Library·Harivaṃśa (critical edition)·100
वैशंपायन उवाच हृतो यदैव प्रद्युम्नः शम्बरेणात्मघातिना । तम् एव मासं साम्बस् तु जाम्बवत्याम् अजायत
vaiśaṃpāyana uvāca hṛto yadaiva pradyumnaḥ śambareṇātmaghātinā / tam eva māsaṃ sāmbas tu jāmbavatyām ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल्यात् प्रभृति रामेण मानेषु विनियोजितः । रामाद् अनन्तरं चैव मानितः सर्ववृष्णिभिः
bālyāt prabhṛti rāmeṇa māneṣu viniyojitaḥ / rāmād anantaraṃ caiva mānitaḥ sarvavṛṣṇibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातमात्रे ततः कृष्णः शुभं तत् पुरम् आविशत् । निहतामित्रसामन्तः शक्रोद्यानं यथामरः
jātamātre tataḥ kṛṣṇaḥ śubhaṃ tat puram āviśat / nihatāmitrasāmantaḥ śakrodyānaṃ yathāmaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यादवीं च श्रियं दृष्ट्वा स्वां श्रियं द्वेष्टि वासवः । जनार्दनभयाच् चैव न शान्तिं लेभिरे नृपाः
yādavīṃ ca śriyaṃ dṛṣṭvā svāṃ śriyaṃ dveṣṭi vāsavaḥ / janārdanabhayāc caiva na śāntiṃ lebhire nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् त्व् अथ कालस्य पुरे वारणसाह्वये । दुर्योधनस्य यज्ञे वै समेयुः सर्वपार्थिवाः
kasyacit tv atha kālasya pure vāraṇasāhvaye / duryodhanasya yajñe vai sameyuḥ sarvapārthivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां श्रुत्वा माधवीं लक्ष्मीं सपुत्रं च जनार्दनम् । पुरीं द्वारावतीं चैव निविष्टां सागरान्तरे
tāṃ śrutvā mādhavīṃ lakṣmīṃ saputraṃ ca janārdanam / purīṃ dvārāvatīṃ caiva niviṣṭāṃ sāgarāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूतैस् तैः कृतसंधानाः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः । श्रियं द्रष्टुं हृषीकेशम् आजग्मुः कृष्णमन्दिरम्
dūtais taiḥ kṛtasaṃdhānāḥ pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ / śriyaṃ draṣṭuṃ hṛṣīkeśam ājagmuḥ kṛṣṇamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनमुखाः सर्वे धृतराष्ट्रवशानुगाः । पाण्डवप्रमुखाश् चैव धृष्टद्युम्नादयो नृपाः
duryodhanamukhāḥ sarve dhṛtarāṣṭravaśānugāḥ / pāṇḍavapramukhāś caiva dhṛṣṭadyumnādayo nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाण्ड्यचोलकलिङ्गेशा बाह्लीका द्रविडाः शकाः । अक्षौहिणीः प्रकर्षन्तो दश चाष्टौ च भूमिपाः । आजग्मुर् यादवपुरीं गोविन्दभुजपालिताम्
pāṇḍyacolakaliṅgeśā bāhlīkā draviḍāḥ śakāḥ / akṣauhiṇīḥ prakarṣanto daśa cāṣṭau ca bhūmipāḥ / ājagmur yādavapurīṃ govindabhujapālitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते पर्वतं रैवतकं परिवार्यावनीश्वराः । विविशुर् योजनाढ्यासु स्वासु स्वास्व् अवनीष्व् अथ
te parvataṃ raivatakaṃ parivāryāvanīśvarāḥ / viviśur yojanāḍhyāsu svāsu svāsv avanīṣv atha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्रीमान् हृषीकेशः सह यादवपुंगवैः । समीपं मानवेन्द्राणां निर्ययौ कमलेक्षणः
tataḥ śrīmān hṛṣīkeśaḥ saha yādavapuṃgavaiḥ / samīpaṃ mānavendrāṇāṃ niryayau kamalekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेषां नरदेवानां मध्ये मधुनिषूदनः । व्यराजत यदुश्रेष्ठः शरदीव नभःशशी
sa teṣāṃ naradevānāṃ madhye madhuniṣūdanaḥ / vyarājata yaduśreṣṭhaḥ śaradīva nabhaḥśaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र समुदाचारं यथास्थानं यथावयः । कृत्वा सिंहासने कृष्णः काञ्चने निषसाद ह
sa tatra samudācāraṃ yathāsthānaṃ yathāvayaḥ / kṛtvā siṃhāsane kṛṣṇaḥ kāñcane niṣasāda ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजानो ऽपि यथास्थानं निषेदुर् विविधेष्व् अथ । सिंहासनेषु चित्रेषु पीठेषु च जनाधिपाः
rājāno 'pi yathāsthānaṃ niṣedur vividheṣv atha / siṃhāsaneṣu citreṣu pīṭheṣu ca janādhipāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यादवनरेन्द्राणां समाजः शुशुभे तदा । सुराणाम् असुराणां च सदने ब्रह्मणो यथा
sa yādavanarendrāṇāṃ samājaḥ śuśubhe tadā / surāṇām asurāṇāṃ ca sadane brahmaṇo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां चित्राः कथास् तत्र प्रवृत्तास् तत्समागमे । यदूनां पार्थिवानां च केशवस्योपशृण्वतः
teṣāṃ citrāḥ kathās tatra pravṛttās tatsamāgame / yadūnāṃ pārthivānāṃ ca keśavasyopaśṛṇvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे वायुर् ववौ मेघरवोद्धतः । तुमुलं दुर्दिनं चासीत् सविद्युत् स्तनयित्नुमत्
etasminn antare vāyur vavau megharavoddhataḥ / tumulaṃ durdinaṃ cāsīt savidyut stanayitnumat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दुर्दिनतलं भित्त्वा नारदः प्रत्यदृश्यत । संवेष्टितजटाभारो वीणासक्तेन बाहुना
tad durdinatalaṃ bhittvā nāradaḥ pratyadṛśyata / saṃveṣṭitajaṭābhāro vīṇāsaktena bāhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पपात नरेन्द्राणां मध्ये पावकवर्चसाम् । नारदो ऽग्निशिखाकारः श्रीमाञ् शक्रसखो मुनिः
sa papāta narendrāṇāṃ madhye pāvakavarcasām / nārado 'gniśikhākāraḥ śrīmāñ śakrasakho muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् भूमौ निपतिते नारदे मुनिपुंगवे । तद् उद्धतमहामेघं दुर्दिनं व्यपकृष्यत
tasmin bhūmau nipatite nārade munipuṃgave / tad uddhatamahāmeghaṃ durdinaṃ vyapakṛṣyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवगाह्य नरेन्द्राणां मध्यं सागरसंनिभम् । आसनस्थं यदुश्रेष्टम् उवाच मुनिर् अव्ययः
so 'vagāhya narendrāṇāṃ madhyaṃ sāgarasaṃnibham / āsanasthaṃ yaduśreṣṭam uvāca munir avyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यं खलु देवानाम् एकस् त्वं पुरुषोत्तम । धन्यश् चासि महाबाहो लोके नान्यो ऽस्ति कश् चन
āścaryaṃ khalu devānām ekas tvaṃ puruṣottama / dhanyaś cāsi mahābāho loke nānyo 'sti kaś cana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तः स्मितं कृत्वा प्रत्युवाच मुनिं प्रभुः । आश्चर्यश् चैव धन्यश् च दक्षिणाभिः सहेत्य् अहम्
evam uktaḥ smitaṃ kṛtvā pratyuvāca muniṃ prabhuḥ / āścaryaś caiva dhanyaś ca dakṣiṇābhiḥ sahety aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तो मुनिश्रेष्ठः प्राह मध्ये महीक्षिताम् । कृष्ण पर्याप्तवाक्यो ऽस्मि गमिष्यामि यथागतम्
evam ukto muniśreṣṭhaḥ prāha madhye mahīkṣitām / kṛṣṇa paryāptavākyo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य पार्थिवाः प्राहुर् ईश्वरम् । गुह्यं मन्त्रम् अजानन्तो वचनं नारदेरितम्
taṃ prasthitam abhiprekṣya pārthivāḥ prāhur īśvaram / guhyaṃ mantram ajānanto vacanaṃ nāraderitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्य इत्य् अभिहितो धन्यो ऽसीति च माधव । दक्षिणाभिः सहेत्य् एवं प्रत्युक्ते ऽपि च नारदे
āścarya ity abhihito dhanyo 'sīti ca mādhava / dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ pratyukte 'pi ca nārade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एतन् नाभिजानीमो दिव्यं मन्त्रपदं महत् । यदि श्राव्यम् इदं कृष्ण श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
kim etan nābhijānīmo divyaṃ mantrapadaṃ mahat / yadi śrāvyam idaṃ kṛṣṇa śrotum icchāmi tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् उवाच ततः कृष्णः सर्वान् पार्थिवपुंगवान् । श्रोतव्यं नारदस् त्व् एष द्विजो वः कथयिष्यति
tān uvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sarvān pārthivapuṃgavān / śrotavyaṃ nāradas tv eṣa dvijo vaḥ kathayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि नारद तत्त्वार्थं श्राव्यन्तां पृथिवीक्षितः । यत् त्वयाभिहितं वाक्यं मया च प्रतिभाषितम्
brūhi nārada tattvārthaṃ śrāvyantāṃ pṛthivīkṣitaḥ / yat tvayābhihitaṃ vākyaṃ mayā ca pratibhāṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पीठे काञ्चने शुभ्रे सूपविष्टः स्वलंकृतः । प्रभवं तस्य वाक्यस्य प्रवक्तुम् उपचक्रमे
sa pīṭhe kāñcane śubhre sūpaviṣṭaḥ svalaṃkṛtaḥ / prabhavaṃ tasya vākyasya pravaktum upacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुयतां भो नृपश्रेष्ठा यावन्तः स्थ समागताः । अस्य प्रश्नस्य महतो यथा पारम् अहं गतः
śruyatāṃ bho nṛpaśreṣṭhā yāvantaḥ stha samāgatāḥ / asya praśnasya mahato yathā pāram ahaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं कदाचिद् गङ्गायास् तीरे त्रिषवणातिथिः । चराम्य् एकः क्षपापाये संदृश्यति दिवाकरे
ahaṃ kadācid gaṅgāyās tīre triṣavaṇātithiḥ / carāmy ekaḥ kṣapāpāye saṃdṛśyati divākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यम् अश्मकूटाभं कपालद्वयदेहिनम् । क्रोशमण्डलविस्तारं तावद्वृत्तं समन्ततः
apaśyam aśmakūṭābhaṃ kapāladvayadehinam / krośamaṇḍalavistāraṃ tāvadvṛttaṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुश्चरणसंश्लिष्टं क्लिन्नं शैवलपङ्किलम् । मम वीणाकृतिं कूर्मं गजचर्मचयोपमम्
catuścaraṇasaṃśliṣṭaṃ klinnaṃ śaivalapaṅkilam / mama vīṇākṛtiṃ kūrmaṃ gajacarmacayopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं तं पाणिना स्पृष्ट्वा प्रोक्तवाञ् जलचारिणम् । त्वम् आश्चर्यशरीरो ऽसि कूर्म धन्यश् च मे मतः
so 'haṃ taṃ pāṇinā spṛṣṭvā proktavāñ jalacāriṇam / tvam āścaryaśarīro 'si kūrma dhanyaś ca me mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्वम् एवम् अभेद्याभ्यां कपालाभ्यां समावृतः । तोये चरसि निःशङ्कः किं चिद् अप्य् अविचिन्तयन्
yas tvam evam abhedyābhyāṃ kapālābhyāṃ samāvṛtaḥ / toye carasi niḥśaṅkaḥ kiṃ cid apy avicintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स माम् उवाचाम्बुचरः कूर्मो मानुषवत् स्वयम् । किम् आश्चर्यं मयि मुने धन्यश् चाहं कथं विभो
sa mām uvācāmbucaraḥ kūrmo mānuṣavat svayam / kim āścaryaṃ mayi mune dhanyaś cāhaṃ kathaṃ vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गेयं निम्नगा धन्या किम् आश्चर्यम् अतः परम् । यत्राहम् इव सत्त्वानि चरन्त्य् अयुतशो जले
gaṅgeyaṃ nimnagā dhanyā kim āścaryam ataḥ param / yatrāham iva sattvāni caranty ayutaśo jale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं कुतूहलाविष्टो नदीं गङ्गाम् उपस्थितः । धन्यासि त्वं नदीश्रेष्ठे नित्यम् आश्चर्यदर्शने
so 'haṃ kutūhalāviṣṭo nadīṃ gaṅgām upasthitaḥ / dhanyāsi tvaṃ nadīśreṣṭhe nityam āścaryadarśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या त्वम् एवं महादेहैः श्वापदैर् उपशोभिता । ह्रदिनी सागरं यासि रक्षन्ती तापसालयान्
yā tvam evaṃ mahādehaiḥ śvāpadair upaśobhitā / hradinī sāgaraṃ yāsi rakṣantī tāpasālayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ता ततो गङ्गा रूपिणी प्रत्यभाषत । नारदं देवगन्धर्वं शक्रस्य दयितं द्विजम्
evam uktā tato gaṅgā rūpiṇī pratyabhāṣata / nāradaṃ devagandharvaṃ śakrasya dayitaṃ dvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं धन्या द्विजश्रेष्ठ नाप्य् आश्चर्योपशोभिता । तव सत्ये निविष्टस्य वाक्यं मां प्रतिबाधते
nāhaṃ dhanyā dvijaśreṣṭha nāpy āścaryopaśobhitā / tava satye niviṣṭasya vākyaṃ māṃ pratibādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकाश्चर्यकरो लोके धन्यश् चैवार्णवो द्विज । यत्राहम् इव विस्तीर्णाः शतशो यान्ति निम्नगाः
lokāścaryakaro loke dhanyaś caivārṇavo dvija / yatrāham iva vistīrṇāḥ śataśo yānti nimnagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं त्रिपथगावाक्यं श्रुत्वार्णवम् उपस्थितः । आश्चर्यः खलु लोकानां धन्यश् चासि महार्णव । तेन खल्व् असि योनिस् त्वम् अम्भसां सलिलेश्वरः
so 'haṃ tripathagāvākyaṃ śrutvārṇavam upasthitaḥ / āścaryaḥ khalu lokānāṃ dhanyaś cāsi mahārṇava / tena khalv asi yonis tvam ambhasāṃ salileśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थाने त्वा वारिवाहिन्यः सरितो लोकभावनाः । इमाः समभिगच्छन्ति पत्न्यो लोकनमस्कृताः
sthāne tvā vārivāhinyaḥ sarito lokabhāvanāḥ / imāḥ samabhigacchanti patnyo lokanamaskṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रस् त्व् एवम् उक्तस् तु ततो माम् अब्रवीद् वचः । स्वं जलौघतलं भित्त्वा व्युत्थितः पवनेरितः
samudras tv evam uktas tu tato mām abravīd vacaḥ / svaṃ jalaughatalaṃ bhittvā vyutthitaḥ pavaneritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा मैवं देवगन्धर्व नास्म्य् आश् चर्यो द्विजोत्तम । वसुधेयं मुने धन्या यत्राहम् उपरि स्थितः । ऋते तु पृथिवीं लोके किम् आश्चर्यम् अतः परम्
mā maivaṃ devagandharva nāsmy āś caryo dvijottama / vasudheyaṃ mune dhanyā yatrāham upari sthitaḥ / ṛte tu pṛthivīṃ loke kim āścaryam ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं सागरवाक्येन क्षितिं क्षितितले स्थितः । कौतूहलसम् आविष्टो ह्य् अब्रुवं जगतो गतिम्
so 'haṃ sāgaravākyena kṣitiṃ kṣititale sthitaḥ / kautūhalasam āviṣṭo hy abruvaṃ jagato gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरित्रि देहिनां योनिर् धन्या खल्व् असि शोभने । आश्चर्या चासि भूतेषु महत्या क्षमया युते
dharitri dehināṃ yonir dhanyā khalv asi śobhane / āścaryā cāsi bhūteṣu mahatyā kṣamayā yute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन खल्व् असि लोकानां धरणी मनुजारणिः । क्षमा त्वत्तः प्रसूता च कर्म चाम्बरगामिनाम्
tena khalv asi lokānāṃ dharaṇī manujāraṇiḥ / kṣamā tvattaḥ prasūtā ca karma cāmbaragāminām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भूः स्तुतिवाक्येन सा मयोक्तेन लज्जिता । विहाय सहजं धैर्यम् अथ मां प्रत्यभाषत
tato bhūḥ stutivākyena sā mayoktena lajjitā / vihāya sahajaṃ dhairyam atha māṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवगन्धर्व मा मैवं संग्रामकलहप्रिय । नास्मि धन्या न चाश्चर्या पारक्येयं धृतिर् मम
devagandharva mā maivaṃ saṃgrāmakalahapriya / nāsmi dhanyā na cāścaryā pārakyeyaṃ dhṛtir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते धन्या द्विजश्रेस्थ पर्वता धारयन्ति माम् । एष्व् आश्चर्याणि दृश्यन्ते एते लोकस्य सेतवः
ete dhanyā dvijaśrestha parvatā dhārayanti mām / eṣv āścaryāṇi dṛśyante ete lokasya setavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं पृथिव्या वाक्येन पर्वतान् समुपस्थितः । धन्या भन्तो दृश्यन्ते बह्वाश्चर्याश् च भूधराः
so 'haṃ pṛthivyā vākyena parvatān samupasthitaḥ / dhanyā bhanto dṛśyante bahvāścaryāś ca bhūdharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्चनस्याग्ररत्नस्य धातूनां च विशेषतः । तेन रत्नाकराः सर्वे भवन्तो भुवि शाश्वताः
kāñcanasyāgraratnasya dhātūnāṃ ca viśeṣataḥ / tena ratnākarāḥ sarve bhavanto bhuvi śāśvatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम त्व् एतद् वचः श्रुत्वा पर्वतास् तस्थुषां वराः । ऊचुर् मां सान्त्वयुक्तानि वचांसि वनशोभिताः
mama tv etad vacaḥ śrutvā parvatās tasthuṣāṃ varāḥ / ūcur māṃ sāntvayuktāni vacāṃsi vanaśobhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा प्रजापतिर् धन्यः स चाश्चर्यः सुरेष्व् अपि
brahmā prajāpatir dhanyaḥ sa cāścaryaḥ sureṣv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं पितामहं गत्वा सर्वप्रभवम् अव्ययम् । तस्य वाक्यस्य पर्यायं पर्याप्तम् इव लक्षये
so 'haṃ pitāmahaṃ gatvā sarvaprabhavam avyayam / tasya vākyasya paryāyaṃ paryāptam iva lakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं स्वयंभुवं देवं लोकयोनिं चतुर्मुखम् । पारंपर्याद् उपगतः प्रणामावनताननः
so 'haṃ svayaṃbhuvaṃ devaṃ lokayoniṃ caturmukham / pāraṃparyād upagataḥ praṇāmāvanatānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं वाक्यसमाप्त्यर्थं श्रावयाम्य् आत्मयोनिनम् । आश्चर्यो भगवान् एको धन्यश् च जगतो गुरुः
so 'haṃ vākyasamāptyarthaṃ śrāvayāmy ātmayoninam / āścaryo bhagavān eko dhanyaś ca jagato guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न किं चिद् अन्यत् पश्यामि भूतं यद् भवता समम् । त्वत्तः सर्वम् इदं जातं जगत् स्थावरजंगमम्
na kiṃ cid anyat paśyāmi bhūtaṃ yad bhavatā samam / tvattaḥ sarvam idaṃ jātaṃ jagat sthāvarajaṃgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदेवदानवा मर्त्या लोके भूतेन्द्रियात्मकाः । भवन्ति सर्वदेवेश दृश्यं सर्वम् इदं वपुः
sadevadānavā martyā loke bhūtendriyātmakāḥ / bhavanti sarvadeveśa dṛśyaṃ sarvam idaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन खल्व् असि देवानां देवदेवः सनातनः । तेषामेवासि यत् स्रष्टा लोकानाम् अपि संभवः
tena khalv asi devānāṃ devadevaḥ sanātanaḥ / teṣāmevāsi yat sraṣṭā lokānām api saṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो माम् आह भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः । धन्याश्चर्याश्रितैर् वाक्यैः किं मां नारद भाषसे
tato mām āha bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ / dhanyāścaryāśritair vākyaiḥ kiṃ māṃ nārada bhāṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यं परमं देवा धन्या देवाश् च नारद । ये लोकान् धारयन्ति स्म देवास् तत्त्वार्थदर्शिनः
āścaryaṃ paramaṃ devā dhanyā devāś ca nārada / ye lokān dhārayanti sma devās tattvārthadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्सामयजुषां सत्यम् अथर्वणि च यन् मतम् । तन्मयं विद्धि मां विप्र धृतो ऽहं तैर् मया च ते
ṛksāmayajuṣāṃ satyam atharvaṇi ca yan matam / tanmayaṃ viddhi māṃ vipra dhṛto 'haṃ tair mayā ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमेष्ठ्येन वाक्येन चोदितो ऽहं स्वयंभुवा । वेदोपस्थानिकां चक्रे मतिं संक्रान्तविस्तराम्
parameṣṭhyena vākyena codito 'haṃ svayaṃbhuvā / vedopasthānikāṃ cakre matiṃ saṃkrāntavistarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं स्वयंभुवचनाद् वेदान् वै समुपस्थितः । उवाच चैनांश् चतुरो मन्त्रप्रवचनार्चितान्
so 'haṃ svayaṃbhuvacanād vedān vai samupasthitaḥ / uvāca caināṃś caturo mantrapravacanārcitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्या भवन्तः पुण्याश् च नित्यम् आश्चर्यविश्रुताः । आधाराश् चैव विप्राणाम् एवम् आह प्रजापतिः
dhanyā bhavantaḥ puṇyāś ca nityam āścaryaviśrutāḥ / ādhārāś caiva viprāṇām evam āha prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंभुवो ऽपीह परं भवत्सु प्रश्न आहितः । युष्मत् परतरं नास्ति श्रुत्या वा तपसापि वा
svayaṃbhuvo 'pīha paraṃ bhavatsu praśna āhitaḥ / yuṣmat parataraṃ nāsti śrutyā vā tapasāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतूचुस् ते ततो वाक्यं देवा माम् अभितः स्थिताः । आश्चर्याश् चैव धन्याश् च यज्ञाश् चात्मपरायणाः
pratūcus te tato vākyaṃ devā mām abhitaḥ sthitāḥ / āścaryāś caiva dhanyāś ca yajñāś cātmaparāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञार्थे तु वयं सृष्टाः सृष्टा येन स्म नारद । तद् अस्माकं परा यज्ञा न वयं स्ववशे स्थिताः । स्वयंभुवो ऽपीह परा वेदानां च परा गतिः
yajñārthe tu vayaṃ sṛṣṭāḥ sṛṣṭā yena sma nārada / tad asmākaṃ parā yajñā na vayaṃ svavaśe sthitāḥ / svayaṃbhuvo 'pīha parā vedānāṃ ca parā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहम् अब्रुवं यज्ञान् गृहस्थाग्निपुरस्कृतान्
tato 'ham abruvaṃ yajñān gṛhasthāgnipuraskṛtān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो यज्ञाः परमं तेजो युष्मासु खलु लक्ष्यते । ब्रह्मणाभिहितं वाक्यं यन् मे वेदैर् इहेरितम्
bho yajñāḥ paramaṃ tejo yuṣmāsu khalu lakṣyate / brahmaṇābhihitaṃ vākyaṃ yan me vedair iheritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यम् एतल् लोकेषु भवद्भ्यो नाधिगम्यते । धन्याः खलु भवन्तो ये द्विजातीनां स्ववंशिनः
āścaryam etal lokeṣu bhavadbhyo nādhigamyate / dhanyāḥ khalu bhavanto ye dvijātīnāṃ svavaṃśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन खल्व् अग्नयस् तृप्तिं पुष्माभिर् यान्ति तर्पिताः । भागैश् च त्रिदशाः सर्वे मन्त्रैश् चैव महर्षयः
tena khalv agnayas tṛptiṃ puṣmābhir yānti tarpitāḥ / bhāgaiś ca tridaśāḥ sarve mantraiś caiva maharṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निष्टोमादयो यज्ञा मम वाक्याद् अनन्तरम् । प्रत्यूचुर् मां परं वाक्यं सर्वे यूपध्वजाः स्थिताः
agniṣṭomādayo yajñā mama vākyād anantaram / pratyūcur māṃ paraṃ vākyaṃ sarve yūpadhvajāḥ sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्यशब्दो नास्मासु धन्यशब्दो ऽपि वा मुने । आश्चर्यं परमं विष्णुः स ह्य् अस्माकं परा गतिः
āścaryaśabdo nāsmāsu dhanyaśabdo 'pi vā mune / āścaryaṃ paramaṃ viṣṇuḥ sa hy asmākaṃ parā gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आज्यं वयम् अश्नीमो हुतम् अग्निषु पावनम् । तत् सर्वं पुण्डरीकाक्षो लोकमूर्तिः प्रयच्छति
yad ājyaṃ vayam aśnīmo hutam agniṣu pāvanam / tat sarvaṃ puṇḍarīkākṣo lokamūrtiḥ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं विष्णोर् गतिं प्रेप्सुर् इह संपतितो भुवि । दृष्टश् चायं मया विष्णुर् भवद्भिर् अभिसंवृतः
so 'haṃ viṣṇor gatiṃ prepsur iha saṃpatito bhuvi / dṛṣṭaś cāyaṃ mayā viṣṇur bhavadbhir abhisaṃvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मयाभिहितो ह्य् एष त्वम् आश्चर्यं जनार्दन । धन्यश् चासीति भवतां मध्यस्थो ह्य् अत्र पार्थिवाः
yan mayābhihito hy eṣa tvam āścaryaṃ janārdana / dhanyaś cāsīti bhavatāṃ madhyastho hy atra pārthivāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युक्तोऽहम् अनेनाद्य वाक्यस्यास्य यद् उत्तरम् । दक्षिणाभिः सहेत्य् एवं पर्याप्तं वचनं मम
pratyukto'ham anenādya vākyasyāsya yad uttaram / dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ paryāptaṃ vacanaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञानां हि गतिर् विष्णुः सर्वेषां सहदक्षिणः । दक्षिणाभिः सहेत्य् एवं प्रश्नो मम समाप्तवान्
yajñānāṃ hi gatir viṣṇuḥ sarveṣāṃ sahadakṣiṇaḥ / dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ praśno mama samāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूर्मेणाभिहितं पूर्वं पारंपर्याद् इहागतम् । सदक्षिणे ऽस्मिन् पुरुषे तद् वाक्यं पर्ययागतम्
kūrmeṇābhihitaṃ pūrvaṃ pāraṃparyād ihāgatam / sadakṣiṇe 'smin puruṣe tad vākyaṃ paryayāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मां भवन्तः पृच्छन्ति वाक्यस्यास्य विनिर्णयम् । तद् एतत् सर्वम् आख्यातं साधयामि यथागतम्
yan māṃ bhavantaḥ pṛcchanti vākyasyāsya vinirṇayam / tad etat sarvam ākhyātaṃ sādhayāmi yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं हि वेदार्थगतिः सनातनी । *ह्व् १००।८५*११२३:५ ।* नृपा यदि श्रोष्यथ मद्वचः परम् । *ह्व् १००।८५*११२३:६ ।* इदं तु सत्यं सकलं नृपोत्तमा । *ह्व् १००।८५*११२३:७ ।* इत्य् एवम् उक्त्वा स दिवं जगाम ह । *ह्व् १००।८५*११२३:८ ।* नारदे तु गते स्वर्गं सर्वे ते पृथिवीक्षितः । विस्मिताः स्वानि राष्ट्राणि जग्मुः सबलवाहनाः
iyaṃ hi vedārthagatiḥ sanātanī | *HV 100.85*1123:5 |* nṛpā yadi śroṣyatha madvacaḥ param | *HV 100.85*1123:6 |* idaṃ tu satyaṃ sakalaṃ nṛpottamā | *HV 100.85*1123:7 |* ity evam uktvā sa divaṃ jagāma ha | *HV 100.85*1123:8 |* nārade tu gate svargaṃ sarve te pṛthivīkṣitaḥ / vismitāḥ svāni rāṣṭrāṇi jagmuḥ sabalavāhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनार्दनो ऽपि सहितो यदुभिः पावकोपमैः । स्वम् एव भवनं वीरो विवेश यदुपुंगवः
janārdano 'pi sahito yadubhiḥ pāvakopamaiḥ / svam eva bhavanaṃ vīro viveśa yadupuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.