याय । वितर्क छाडिया सुमति आश्रये गुरु हते मन्त्र पाय

sahaje jīvera āche kṛṣṇe mati vṛthā tarke tāhā yāya / vitarka chāḍiyā sumati āśraye guru hate mantra pāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृही जीव-गण वर्णाश्रमे थाकि सद्-गुरु आश्रय करे । ब्राह्मणादि उच्च-वर्णे सत्-पात्र थाकिले तिनि हैबार योग्य ब्राह्मण आचार्य सर्व-वर्णे हय यदि कृष्ण भक्ति धरे

gṛhī jīva-gaṇa varṇāśrame thāki sad-guru āśraya kare / brāhmaṇādi ucca-varṇe sat-pātra thākile tini haibāra yogya brāhmaṇa ācārya sarva-varṇe haya yadi kṛṣṇa bhakti dhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण कुलेते सुपात्र अभावे अन्य कुले दीक्षा पाय । उच्च वर्ण गुरु गृहीर उचित गुरु शिष्य परीक्षाय

brāhmaṇa kulete supātra abhāve anya kule dīkṣā pāya / ucca varṇa guru gṛhīra ucita guru śiṣya parīkṣāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्ण-विचार अपेक्षा सुपात्रेर विचार अधिक श्रेयः कृष्ण तत्त्व वेत्ता प्रकृत ये हय से ह-इते पारे गुरु । किबा विप्र शूद्र कि गृही सन्न्यासी गुरु हन कल्प-तरु

varṇa-vicāra apekṣā supātrera vicāra adhika śreyaḥ kṛṣṇa tattva vettā prakṛta ye haya se ha-ite pāre guru / kibā vipra śūdra ki gṛhī sannyāsī guru hana kalpa-taru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णेर मर्यादा पात्रेर विचारे परमार्थे लघु अति । सुपात्र मिलन प्रयोजन सदा यदि चाइ शुद्धा रति

varṇera maryādā pātrera vicāre paramārthe laghu ati / supātra milana prayojana sadā yadi cāi śuddhā rati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपात्रेर प्राप्ति मूल प्रयोजन पवित्र सुवर्ण हेन । ताहे उच्च वर्ण लभिले संयोग सोहागा सुवर्णे येन

supātrera prāpti mūla prayojana pavitra suvarṇa hena / tāhe ucca varṇa labhile saṃyoga sohāgā suvarṇe yena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह-त्यागी अगृहि-गुर्वाश्रय करिते पारेन् ये कोन कारणे सेइ गृहि धर्म छाडि अन्याश्रम लय । ताहे परमार्थ ना पाइया शेषे साधु गुरु अन्वेषय

gṛha-tyāgī agṛhi-gurvāśraya karite pāren ye kona kāraṇe sei gṛhi dharma chāḍi anyāśrama laya / tāhe paramārtha nā pāiyā śeṣe sādhu guru anveṣaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताहार पक्षेते अगृही आचार्य प्रशस्त सकल मते । ताङ्र दीक्षा शिक्षा पाइया से जन भासे नाम-रसामृते

tāhāra pakṣete agṛhī ācārya praśasta sakala mate / tāṅra dīkṣā śikṣā pāiyā se jana bhāse nāma-rasāmṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहि-भक्ति गृह-त्याग करिले-ओ पूर्व-गुरु त्याग करिते हय ना गृही भक्त-जने विराग लभिले छाडये संसार विधि । तबु पूर्व-गुरु चरण आश्रय करिबे जीवनावधि

gṛhi-bhakti gṛha-tyāga karile-o pūrva-guru tyāga karite haya nā gṛhī bhakta-jane virāga labhile chāḍaye saṃsāra vidhi / tabu pūrva-guru caraṇa āśraya karibe jīvanāvadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहि जन मध्ये गृहि गुरु शस्त यदि शुद्ध भक्त हन । नतुवा अगृही सुयोग्य ह-इले गुरु-योग्य सर्व-क्षण

gṛhi jana madhye gṛhi guru śasta yadi śuddha bhakta hana / natuvā agṛhī suyogya ha-ile guru-yogya sarva-kṣaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्-गुरु पाइया भजिए भजिते भावेर उदय यबे । संसार विरक्ति संसार छाडिया वैरागी ह-इबे तबे

sad-guru pāiyā bhajie bhajite bhāvera udaya yabe / saṃsāra virakti saṃsāra chāḍiyā vairāgī ha-ibe tabe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यिनि वैराग्य आश्रये ल-इबेन तिनि वैरागी गुरु करिबेन् वैराग्य आश्रम ग्रहणेते त्यागी पुरुष ह-इबे गुरु । ताङ्हार चरणे शिखिबे विराग गुरु शिक्षा कल्प तरु

yini vairāgya āśraye la-ibena tini vairāgī guru kariben vairāgya āśrama grahaṇete tyāgī puruṣa ha-ibe guru / tāṅhāra caraṇe śikhibe virāga guru śikṣā kalpa taru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षा ओ शिक्षा गुरु उभयके-इ समान सम्मान करा आवश्यक दीक्षा शिक्षा भेदे गुरु दुऽ प्रकार उभये समान मान । अर्पिबे सुजन परमार्थ धन अनायासे यदि चान्

dīkṣā o śikṣā guru ubhayake-i samāna sammāna karā āvaśyaka dīkṣā śikṣā bhede guru du' prakāra ubhaye samāna māna / arpibe sujana paramārtha dhana anāyāse yadi cān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ण-नाम मन्त्र देन दीक्षा गुरु शिक्षा गुरु तत्त्व दाता । वैष्णव सकल शिक्षा गुरु हन सर्व शुभ जनयिता

kṛṣṇa-nāma mantra dena dīkṣā guru śikṣā guru tattva dātā / vaiṣṇava sakala śikṣā guru hana sarva śubha janayitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रदायेर आदि-गुरुर शिक्षा अवलम्बन करिया आचरण करिबे साधु सम्प्रदाये आचार्य सकल शिक्षा गुरु प्रतिष्ठित । आद्याचार्य यिनि गुरु शिरोमणि पूजि ताङ्रे यथोचित

sampradāyera ādi-gurura śikṣā avalambana kariyā ācaraṇa karibe sādhu sampradāye ācārya sakala śikṣā guru pratiṣṭhita / ādyācārya yini guru śiromaṇi pūji tāṅre yathocita

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताङ्र सुसिद्धान्त अनुगत हये ना मानिब अन्य शिक्षा । ताङ्हार आदेश पालिब यतने ना ल-इब अन्य दीक्षा

tāṅra susiddhānta anugata haye nā māniba anya śikṣā / tāṅhāra ādeśa pāliba yatane nā la-iba anya dīkṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रदाय गुरु वरण करा कर्तव्य सम्प्रदाय गुरु-गणे शिक्षा गुरु जानि । अन्य-मत पण्डितेर शिक्षा नाहि मानि

sampradāya guru varaṇa karā kartavya sampradāya guru-gaṇe śikṣā guru jāni / anya-mata paṇḍitera śikṣā nāhi māni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेइ मते सुशिक्षित साधु सुचरित । दीक्षा गुरु योग्य सदा जाने सुपण्डित

sei mate suśikṣita sādhu sucarita / dīkṣā guru yogya sadā jāne supaṇḍita

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायावादीर निकट कृष्ण-मन्त्र ल-इले परमार्थ हय ना मायावादि-मते थाके कृष्ण मन्त्र लय । तार परमार्थ लाभ कभु नाहि हय

māyāvādīra nikaṭa kṛṣṇa-mantra la-ile paramārtha haya nā māyāvādi-mate thāke kṛṣṇa mantra laya / tāra paramārtha lābha kabhu nāhi haya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध-भक्त व्यतीत अन्यके गुरु करिबे ना ये अन्याय शिखे येइ शिक्षा देय आर । उभये नरके याय ना पाय उद्धार

śuddha-bhakta vyatīta anyake guru karibe nā ye anyāya śikhe yei śikṣā deya āra / ubhaye narake yāya nā pāya uddhāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध भक्ति छाडि यिनि शिखिलेन बाद । ताङ्हार जीवन मात्र वाद विसंवाद

śuddha bhakti chāḍi yini śikhilena bāda / tāṅhāra jīvana mātra vāda visaṃvāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

से केमने गुरु हबे उद्धारिबे जीवे । आपनि असिद्ध अन्ये किबा शुभ दिबे

se kemane guru habe uddhāribe jīve / āpani asiddha anye kibā śubha dibe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतएव शुद्ध भक्त ये से केने नय । उपयुक्त गुरु हय सर्व-शास्ते कय

ataeva śuddha bhakta ye se kene naya / upayukta guru haya sarva-śāste kaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु तत्त्व दीक्षा गुरु शिक्षा गुरु दुङ्हे कृष्ण दास । दुङ्हे व्रज जन कृष्ण शक्तिर प्रकाश

guru tattva dīkṣā guru śikṣā guru duṅhe kṛṣṇa dāsa / duṅhe vraja jana kṛṣṇa śaktira prakāśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुके सामान्य जीव ना जानिबे कभु । गुरु कृष्ण शक्ति कृष्ण-प्रेष्ठ नित्य प्रभु

guruke sāmānya jīva nā jānibe kabhu / guru kṛṣṇa śakti kṛṣṇa-preṣṭha nitya prabhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एइ बुद्धि सह सदा गुरु भक्ति करे । सेइ गुरु-भक्ति बले संसारेते तरे

ei buddhi saha sadā guru bhakti kare / sei guru-bhakti bale saṃsārete tare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु पूजा अग्रे गुरु पूजा परे श्री कृष्ण पूजन । गुरुदेवे श्री-कृष्ण प्रसाद समर्पण

guru pūjā agre guru pūjā pare śrī kṛṣṇa pūjana / gurudeve śrī-kṛṣṇa prasāda samarpaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु आज्ञा लये कृष्ण पूजिबे यतने । श्री गुरु स्मरिया कृष्ण बलिबे वदने

guru ājñā laye kṛṣṇa pūjibe yatane / śrī guru smariyā kṛṣṇa balibe vadane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुते कि रूपे श्रद्धा करा उचित गुरुते अवज्ञा यार तार अपराध । सेइ अपराधे तार हय भक्ति बाध

gurute ki rūpe śraddhā karā ucita gurute avajñā yāra tāra aparādha / sei aparādhe tāra haya bhakti bādha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु कृष्ण वैष्णवेते सम भक्ति करि । नामाश्रये शुद्ध भक्त शीघ्र याय तरि

guru kṛṣṇa vaiṣṇavete sama bhakti kari / nāmāśraye śuddha bhakta śīghra yāya tari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुते अचला श्रद्धा करे येइ जन । शुद्ध नाम बले सेइ पाय प्रेम धन

gurute acalā śraddhā kare yei jana / śuddha nāma bale sei pāya prema dhana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोन् स्थाने गुरु त्याग करिते ह-इबे तबे यदि ए रूप घटना कभु हय । असत् सङ्गे गुरुर योग्यता हय क्षय

kon sthāne guru tyāga karite ha-ibe tabe yadi e rūpa ghaṭanā kabhu haya / asat saṅge gurura yogyatā haya kṣaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमे छिलेन तिनि सद् गुरु प्रधान । परे नाम अपराधे हञा हत ज्ञान

prathame chilena tini sad guru pradhāna / pare nāma aparādhe hañā hata jñāna

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैष्णवे विद्वेष करि छाडे नाम रस । क्रमे क्रमे हन अर्थ कामिनीर वश

vaiṣṇave vidveṣa kari chāḍe nāma rasa / krame krame hana artha kāminīra vaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेइ गुरु छाडि शिष्य श्री-कृष्ण-कृपाय । सद् गुरु लभिया पुनः शुद्ध नाम गाय

sei guru chāḍi śiṣya śrī-kṛṣṇa-kṛpāya / sad guru labhiyā punaḥ śuddha nāma gāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु शिष्य सम्बन्धेर पूर्वे-इ परस्परेर परीक्षा अयोग्य शिष्येरे गुरु करिबेन् दण्ड । भजिया अयोग्य गुरु शिष्य हय पण्ड

guru śiṣya sambandhera pūrve-I parasparera parīkṣā ayogya śiṣyere guru kariben daṇḍa / bhajiyā ayogya guru śiṣya haya paṇḍa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुङ्हेर योग्यता यत दिन स्थिर रय । परस्पर सम्बन्ध कखन त्यज्य नय

duṅhera yogyatā yata dina sthira raya / paraspara sambandha kakhana tyajya naya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध गुरु परीक्षा करिया वरण करिबे सद् गुरुर प्रति येइ अवज्ञा आचरे । से पापिष्ठ अपराधी सर्वत्र संसारे

śuddha guru parīkṣā kariyā varaṇa karibe sad gurura prati yei avajñā ācare / se pāpiṣṭha aparādhī sarvatra saṃsāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतएव प्रथमे विशेष यत्न करि । शुद्ध भक्ते ल-इबेन गुरु-रूपे वरि

ataeva prathame viśeṣa yatna kari / śuddha bhakte la-ibena guru-rūpe vari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु त्याग क्लेश येन कभु नाहि घटे । ए रूप चिन्तिले कभु ना पडे सङ्कटे

guru tyāga kleśa yena kabhu nāhi ghaṭe / e rūpa cintile kabhu nā paḍe saṅkaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु यथा भक्ति-हीन शिष्य तार प्राय । अतएव शुद्ध गुरु लबे परीक्षाय

guru yathā bhakti-hīna śiṣya tāra prāya / ataeva śuddha guru labe parīkṣāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद् गुरु अवज्ञा अपराध भयङ्कर । एइ अपराधे नष्ट हय देव नर

sad guru avajñā aparādha bhayaṅkara / ei aparādhe naṣṭa haya deva nara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु सेवार प्रक्रिया गुरु शय्यासन आर पादुकादि यान । पाद पीठ स्नानोदक छायार लङ्घन

guru sevāra prakriyā guru śayyāsana āra pādukādi yāna / pāda pīṭha snānodaka chāyāra laṅghana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुर अग्रेते अन्य पूजा द्वैत ज्ञान । दीक्षा व्याख्या प्रभुत्वादि करिबे वन्दन

gurura agrete anya pūjā dvaita jñāna / dīkṣā vyākhyā prabhutvādi karibe vandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा गुरुर पाइबे दरशन । दण्डवत् पडि भूमे करिबे वन्दन

yathā yathā gurura pāibe daraśana / daṇḍavat paḍi bhūme karibe vandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरु नाम भक्तिते करिबे उच्चारण । गुरु आज्ञा हेला ना करिबे कदाचन

guru nāma bhaktite karibe uccāraṇa / guru ājñā helā nā karibe kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुर प्रसाद सेवा अवश्य करिबे । गुरुर अप्रिय वाक्य कभु ना कहिबे

gurura prasāda sevā avaśya karibe / gurura apriya vākya kabhu nā kahibe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुर चरणे दैन्ये ल-इबे शरण । करिबे गुरुर सदा प्रिय आचरण

gurura caraṇe dainye la-ibe śaraṇa / karibe gurura sadā priya ācaraṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ए रूप आचारे कृष्ण नाम सङ्कीर्तने । सर्व सिद्धि हय प्रभो बले श्रुति गणे

e rūpa ācāre kṛṣṇa nāma saṅkīrtane / sarva siddhi haya prabho bale śruti gaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम गुरु प्रति यदि अवज्ञा घटये । दुष्ट सङ्गे दुष्ट शास्त्र मत समाश्रये

nāma guru prati yadi avajñā ghaṭaye / duṣṭa saṅge duṣṭa śāstra mata samāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तबे सेइ सङ्ग सेइ शास्त्र दूर करि । विलाप करिब सेइ गुरु पदे धरि

tabe sei saṅga sei śāstra dūra kari / vilāpa kariba sei guru pade dhari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपा करि गुरुदेव ह-इबे सदय । नामे प्रेम दिबे से वैष्णव दयामय

kṛpā kari gurudeva ha-ibe sadaya / nāme prema dibe se vaiṣṇava dayāmaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरि-दास पद रेणु भरसा याहार । नाम चिन्तामणि गाय तृणाधिक छार

hari-dāsa pada reṇu bharasā yāhāra / nāma cintāmaṇi gāya tṛṇādhika chāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.