Harivaṃśa (critical edition) 11

जनमेजय उवाच कथं वै श्राद्धदेवत्वम् आदित्यस्य विवस्वतः । श्रोतुम् इच्छामि विप्राग्र्य श्राद्धस्य च परं विधं । पितॄणाम् आदिसर्गं च क एते पितरः स्मृताः

janamejaya uvāca kathaṃ vai śrāddhadevatvam ādityasya vivasvataḥ / śrotum icchāmi viprāgrya śrāddhasya ca paraṃ vidhaṃ / pitṝṇām ādisargaṃ ca ka ete pitaraḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च श्रुतम् अस्माभिः कथ्यमानं द्विजातिभिः । स्वर्गस्थाः पितरो न्ये स्म देवानाम् अपि देवताः । इति देवविदः प्राहुर् एतद् इच्छामि वेदितुं

evaṃ ca śrutam asmābhiḥ kathyamānaṃ dvijātibhiḥ / svargasthāḥ pitaro nye sma devānām api devatāḥ / iti devavidaḥ prāhur etad icchāmi vedituṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्तश् च गणाः प्रोक्ता यच् च तेषां परं बलम् । यथा च कृतम् अस्माभिः श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्

yāvantaś ca gaṇāḥ proktā yac ca teṣāṃ paraṃ balam / yathā ca kṛtam asmābhiḥ śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीताश् च पितरो येन श्रेयसा योजयन्ति हि । एतद् वै श्रोतुम् इच्छामि पितॄणां सर्गम् उत्तमम्

prītāś ca pitaro yena śreyasā yojayanti hi / etad vai śrotum icchāmi pitṝṇāṃ sargam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच हन्त ते कथयिष्यामि पितॄणां सर्गम् उत्तमम् । मार्कण्डेयेन कथितं भीष्माय परिपृच्छते

vaiśaṃpāyana uvāca hanta te kathayiṣyāmi pitṝṇāṃ sargam uttamam / mārkaṇḍeyena kathitaṃ bhīṣmāya paripṛcchate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छद् धर्मराजो हि शरतल्पगतं पुरा । एवम् एव पुरा प्रश्नं यन् मां त्वं परिपृच्छसि

apṛcchad dharmarājo hi śaratalpagataṃ purā / evam eva purā praśnaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् ते नुपूर्व्या वक्ष्यामि भीष्मेणोदाहृतं यथा । गीतं सनत्कुमारेण मार्कण्डेयाय पृच्छते

tat te nupūrvyā vakṣyāmi bhīṣmeṇodāhṛtaṃ yathā / gītaṃ sanatkumāreṇa mārkaṇḍeyāya pṛcchate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिर उवाच पुष्टिकामेन धर्मज्ञ कथं पुष्टिर् अवाप्यते । एतद् आख्यातम् इच्छामि किं कुर्वाणो न शोचति

yudhiṣṭhira uvāca puṣṭikāmena dharmajña kathaṃ puṣṭir avāpyate / etad ākhyātam icchāmi kiṃ kurvāṇo na śocati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीष्म उवाच श्राद्धैः प्रीणाति हि पितॄन् सर्वकामफलैस् तु यः । तत्परः प्रयतः श्राद्धी प्रेत्य चेह च मोदते

bhīṣma uvāca śrāddhaiḥ prīṇāti hi pitṝn sarvakāmaphalais tu yaḥ / tatparaḥ prayataḥ śrāddhī pretya ceha ca modate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरो धर्मकामस्य प्रजाकामस्य चाभिभो । पुष्टिकामस्य पुष्टिं च प्रयच्छन्ति युधिष्ठिर

pitaro dharmakāmasya prajākāmasya cābhibho / puṣṭikāmasya puṣṭiṃ ca prayacchanti yudhiṣṭhira

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिश्ठिर उवाच वर्तन्ते पितरः स्वर्गे केषांचिन् नरके पुनः । प्राणिनां नियतं ह्य् उक्तम् कर्मजं फलम् उच्यते

yudhiśṭhira uvāca vartante pitaraḥ svarge keṣāṃcin narake punaḥ / prāṇināṃ niyataṃ hy uktam karmajaṃ phalam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धानि चैव कुर्वन्ति फलकामा न संशयः । अभिसंधाय पितरं पितुष् च पितरं तथा । पितुः पितामहं चैव त्रिषु पिण्डेशु नित्यदा

śrāddhāni caiva kurvanti phalakāmā na saṃśayaḥ / abhisaṃdhāya pitaraṃ pituṣ ca pitaraṃ tathā / pituḥ pitāmahaṃ caiva triṣu piṇḍeśu nityadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि श्राद्धानि दत्तानि कथं गच्छन्त्य् अथो पितॄन् । कथं च शक्तास् ते दातुं निरयस्थाः फलं पुनः । के वा ते पितरो न्ये स्म कान् यजामो वयं पुनः

tāni śrāddhāni dattāni kathaṃ gacchanty atho pitṝn / kathaṃ ca śaktās te dātuṃ nirayasthāḥ phalaṃ punaḥ / ke vā te pitaro nye sma kān yajāmo vayaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवा अपि पितॄन् स्वर्गे यजन्तीति च नः श्रुतं । एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं विस्तरेण महाद्युते

devā api pitṝn svarge yajantīti ca naḥ śrutaṃ / etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahādyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भवान् कथयत्व् एनां कथाम् अमितबुद्धिमान् । यथा दत्तं पितॄणां वै तारणायेह कल्पते

sa bhavān kathayatv enāṃ kathām amitabuddhimān / yathā dattaṃ pitṝṇāṃ vai tāraṇāyeha kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा मम पुरा गीतं लोकान्तरगतेन वै

pitrā mama purā gītaṃ lokāntaragatena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राद्धकाले मम पितुर् मया पिण्डः समुद्यतः । तं पिता मम हस्तेन भित्त्वा भूमिम् अयाचत

śrāddhakāle mama pitur mayā piṇḍaḥ samudyataḥ / taṃ pitā mama hastena bhittvā bhūmim ayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताभरणपूर्णेन केयूरभरितेन च । रक्ताङ्गुलितलेनाथ यथा दृष्टः पुरा मया

hastābharaṇapūrṇena keyūrabharitena ca / raktāṅgulitalenātha yathā dṛṣṭaḥ purā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैष कल्पविधिर् दृष्ट इति निश्चित्य चाप्य् अहम् । कुशेष्व् एव तदा पिण्डं दत्तवान् अविचारयन्

naiṣa kalpavidhir dṛṣṭa iti niścitya cāpy aham / kuśeṣv eva tadā piṇḍaṃ dattavān avicārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पिता मे सुप्रीतो वाचा मधुरया तदा । उवाच भरतश्रेष्ठ प्रीयमाणो मयानघ

tataḥ pitā me suprīto vācā madhurayā tadā / uvāca bharataśreṣṭha prīyamāṇo mayānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया दायादवान् अस्मि कृतार्थो मुत्र चेह च । सत्पुत्रेण त्वया पुत्र धर्मज्ञेन विपश्चिता

tvayā dāyādavān asmi kṛtārtho mutra ceha ca / satputreṇa tvayā putra dharmajñena vipaścitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया च तव जिज्ञासा प्रयुक्तैषा दृढव्रत । व्यवस्थानं च धर्मेषु कर्तुं लोकस्य चानघ

mayā ca tava jijñāsā prayuktaiṣā dṛḍhavrata / vyavasthānaṃ ca dharmeṣu kartuṃ lokasya cānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं यद् धि कुरुते धर्माचारेषु पार्थिवः । प्रजास् तद् अनुवर्तन्ते प्रमाणाचरितं सदा

pramāṇaṃ yad dhi kurute dharmācāreṣu pārthivaḥ / prajās tad anuvartante pramāṇācaritaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया च भरतश्रेष्ठ वेदधर्माश् च शाश्वताः । कृताः प्रमाणं प्रीतिश् च मम निर्वर्तितातुला

tvayā ca bharataśreṣṭha vedadharmāś ca śāśvatāḥ / kṛtāḥ pramāṇaṃ prītiś ca mama nirvartitātulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् तवाहं सुप्रीतः प्रीत्या वरम् अनुत्तमम् । ददानि त्वं प्रतीच्छस्व त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

tasmāt tavāhaṃ suprītaḥ prītyā varam anuttamam / dadāni tvaṃ pratīcchasva triṣu lokeṣu durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते प्रभविता मृत्युर् यावज् जीवितुम् इच्छसि । त्वत्तो भ्यनुज्ञां संप्राप्य मृत्युः प्रभविता तव

na te prabhavitā mṛtyur yāvaj jīvitum icchasi / tvatto bhyanujñāṃ saṃprāpya mṛtyuḥ prabhavitā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा ते प्रार्थितं भूयो ददानि वरम् उत्तमम् । तद् ब्रूहि भरतश्रेष्ठ यत् ते मनसि वर्तते

kiṃ vā te prārthitaṃ bhūyo dadāni varam uttamam / tad brūhi bharataśreṣṭha yat te manasi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तम् अहम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः । अब्रुवं कृतकृत्यो हं प्रसन्ने त्वयि सत्तम

ity uktavantaṃ tam aham abhivādya kṛtāñjaliḥ / abruvaṃ kṛtakṛtyo haṃ prasanne tvayi sattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि त्व् अनुग्रहं भूयस् त्वत्तो र्हामि महाद्युते । प्रश्नम् इच्छाम्य् अहं किंचिद् व्याहृतं भवता स्वयम्

yadi tv anugrahaṃ bhūyas tvatto rhāmi mahādyute / praśnam icchāmy ahaṃ kiṃcid vyāhṛtaṃ bhavatā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स माम् उवाच धर्मात्मा ब्रूहि भीष्म यद् इच्छसि । छेत्तास्मि संशयं तात यन् मां पृच्छसि भारत

sa mām uvāca dharmātmā brūhi bhīṣma yad icchasi / chettāsmi saṃśayaṃ tāta yan māṃ pṛcchasi bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छं तम् अहं तात तत्रान्तर्हितम् एव च । गतं सुकृतिनां लोकं जातकौतूहलस् तदा

apṛcchaṃ tam ahaṃ tāta tatrāntarhitam eva ca / gataṃ sukṛtināṃ lokaṃ jātakautūhalas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयन्ते पितरो देवा देवानाम् अपि देवताः । ते वाथ पितरो न्ये वा कान् यजामो वयं पुनः

śrūyante pitaro devā devānām api devatāḥ / te vātha pitaro nye vā kān yajāmo vayaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं च दत्तम् अस्माभिः श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन् । लोकान्तरगतांस् तात किं नु श्राद्धस्य वै फलम्

kathaṃ ca dattam asmābhiḥ śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn / lokāntaragatāṃs tāta kiṃ nu śrāddhasya vai phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र मे संशयस् तीव्रः कौतूहलम् अतीव च । तद् ब्रूहि मम धर्मज्ञ सर्वज्ञो ह्य् असि मे मतः

atra me saṃśayas tīvraḥ kautūhalam atīva ca / tad brūhi mama dharmajña sarvajño hy asi me mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शंतनुर् उवाच संक्षेपेणैव ते वक्ष्ये यन् मां पृच्छसि भारत । पितॄणां कारणं श्राद्धे फलं दत्तस्य चानघ । पितरश् च यथोद्भूताः शृणु सर्वं समाहितः

śaṃtanur uvāca saṃkṣepeṇaiva te vakṣye yan māṃ pṛcchasi bhārata / pitṝṇāṃ kāraṇaṃ śrāddhe phalaṃ dattasya cānagha / pitaraś ca yathodbhūtāḥ śṛṇu sarvaṃ samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिदेवसुतास् तात पितरो दिवि देवताः । तान् यजन्ति स्म लोका वै सदेवनरदानवाः । सयक्षरक्षोगन्धर्वाः सकिंनरमहोरगाः

ādidevasutās tāta pitaro divi devatāḥ / tān yajanti sma lokā vai sadevanaradānavāḥ / sayakṣarakṣogandharvāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्यायिताश् च ते श्राद्धैः पुनर् आप्याययन्ति वै । जगत् सदेवगन्धर्वम् इति ब्रह्मानुशासनम्

āpyāyitāś ca te śrāddhaiḥ punar āpyāyayanti vai / jagat sadevagandharvam iti brahmānuśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् यजस्व महाभागाञ् श्राद्धी श्राद्धैर् अतन्द्रितः । ते ते श्रेयो विधास्यन्ति सर्वकामफलप्रदाः

tān yajasva mahābhāgāñ śrāddhī śrāddhair atandritaḥ / te te śreyo vidhāsyanti sarvakāmaphalapradāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयैवाराध्यमानास् ते नामगोत्रादिकीर्तनैः । अस्मान् आप्याययिष्यन्ति स्वर्गस्थान् अपि भारत

tvayaivārādhyamānās te nāmagotrādikīrtanaiḥ / asmān āpyāyayiṣyanti svargasthān api bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्कण्डेयस् तु ते शेषम् एतत् सर्वं वदिष्यति । एष वै पितृभक्तश् च विदितात्मा च भार्गवः

mārkaṇḍeyas tu te śeṣam etat sarvaṃ vadiṣyati / eṣa vai pitṛbhaktaś ca viditātmā ca bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थितश् च श्राद्धे द्य ममैवानुग्रहाय वै । एनं पृच्छ महाभागम् इत्य् उक्त्वान्तरधीयत

upasthitaś ca śrāddhe dya mamaivānugrahāya vai / enaṃ pṛccha mahābhāgam ity uktvāntaradhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.