Harivaṃśa (critical edition) 1

शौनक उवाच सौते सुमहदाख्यानं भवता परिकीर्तितम् । भारतानां च सर्वेषां पार्थिवानां तथैव च

śaunaka uvāca saute sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam / bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । दैत्यानाम् अथ सिद्धानां गुह्यकानां तथैव च

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām / daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यद्भुतानि कर्माणि विक्रमा धर्मनिश्चयाः । विचित्राश् च कथायोगा जन्म चाग्र्यम् अनुत्तमम्

atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ / vicitrāś ca kathāyogā janma cāgryam anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितं भवता पुण्यं पुराणं श्लक्ष्णया गिरा । मनःकर्णसुखं तन् मां प्रीणात्य् अमृतसंमितम्

kathitaṃ bhavatā puṇyaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā / manaḥkarṇasukhaṃ tan māṃ prīṇāty amṛtasaṃmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जन्म कुरूणां वै त्वयोक्तं लोमहर्षिणे । न तु वृष्ण्यन्धकानां वै तद् भवान् प्रब्रवीतु मे

tatra janma kurūṇāṃ vai tvayoktaṃ lomaharṣiṇe / na tu vṛṣṇyandhakānāṃ vai tad bhavān prabravītu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् ते ऽहं संप्रवक्ष्यामि वृष्णीनां वंशम् आदितः

tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi vṛṣṇīnāṃ vaṃśam āditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेतिहासं कार्त्स्न्येन भरतानां स भारतः । जनमेजयो महाप्राज्ञो वैशंपायनम् अब्रवीत्

śrutvetihāsaṃ kārtsnyena bharatānāṃ sa bhārataḥ / janamejayo mahāprājño vaiśaṃpāyanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभारतम् आख्यानं बह्वर्थं बहुविस्तरम् । कथितं भवता विप्र विस्तरेण मया श्रुतम्

mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram / kathitaṃ bhavatā vipra vistareṇa mayā śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र शूराः समाख्याता बहवः पुरुषर्षभाः । नामभिः कर्मभिश् चैव वृष्ण्यन्धकमहारथाः

tatra śūrāḥ samākhyātā bahavaḥ puruṣarṣabhāḥ / nāmabhiḥ karmabhiś caiva vṛṣṇyandhakamahārathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां कर्मावदातानि त्वयोक्तानि द्विजोत्तम । तत्र तत्र समासेन विस्तरेणैव चाभिभो

teṣāṃ karmāvadātāni tvayoktāni dvijottama / tatra tatra samāsena vistareṇaiva cābhibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च मे तृप्तिर् अस्तीह कीर्त्यमाने पुरातने । एकश् च मे मतो राशिर् वृष्णयः पाण्डवास् तथा

na ca me tṛptir astīha kīrtyamāne purātane / ekaś ca me mato rāśir vṛṣṇayaḥ pāṇḍavās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवांश् च वंशकुशलस् तेषां प्रत्यक्षदर्शिवान् । कथयस्व कुलं तेषां विस्तरेण तपोधन

bhavāṃś ca vaṃśakuśalas teṣāṃ pratyakṣadarśivān / kathayasva kulaṃ teṣāṃ vistareṇa tapodhana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां पूर्वविसृष्टिं च विचित्राम् आ प्रजापतेः

teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrām ā prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच सत्कृत्य परिपृष्टस् तु स महात्मा महातपाः । विस्तरेणानुपूर्व्या च कथयाम् आस तां कथाम्

sūta uvāca satkṛtya paripṛṣṭas tu sa mahātmā mahātapāḥ / vistareṇānupūrvyā ca kathayām āsa tāṃ kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच शृणु राजन् कथां दिव्यां पुण्यां पापप्रणाशिनीम् । कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसंमिताम्

vaiśaṃpāyana uvāca śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ puṇyāṃ pāpapraṇāśinīm / kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते

svavaṃśadhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तं कारणं यत् तन् नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं पुरुषं तस्मान् निर्ममे विश्वम् ईश्वरः

avyaktaṃ kāraṇaṃ yat tan nityaṃ sadasadātmakam / pradhānaṃ puruṣaṃ tasmān nirmame viśvam īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वै विद्धि महाराज ब्रह्माणम् अमितौजसम् । स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम्

taṃ vai viddhi mahārāja brahmāṇam amitaujasam / sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ nārāyaṇaparāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहंकरस् तु महतस् तस्माद् भूतानि जज्ञिरे । भूतभेदाश् च भूतेभ्य इति सर्गः सनातनः

ahaṃkaras tu mahatas tasmād bhūtāni jajñire / bhūtabhedāś ca bhūtebhya iti sargaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरावयवं चैव यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् । कीर्त्यमानं शृणु मया पूर्वेषां कीर्तिवर्धनम्

vistarāvayavaṃ caiva yathāprajñaṃ yathāśrutam / kīrtyamānaṃ śṛṇu mayā pūrveṣāṃ kīrtivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यं यशस्यं शत्रुघ्नं स्वर्ग्यम् आयुर्विवर्धनम् । कीर्तनं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्

dhanyaṃ yaśasyaṃ śatrughnaṃ svargyam āyurvivardhanam / kīrtanaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ वृष्णिवंशाद् वक्ष्यामि भूतसर्गम् अनुत्तमम्

ā vṛṣṇivaṃśād vakṣyāmi bhūtasargam anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुः स्वयंभूर् भगवान् सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः । अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अवासृजत्

viṣṇuḥ svayaṃbhūr bhagavān sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ / apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वम् इति श्रुतिः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः

āpo nārā iti proktā nāmnā pūrvam iti śrutiḥ / ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यवर्णम् अभवत् तद् अण्डम् उदकेशयम् । तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूर् इति नः श्रुतम्

hiraṇyavarṇam abhavat tad aṇḍam udakeśayam / tatra jajñe svayaṃ brahmā svayaṃbhūr iti naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगर्भो भगवान् उषित्वा परिवत्सरम् । तद् अण्डम् अकरोद् द्वैधं दिवं भुवम् अथापि च

hiraṇyagarbho bhagavān uṣitvā parivatsaram / tad aṇḍam akarod dvaidhaṃ divaṃ bhuvam athāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः शकल्योर् मध्यम् आकाशम् अकरोत् प्रभुः । अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश् च दशधा दधे

tayoḥ śakalyor madhyam ākāśam akarot prabhuḥ / apsu pāriplavāṃ pṛthvīṃ diśaś ca daśadhā dadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कालं मनो वाचं कामं क्रोधम् अथो रतिम् । ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां स्रष्टुम् इच्छन् प्रजापतिम्

tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodham atho ratim / sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ sraṣṭum icchan prajāpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । वसिष्ठं च महातेजाः सो ऽसृजत् सप्त मानसान्

marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum / vasiṣṭhaṃ ca mahātejāḥ so 'sṛjat sapta mānasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः । नारायणात्मकानां वै सप्तानां ब्रह्मजन्मनाम्

sapta brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ / nārāyaṇātmakānāṃ vai saptānāṃ brahmajanmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽसृजत् पुनर् ब्रह्मा रुद्रं रोषात्मसंभवम् । सनत्कुमारं च ऋषिं पूर्वेषाम् अपि पूर्वजम्

tato 'sṛjat punar brahmā rudraṃ roṣātmasaṃbhavam / sanatkumāraṃ ca ṛṣiṃ pūrveṣām api pūrvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त त्व् एते प्रजायन्ते प्रजा रुद्रश् च भारत । स्कन्दः सनत्कुमारश् च तेजः संक्षिप्य तिष्ठतः

sapta tv ete prajāyante prajā rudraś ca bhārata / skandaḥ sanatkumāraś ca tejaḥ saṃkṣipya tiṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां सप्त महावंशा दिव्या देवगणान्विताः । क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः

teṣāṃ sapta mahāvaṃśā divyā devagaṇānvitāḥ / kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhir alaṃkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ससर्ज ह

yādāṃsi ca sasarjādau parjanyaṃ ca sasarja ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यांस् तैर् अयजन् देवान् इत्य् एवम् अनुशुश्रुमः

sādhyāṃs tair ayajan devān ity evam anuśuśrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपवस्य प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः

āpavasya prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधा कृत्वात्मनो देहम् अर्धेन पुरुषो ऽभवत् । अर्धेन नारी तस्यां स ससृजे विविधाः प्रजाः । दिवं च पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य तिष्टति

dvidhā kṛtvātmano deham ardhena puruṣo 'bhavat / ardhena nārī tasyāṃ sa sasṛje vividhāḥ prajāḥ / divaṃ ca pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya tiṣṭati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराजम् असृजद् विष्णुः सो ऽसृजत् पुरुषं विराट् । पुरुषं तं मनुं विद्धि तद् वै मन्वन्तरं स्मृतम् । द्वितीयम् आपवस्यैतन् मनोर् अन्तरम् उच्यते

virājam asṛjad viṣṇuḥ so 'sṛjat puruṣaṃ virāṭ / puruṣaṃ taṃ manuṃ viddhi tad vai manvantaraṃ smṛtam / dvitīyam āpavasyaitan manor antaram ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणविसर्गः स प्रजास् तस्याप्य् अयोनिजाः

nārāyaṇavisargaḥ sa prajās tasyāpy ayonijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिसर्गं विदित्वेमं यथेष्टां प्राप्नुयाद् गतिम्

ādisargaṃ viditvemaṃ yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.