Harivaṃśa (critical edition) 106

त्वत्तः श्रुतवतां श्रेष्ठ वासुदेवस्य धीमतः

tvattaḥ śrutavatāṃ śreṣṭha vāsudevasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् च तत् कथितं पूर्वं बाणं प्रति महासुरम् । तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण तपोधन

yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ bāṇaṃ prati mahāsuram / tad ahaṃ śrotum icchāmi vistareṇa tapodhana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवेन स कथं बाणः संख्ये पराजितः । संरब्धो द्वंद्वयुद्धार्थी जीवन् मुक्तः कथं च सः

vāsudevena sa kathaṃ bāṇaḥ saṃkhye parājitaḥ / saṃrabdho dvaṃdvayuddhārthī jīvan muktaḥ kathaṃ ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच शृणुष्वावहितो राजन् कृष्णस्यामिततेजसः । मनुष्यलोके बाणेन यथाभूद् विग्रहो महान्

vaiśaṃpāyana uvāca śṛṇuṣvāvahito rājan kṛṣṇasyāmitatejasaḥ / manuṣyaloke bāṇena yathābhūd vigraho mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासुदेवेन यत्रासौ रुद्रस्कन्दसहायवान् । बलिपुत्रो रणश्लाघी जित्वा जीवन् विसर्जितः

vāsudevena yatrāsau rudraskandasahāyavān / baliputro raṇaślāghī jitvā jīvan visarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रुद्रम् अभिगम्याथ प्रणिपत्याभिवाद्य च । बलिसूनुर् इदं वाक्यं पप्रच्छ वृषभध्वजम्

sa rudram abhigamyātha praṇipatyābhivādya ca / balisūnur idaṃ vākyaṃ papraccha vṛṣabhadhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असकृन् निर्जिता देवाः ससाध्याः समरुद्गणाः । मया बलमदोत्सेकात् ससैन्येन तवाश्रयात्

asakṛn nirjitā devāḥ sasādhyāḥ samarudgaṇāḥ / mayā balamadotsekāt sasainyena tavāśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते पराजयसंत्रस्ता निराशा मत्पराजये । नाकपृष्ठम् उपागम्य निवसन्ति यथासुखम्

te parājayasaṃtrastā nirāśā matparājaye / nākapṛṣṭham upāgamya nivasanti yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं निराशो युद्धस्य जीवितं नाद्य कामये । अयुध्यतो वृथा ह्य् एषां बाहूनां धारणं मम

so 'haṃ nirāśo yuddhasya jīvitaṃ nādya kāmaye / ayudhyato vṛthā hy eṣāṃ bāhūnāṃ dhāraṇaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् ब्रूहि मम युद्धस्य कच्चिद् आगमनं भवेत् । न मे युद्धं विना देव रतिर् अस्ति प्रसीद मे

tad brūhi mama yuddhasya kaccid āgamanaṃ bhavet / na me yuddhaṃ vinā deva ratir asti prasīda me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहस्य भगवान् अब्रवीद् वृषभध्वजः । भविता बाण युद्धं ते तथा तच् छृणु दानव

tataḥ prahasya bhagavān abravīd vṛṣabhadhvajaḥ / bhavitā bāṇa yuddhaṃ te tathā tac chṛṇu dānava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजस्यास्य यदा भङ्गस् तव तात भविष्यति । स्वस्थाने स्थापितस्याथ तदा युद्धं भविष्यति

dhvajasyāsya yadā bhaṅgas tava tāta bhaviṣyati / svasthāne sthāpitasyātha tadā yuddhaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्तः प्रहसन् बाणः सुबहुशो मुदा । प्रसन्नवदनो भूत्वा पादयोः पतितो ऽब्रवीत्

ity evam uktaḥ prahasan bāṇaḥ subahuśo mudā / prasannavadano bhūtvā pādayoḥ patito 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या बाहुसहस्रस्य न वृथा धारणं मम । दिष्टा सहस्राक्षम् अहं विजेता पुनर् आहवे

diṣṭyā bāhusahasrasya na vṛthā dhāraṇaṃ mama / diṣṭā sahasrākṣam ahaṃ vijetā punar āhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दजाश्रुपूर्णाभ्यां नेत्राभ्याम् अरिमर्दनः । पञ्चाञ्जलिशतैर् देवं पूजयन् पतितो भुवि

ānandajāśrupūrṇābhyāṃ netrābhyām arimardanaḥ / pañcāñjaliśatair devaṃ pūjayan patito bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वर उवाच उत्तिष्ठोत्तिष्ठ बाहूनाम् आत्मनः स्वकुलस्य च । सदृशं प्रात्स्यसे वीरे युद्धम् अप्रतिमं रणे

maheśvara uvāca uttiṣṭhottiṣṭha bāhūnām ātmanaḥ svakulasya ca / sadṛśaṃ prātsyase vīre yuddham apratimaṃ raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् ततो बाणस् त्र्यम्बकेन महात्मना । हर्षेणाभ्युत्थितः शीघ्रं नत्वा स वृषभध्वजम्

evam uktas tato bāṇas tryambakena mahātmanā / harṣeṇābhyutthitaḥ śīghraṃ natvā sa vṛṣabhadhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शितिकण्ठविसृष्टस् तु बाणः परपुरंजयः । ययौ स्वभवनं येन यत्र ध्वजगृहं महत्

śitikaṇṭhavisṛṣṭas tu bāṇaḥ parapuraṃjayaḥ / yayau svabhavanaṃ yena yatra dhvajagṛhaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोपविष्टः प्रहसन् कुम्भाण्डम् इदम् अब्रवीत् । प्रियम् आवेदयिष्यामि भवतो मनसो ऽनुगम्

tatropaviṣṭaḥ prahasan kumbhāṇḍam idam abravīt / priyam āvedayiṣyāmi bhavato manaso 'nugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्तः प्रहसन् बाणम् अप्रतिमं रणे । प्रोवाच राजन् किं त्व् एतद् वक्तुकामो ऽसि मत्प्रियम् । विस्मयोत् फुल्लनयनः प्रहर्षाद् इव सत्तम

ity evam uktaḥ prahasan bāṇam apratimaṃ raṇe / provāca rājan kiṃ tv etad vaktukāmo 'si matpriyam / vismayot phullanayanaḥ praharṣād iva sattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शितिकण्ठप्रसादेन स्कन्दगोपायनेन च । कच्चिन् त्रैलोक्यराज्यं ते व्यादिष्टं शृलपाणिना

śitikaṇṭhaprasādena skandagopāyanena ca / kaccin trailokyarājyaṃ te vyādiṣṭaṃ śṛlapāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् इन्द्रस् तव भयात् पातालम् उपयास्यति । कच्चिद् विष्णुपरित्रासं विमोक्ष्यन्ति दितेः सुताः

kaccid indras tava bhayāt pātālam upayāsyati / kaccid viṣṇuparitrāsaṃ vimokṣyanti diteḥ sutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य चक्रभयत्रस्ता वसन्ति सलिलाशये । कच्चिच् छार्ङ्गगदापाणेः स्थितस्य परम् आहवे । न विष्णोर् भयसंत्रासात् प्रयास्यन्ति दिशो ऽसुराः

yasya cakrabhayatrastā vasanti salilāśaye / kaccic chārṅgagadāpāṇeḥ sthitasya param āhave / na viṣṇor bhayasaṃtrāsāt prayāsyanti diśo 'surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातालवासम् उत्सृज्य कच्चित् तव बलाश्रयात् । विबुधावासनिरता भविष्यन्ति महासुराः

pātālavāsam utsṛjya kaccit tava balāśrayāt / vibudhāvāsaniratā bhaviṣyanti mahāsurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिर् विष्णुबलाक्रान्तो बद्धस् तव पिता नृप । सलिलौघाद् विनिःसृत्य कच्चिद् राज्यम् अवाप्स्यति

balir viṣṇubalākrānto baddhas tava pitā nṛpa / salilaughād viniḥsṛtya kaccid rājyam avāpsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यस्रगनुलेपनम् । कच्चिद् वैरोचनिं तात द्रक्ष्यामः पितरं तव

divyamālyāmbaradharaṃ divyasraganulepanam / kaccid vairocaniṃ tāta drakṣyāmaḥ pitaraṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन्त्रभिः क्रमैः पूर्वं हृतांल् लोकान् इमान् प्रभो । पुनः प्रत्यानयिष्यामो जित्वा सर्वान् दिवौकसः

kaccintrabhiḥ kramaiḥ pūrvaṃ hṛtāṃl lokān imān prabho / punaḥ pratyānayiṣyāmo jitvā sarvān divaukasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं शञ्खस्वनपुरोजवम् । कच्चिन् नारायणं देवं जेष्यामः समितिंजयम्

snigdhagambhīranirghoṣaṃ śañkhasvanapurojavam / kaccin nārāyaṇaṃ devaṃ jeṣyāmaḥ samitiṃjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् वृषध्वजस् तात प्रसादसुमुखस् तव । यथा ते हृदयोत्कम्पः साश्रुबिन्दुः प्रवर्तते

kaccid vṛṣadhvajas tāta prasādasumukhas tava / yathā te hṛdayotkampaḥ sāśrubinduḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् ईश्वरतोषेण कार्त्तिकेयमतेन च । प्राप्तवान् असि सर्वेषाम् अस्माकं पार्थिवं पदम्

kaccid īśvaratoṣeṇa kārttikeyamatena ca / prāptavān asi sarveṣām asmākaṃ pārthivaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कुम्भाण्डवचनैश् चोदितः पुरुषर्षभः । बाणो वाचम् असंसक्तां प्रोवाच वदतां वरः

iti kumbhāṇḍavacanaiś coditaḥ puruṣarṣabhaḥ / bāṇo vācam asaṃsaktāṃ provāca vadatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरात् प्रभृति कुम्भाण्ड न युद्धं प्राप्यते मया । तदा मया मुदा पृष्टः शितिकण्ठः प्रतापवान्

cirāt prabhṛti kumbhāṇḍa na yuddhaṃ prāpyate mayā / tadā mayā mudā pṛṣṭaḥ śitikaṇṭhaḥ pratāpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धाभिलाषः सुमहान् देव संजायते मम । अपि प्राप्स्याम्य् अहं युद्धं मनसस् तुष्टिकारकम्

yuddhābhilāṣaḥ sumahān deva saṃjāyate mama / api prāpsyāmy ahaṃ yuddhaṃ manasas tuṣṭikārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं देवदेवेन हरेणामित्रघातिना । प्रहस्य सुचिरं कालम् उक्तो ऽद्य वचनं प्रियम्

tato 'haṃ devadevena hareṇāmitraghātinā / prahasya suciraṃ kālam ukto 'dya vacanaṃ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्स्यसे सुमहद् युद्धं त्वं बाणाप्रतिमं महत् । मयूरध्वजभङ्गस् ते भविष्यति यदासुर

prāpsyase sumahad yuddhaṃ tvaṃ bāṇāpratimaṃ mahat / mayūradhvajabhaṅgas te bhaviṣyati yadāsura

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं परमप्रीतो भगवन्तं वृषध्वजम् । प्रणम्य शिरसा देवं तवान्तिकम् उपागतः

tato 'haṃ paramaprīto bhagavantaṃ vṛṣadhvajam / praṇamya śirasā devaṃ tavāntikam upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्तः कुम्भाण्डः प्रोवाच नृपतिं तदा । अहो न शोभनं राजन् यद् एवं भाषसे वचः

ity evam uktaḥ kumbhāṇḍaḥ provāca nṛpatiṃ tadā / aho na śobhanaṃ rājan yad evaṃ bhāṣase vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कथयतोर् एव तयोर् अन्योन्यम् उच्छ्रितः । ध्वजः पपात वेगेन शक्राशनिसमाहतः

evaṃ kathayator eva tayor anyonyam ucchritaḥ / dhvajaḥ papāta vegena śakrāśanisamāhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथा पतितं दृष्ट्वा सो ऽसुरो ध्वजम् उत्तमम् । प्रहर्षम् अतुलं लेभे मेने चाहवम् आगतम्

taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā so 'suro dhvajam uttamam / praharṣam atulaṃ lebhe mene cāhavam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चकम्पे वसुधा शक्राशनिसमाहता । ननादान्तर्हितो भूमौ वृषदंशो जगर्ज च

tataś cakampe vasudhā śakrāśanisamāhatā / nanādāntarhito bhūmau vṛṣadaṃśo jagarja ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानाम् अपि यो देवः सो ऽप्य् अवर्षत वासवः । शोणितं शोणितपुरे सर्वतः पुरम् अन्तिकात्

devānām api yo devaḥ so 'py avarṣata vāsavaḥ / śoṇitaṃ śoṇitapure sarvataḥ puram antikāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यं भित्त्वा महोल्का च पपात धरणीतले । स्वपक्षे चोदितः सूर्यो भरणीं समपीडयत्

sūryaṃ bhittvā maholkā ca papāta dharaṇītale / svapakṣe coditaḥ sūryo bharaṇīṃ samapīḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्यवृक्षेषु सहसा धाराः शतसहस्रशः । शोणितस्यास्रवन् घोरा निपेतुस् तारका भृशम्

caityavṛkṣeṣu sahasā dhārāḥ śatasahasraśaḥ / śoṇitasyāsravan ghorā nipetus tārakā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राहुर् अग्रसद् आदित्यम् अपर्वणि विशां पते । लोकक्षयकरे काले निर्घातश् चाभवन् महान्

rāhur agrasad ādityam aparvaṇi viśāṃ pate / lokakṣayakare kāle nirghātaś cābhavan mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणां दिशम् आस्थाय धूमकेतुः स्थितो ऽभवत् । अनिशं चाप्य् अविच्छिन्ना ववुर् वाताः सुदारुणाः

dakṣiṇāṃ diśam āsthāya dhūmaketuḥ sthito 'bhavat / aniśaṃ cāpy avicchinnā vavur vātāḥ sudāruṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतलोहितपर्यन्तः कृष्णग्रीवस् तडिद्द्युतिः । त्रिवर्णः परिघो भानोः संध्यारागम् अथावृणोत्

śvetalohitaparyantaḥ kṛṣṇagrīvas taḍiddyutiḥ / trivarṇaḥ parigho bhānoḥ saṃdhyārāgam athāvṛṇot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रम् अङ्गारकश् चक्रे कृत्तिकासु भयंकरः । बाणस्य जन्मनक्षत्रं भर्त्सयन्न् इव सर्वशः

vakram aṅgārakaś cakre kṛttikāsu bhayaṃkaraḥ / bāṇasya janmanakṣatraṃ bhartsayann iva sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकशाखश् चैत्यश् च निपपात महीतले । अर्चितः सर्वकन्याभिर् दानवानां महात्मनाम्

anekaśākhaś caityaś ca nipapāta mahītale / arcitaḥ sarvakanyābhir dānavānāṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विविधरूपाणि निमित्तानि निशामयन् । बाणो बलमदोन्मत्तो निश्चयं नाधिगच्छति

evaṃ vividharūpāṇi nimittāni niśāmayan / bāṇo balamadonmatto niścayaṃ nādhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचेतास् त्व् अभवत् प्राज्ञः कुम्भाण्डस् तत्त्वदर्शिवान् । बाणस्य सचिवस् तत्र कीर्तयन् बहु किल्बिषम्

vicetās tv abhavat prājñaḥ kumbhāṇḍas tattvadarśivān / bāṇasya sacivas tatra kīrtayan bahu kilbiṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाणः प्रीतमनास् त्व् एव पपौ पानम् अनुत्तमम् । दैत्यदानवनारीभिः सार्धम् उत्तमविक्रमः

bāṇaḥ prītamanās tv eva papau pānam anuttamam / daityadānavanārībhiḥ sārdham uttamavikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भाण्डश् चिन्तयाविष्टो राजवेश्माभ्ययात् तदा । अचिन्तयच् च तत्त्वार्थं तैस् तैर् उत्पातदर्शनैः

kumbhāṇḍaś cintayāviṣṭo rājaveśmābhyayāt tadā / acintayac ca tattvārthaṃ tais tair utpātadarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा प्रमादी दुर्बुद्धिर् जितकाशी महासुरः । युद्धम् एवाभिलषते न दोषान् पश्यते मदात्

rājā pramādī durbuddhir jitakāśī mahāsuraḥ / yuddham evābhilaṣate na doṣān paśyate madāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महोत्पातभयं चैव न तन् मिथ्या भविष्यति । अपीदानीं भवेन् मिथ्या सर्वम् उत्पातदर्शनम्

mahotpātabhayaṃ caiva na tan mithyā bhaviṣyati / apīdānīṃ bhaven mithyā sarvam utpātadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह त्व् आस्ते त्रिनयनः कार्त्तिकेयश् च वीर्यवान् । तेनोत्पन्नो ऽपि दोषो नः कच्चिद् गच्छेत् पराभवम्

iha tv āste trinayanaḥ kārttikeyaś ca vīryavān / tenotpanno 'pi doṣo naḥ kaccid gacchet parābhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नदोषप्रभवः क्षयो ऽयं भविता महान् । दोषाणां न भवेन् नाश इति मे धीयते मतिः

utpannadoṣaprabhavaḥ kṣayo 'yaṃ bhavitā mahān / doṣāṇāṃ na bhaven nāśa iti me dhīyate matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियतं दोष एवायं भविष्यति न संशयः । दौरात्म्यान् नृपतेर् अस्य दोषभूता हि दानवाः

niyataṃ doṣa evāyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ / daurātmyān nṛpater asya doṣabhūtā hi dānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदानवसंघानां यः कर्ता भुवनप्रभुः । स भवः कार्त्तिकेयश् च कृतवासो हि नः पुरे

devadānavasaṃghānāṃ yaḥ kartā bhuvanaprabhuḥ / sa bhavaḥ kārttikeyaś ca kṛtavāso hi naḥ pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणैः प्रियतरो नित्यं भवस्य तु गुहः सदा । तद् विशिष्टश् च बाणो ऽपि भवस्य सततं प्रियः

prāṇaiḥ priyataro nityaṃ bhavasya tu guhaḥ sadā / tad viśiṣṭaś ca bāṇo 'pi bhavasya satataṃ priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतयोश् च हि को युद्धं कुमारभवयोर् इह । शक्तो दातुं समागम्य बाणसाहाय्यकाङ्क्षिणोः

etayoś ca hi ko yuddhaṃ kumārabhavayor iha / śakto dātuṃ samāgamya bāṇasāhāyyakāṅkṣiṇoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स चिन्तयाविष्टः कुम्भाण्डस् तत्त्वदर्शिवान् । स्वस्तिप्रणिहितां बुद्धिं चकार स महासुरः

evaṃ sa cintayāviṣṭaḥ kumbhāṇḍas tattvadarśivān / svastipraṇihitāṃ buddhiṃ cakāra sa mahāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये हि देवैर् विरुध्यन्ते पुण्यकर्मभिर् आहवे । यथा बलिर् नियमितस् तथा ते यान्ति संक्षयम्

ye hi devair virudhyante puṇyakarmabhir āhave / yathā balir niyamitas tathā te yānti saṃkṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.