Harivaṃśa (critical edition) 115

शौनक उवाच उक्तो ऽयं हरिवंशस् ते पर्वाणि निखिलानि च । यथा पुरोक्तानि तथा व्यासशिष्येण धीमता

śaunaka uvāca ukto 'yaṃ harivaṃśas te parvāṇi nikhilāni ca / yathā puroktāni tathā vyāsaśiṣyeṇa dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कथ्यमानम् अमृतम् इतिहाससमन्वितम् । प्रीणात्य् अस्मान् अमृतवत् सर्वपापप्रणाशनम्

tat kathyamānam amṛtam itihāsasamanvitam / prīṇāty asmān amṛtavat sarvapāpapraṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजयस् तु नृपतिः श्रुत्वाख्यानम् अनुत्तमम् । सौते किम् अकरोत् पश्चात् सर्पसत्राद् अनन्तरम्

janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam / saute kim akarot paścāt sarpasatrād anantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच जनमेजयस् तु नृपतिः श्रुत्वाख्यानम् अनुत्तमम् । यद् आरभत् तद् आख्यास्ये सर्पसत्राद् अनन्तरम्

sūta uvāca janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam / yad ārabhat tad ākhyāsye sarpasatrād anantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् सत्रे समाप्ते तु राजा पारिक्षितस् तदा । यष्टुं स वाजिमेधेन संभारान् उपचक्रमे

tasmin satre samāpte tu rājā pārikṣitas tadā / yaṣṭuṃ sa vājimedhena saṃbhārān upacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् आहूयेदम् उवाच ह । यक्ष्ये ऽहं वाजिमेधेन हय उत्सृज्यताम् इति

ṛtvikpurohitācāryān āhūyedam uvāca ha / yakṣye 'haṃ vājimedhena haya utsṛjyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्य विज्ञाय चिकीर्षितं तदा कृष्णो महात्मा सहसाजगाम । पारिक्षितं द्रष्टुम् अदीनसत्त्वम् द्वैपायनः सर्वपरावरज्ञः

tato 'sya vijñāya cikīrṣitaṃ tadā kṛṣṇo mahātmā sahasājagāma / pārikṣitaṃ draṣṭum adīnasattvam dvaipāyanaḥ sarvaparāvarajñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारिक्षितस् तु नृपतिर् दृष्ट्वा तम् ऋषिम् आगतम् । अर्घ्यपाद्यासनं दत्त्वा पूजयामास शास्त्रतः

pārikṣitas tu nṛpatir dṛṣṭvā tam ṛṣim āgatam / arghyapādyāsanaṃ dattvā pūjayāmāsa śāstrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथा बहुविधाश् चित्राश् चक्राते वेदसंहिताः

kathā bahuvidhāś citrāś cakrāte vedasaṃhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथान्ते नृपतिश् चोदयामास तं मुनिम् । पितामहं पाण्डवानां आत्मनः प्रपितामहम्

tataḥ kathānte nṛpatiś codayāmāsa taṃ munim / pitāmahaṃ pāṇḍavānāṃ ātmanaḥ prapitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभारतम् आख्यानं बह्वर्थं बहुविस्तरम् । निमेषमात्रम् इव मे सुखश्रव्यतया गतम्

mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram / nimeṣamātram iva me sukhaśravyatayā gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभूतिविस्तरकथं सर्वेषां वै यशस्करम् । त्वया त्व् अभिहितं ब्रह्मञ् शङ्खे क्षीरम् इवाहितम्

vibhūtivistarakathaṃ sarveṣāṃ vai yaśaskaram / tvayā tv abhihitaṃ brahmañ śaṅkhe kṣīram ivāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामृतेनापि तृप्तिः स्याद् यथा स्वर्गसुखेन वा । तथा तृप्तिं न गच्छामि श्रुत्वेमां भारतीं कथाम्

nāmṛtenāpi tṛptiḥ syād yathā svargasukhena vā / tathā tṛptiṃ na gacchāmi śrutvemāṃ bhāratīṃ kathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमान्य तु सर्वज्ञं पृच्छामि भगवन्न् अहम् । हेतुः कुरूणां नाशस्य राजसूयो मतो मम

anumānya tu sarvajñaṃ pṛcchāmi bhagavann aham / hetuḥ kurūṇāṃ nāśasya rājasūyo mato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःसहानां यथा ध्वंसो राजन्यानाम् उपप्लवः । राजसूयं तथा मन्ये युद्धार्थम् उपकल्पितम्

duḥsahānāṃ yathā dhvaṃso rājanyānām upaplavaḥ / rājasūyaṃ tathā manye yuddhārtham upakalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसूयो हि सोमेन श्रूयते पूर्वम् आहृतः । तस्यान्ते सुमहद्युद्धम् अभवत् तारकामयम्

rājasūyo hi somena śrūyate pūrvam āhṛtaḥ / tasyānte sumahadyuddham abhavat tārakāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहृतो वरुणेनापि तस्यान्ते सुमहाक्रतोः । देवासुरम् अभूद् युद्धं सर्वभूतक्षयावहम्

āhṛto varuṇenāpi tasyānte sumahākratoḥ / devāsuram abhūd yuddhaṃ sarvabhūtakṣayāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिश्चन्द्रस् तु राजर्षिर् एतं क्रतुम् अवाप्तवान् । तत्राप्य् आडीबकम् अभूद् युद्धं क्षत्रविनाशनम्

hariścandras tu rājarṣir etaṃ kratum avāptavān / tatrāpy āḍībakam abhūd yuddhaṃ kṣatravināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनन्तरम् आर्येण पाण्डवेनापि दुस्तरः । महाभारतसंहारः संभृतो ऽग्निर् इव क्रतुः

tato 'nantaram āryeṇa pāṇḍavenāpi dustaraḥ / mahābhāratasaṃhāraḥ saṃbhṛto 'gnir iva kratuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मूलं हि युद्धस्य लोकक्षयकरस्य ह । राजसूयो महायज्ञः किमर्थं न निवारितः

tasya mūlaṃ hi yuddhasya lokakṣayakarasya ha / rājasūyo mahāyajñaḥ kimarthaṃ na nivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसूये ह्य् असंहार्ये यज्ञाङ्गैश् च दुरासदैः । मिथ्याप्रणीते यज्ञाङ्गे प्रजानां संक्षयो ध्रुवः

rājasūye hy asaṃhārye yajñāṅgaiś ca durāsadaiḥ / mithyāpraṇīte yajñāṅge prajānāṃ saṃkṣayo dhruvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान् अपि च सर्वेषां पूर्वेषां नः पितामहः । अतीतानागतज्ञश् च नाथश् चादिकरश् च नः

bhavān api ca sarveṣāṃ pūrveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ / atītānāgatajñaś ca nāthaś cādikaraś ca naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते कथं भगवन् नेत्रा बुद्धिमन्तश् च्युता नयात् । अनाथा ह्य् अपराध्यन्ते कुनेतारश् च मानवाः

te kathaṃ bhagavan netrā buddhimantaś cyutā nayāt / anāthā hy aparādhyante kunetāraś ca mānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच कालेनाद्य परीतास् ते तव वत्स पितामहाः । न मां भविष्यं पप्रच्छुर् न चापृष्टो ब्रवीम्य् अहम्

vyāsa uvāca kālenādya parītās te tava vatsa pitāmahāḥ / na māṃ bhaviṣyaṃ papracchur na cāpṛṣṭo bravīmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसामर्थ्यं च पश्यामि भविष्यस्य निवेदनम् । परिहर्तुं न शक्ष्यामि कालनिष्ठां हि तां गतिम्

niḥsāmarthyaṃ ca paśyāmi bhaviṣyasya nivedanam / parihartuṃ na śakṣyāmi kālaniṣṭhāṃ hi tāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया त्व् इदम् अहं पृष्टो वक्ष्याम्य् आगन्तु भावि यत् । अतश् च बलवान् कालः श्रुत्वापि न करिष्यसि

tvayā tv idam ahaṃ pṛṣṭo vakṣyāmy āgantu bhāvi yat / ataś ca balavān kālaḥ śrutvāpi na kariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संरम्भान् न चारम्भान् न वै स्थास्यसि पौरुषे । लेखा हि काललिखिता वेलेव दुरतिक्रमाः

na saṃrambhān na cārambhān na vai sthāsyasi pauruṣe / lekhā hi kālalikhitā veleva duratikramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधः क्रतुः श्रेष्ठः क्षत्रियाणां परिश्रुतः । तेन भावेन ते यज्ञं वासवो धर्षयिष्यति

aśvamedhaḥ kratuḥ śreṣṭhaḥ kṣatriyāṇāṃ pariśrutaḥ / tena bhāvena te yajñaṃ vāsavo dharṣayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तच् छक्यते राजन् परिहर्तुं कथंचन । दैवं पुरुषकारेण मा यजेथाश् च तं क्रतुम्

yadi tac chakyate rājan parihartuṃ kathaṃcana / daivaṃ puruṣakāreṇa mā yajethāś ca taṃ kratum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापराधः शक्रस्य नोपध्यायगणस्य ते । तव वा यजमानस्य कालो ऽत्र परमेश्वरः

na cāparādhaḥ śakrasya nopadhyāyagaṇasya te / tava vā yajamānasya kālo 'tra parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संस्थापनम् इदम् कालस्य वशवर्ति वै । तत् प्रणेयं निबोधस्य त्रैलोक्यं सचराचरम्

tasya saṃsthāpanam idam kālasya vaśavarti vai / tat praṇeyaṃ nibodhasya trailokyaṃ sacarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यष्टा नृपः स्वर्गं गमिष्यति युगक्षये । तथा यज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजातयः

yathā yaṣṭā nṛpaḥ svargaṃ gamiṣyati yugakṣaye / tathā yajñaphalānāṃ ca vikretāro dvijātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजय उवाच निवृत्ताव् अश्वमेधस्य किं निमित्तं भविष्यति । श्रुत्वा परिहरिष्यामि भगवन् यदि शक्यते

janamejaya uvāca nivṛttāv aśvamedhasya kiṃ nimittaṃ bhaviṣyati / śrutvā parihariṣyāmi bhagavan yadi śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच निमित्तं भविता तत्र ब्रह्मकोपकृतं प्रभो । यतस्व परिहर्तुं तद् इत्य् एतद् भद्रम् अस्तु ते

vyāsa uvāca nimittaṃ bhavitā tatra brahmakopakṛtaṃ prabho / yatasva parihartuṃ tad ity etad bhadram astu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया धृतः क्रतुश् चैव वाजिमेधः परंतप । क्षत्रिया नाहरिष्यन्ति यावद् भूमिर् धरिष्यति

tvayā dhṛtaḥ kratuś caiva vājimedhaḥ paraṃtapa / kṣatriyā nāhariṣyanti yāvad bhūmir dhariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजय उवाच निवृत्ताव् अश्वमेधस्य विप्रशापाग्नितेजसा । अहं निमित्तं इति चेद् भयं तीव्रं च जायते

janamejaya uvāca nivṛttāv aśvamedhasya vipraśāpāgnitejasā / ahaṃ nimittaṃ iti ced bhayaṃ tīvraṃ ca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं ह्य् अकीर्त्त्या संयुक्तः सुकृती मद्विधो जनः । लोकान् उत्सहते गन्तुं खं सपाश इव द्विजः

kathaṃ hy akīrttyā saṃyuktaḥ sukṛtī madvidho janaḥ / lokān utsahate gantuṃ khaṃ sapāśa iva dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ह्य् अनागतम् इदम् दृष्टम् अत्र प्रणाशनम् । यज्ञस्य पुनरावृत्तिर् यद्य् अस्त्य् आश्वासयस्व माम्

yathā hy anāgatam idam dṛṣṭam atra praṇāśanam / yajñasya punarāvṛttir yady asty āśvāsayasva mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसाभ्याहृतं तेजस् तेजस्येवावतिष्ठते

tejasābhyāhṛtaṃ tejas tejasyevāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्भिदो भविता कश्चित् सेनानीः काश्यपो द्विजः । अश्वमेधं कलियुगे पुनः प्रत्याहरिष्यति

audbhido bhavitā kaścit senānīḥ kāśyapo dvijaḥ / aśvamedhaṃ kaliyuge punaḥ pratyāhariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्युगे तत्कुलीनश् च राजसूयम् अपि क्रतुम् । आहरिष्यति राजेन्द्र श्वेतग्रहम् इवान्तकः

tadyuge tatkulīnaś ca rājasūyam api kratum / āhariṣyati rājendra śvetagraham ivāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाबलं मनुष्याणां कर्तॄणां दास्यते फलम् । युगान्तद्वारम् ऋषिभिः संवृतं विचरिष्यति

yathābalaṃ manuṣyāṇāṃ kartṝṇāṃ dāsyate phalam / yugāntadvāram ṛṣibhiḥ saṃvṛtaṃ vicariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृति हास्यन्ते नृणां प्राणाः पुराकृतीः । विनिवर्तिष्यते लोके वृत्तान्ते वृत्तिमत्स्व् अपि

tadāprabhṛti hāsyante nṛṇāṃ prāṇāḥ purākṛtīḥ / vinivartiṣyate loke vṛttānte vṛttimatsv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सूक्ष्मो महोदर्को दुस्तरो दानमूलवान् । चातुराश्रम्यशिथिलो धर्मः प्रविचलिष्यति

tadā sūkṣmo mahodarko dustaro dānamūlavān / cāturāśramyaśithilo dharmaḥ pravicaliṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा ह्य् अल्पेन तपसा सिद्धिं यास्यन्ति मानवाः । धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगाम्ते जनमेजय

tadā hy alpena tapasā siddhiṃ yāsyanti mānavāḥ / dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugāmte janamejaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.