Harivaṃśa (critical edition) 16

हन्त ते वर्तयिष्यामि श्राद्धस्य फलम् उत्तमम् । ब्रह्मदत्तेन यत् प्राप्तं सप्तजातिषु भारत

hanta te vartayiṣyāmi śrāddhasya phalam uttamam / brahmadattena yat prāptaṃ saptajātiṣu bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत एव हि धर्मस्य बुद्धिर् निर्वर्तते शनैः । पीडयाप्य् अथ धर्मस्य कृते श्राद्धे पुरानघ

tata eva hi dharmasya buddhir nirvartate śanaiḥ / pīḍayāpy atha dharmasya kṛte śrāddhe purānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं नातिधर्मिष्ठान् कुरुक्षेत्रे पितृव्रतान् । सनत्कुमारनिर्दिष्टान् अपश्यं सप्त वै द्विजान्

tato 'haṃ nātidharmiṣṭhān kurukṣetre pitṛvratān / sanatkumāranirdiṣṭān apaśyaṃ sapta vai dvijān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्दुष्टः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविर् एव च । खसृमः पितृवर्ती च नामभिः कर्मभिस् तथा

vāgduṣṭaḥ krodhano hiṃsraḥ piśunaḥ kavir eva ca / khasṛmaḥ pitṛvartī ca nāmabhiḥ karmabhis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौशिकस्य सुतास् तात शिष्या गार्ग्यस्य भारत । पितर्य् उपरते सर्वे व्रतवन्तस् तदाभवन्

kauśikasya sutās tāta śiṣyā gārgyasya bhārata / pitary uparate sarve vratavantas tadābhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियोगात् ते गुरोस् तस्य गां दोग्ध्रीं समकालयन् । समानवत्सां कपिलां सर्वे न्यायागतां तदा

niyogāt te guros tasya gāṃ dogdhrīṃ samakālayan / samānavatsāṃ kapilāṃ sarve nyāyāgatāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां पथि क्षुधार्तानां बाल्यान् मोहाच् च भारत । क्रूरा बुद्धिः समभवत् तां गां वै हिंसितुं तदा

teṣāṃ pathi kṣudhārtānāṃ bālyān mohāc ca bhārata / krūrā buddhiḥ samabhavat tāṃ gāṃ vai hiṃsituṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् कविः खसृमश् चैव याचेते नेति वै तदा । न चाशक्यन्त ते ताभ्यां तदा वारयितुं द्विजाः

tān kaviḥ khasṛmaś caiva yācete neti vai tadā / na cāśakyanta te tābhyāṃ tadā vārayituṃ dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृवर्ती तु यस् तेषां नित्यं श्राद्धाह्निको द्विजः । स सर्वान् अब्रवीद् भ्रातॄन् कोपाद् धर्मसमन्वितः

pitṛvartī tu yas teṣāṃ nityaṃ śrāddhāhniko dvijaḥ / sa sarvān abravīd bhrātṝn kopād dharmasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अवश्यं प्रकर्तव्या पितॄन् उद्दिश्य साध्व् इमां । प्रकुर्वीमहि गां सम्यक् सर्व एव समाहिताः

yady avaśyaṃ prakartavyā pitṝn uddiśya sādhv imāṃ / prakurvīmahi gāṃ samyak sarva eva samāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एषा च गौर् धर्मं प्राप्स्यते नात्र संशयः । पितॄन् अभ्यर्च्य धर्मेण नाधर्मो ऽस्मिन् भविष्यति

evam eṣā ca gaur dharmaṃ prāpsyate nātra saṃśayaḥ / pitṝn abhyarcya dharmeṇa nādharmo 'smin bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् उक्त्वा च ते सर्वे प्रोक्षयित्वा च गां ततः । पितृभ्यः कल्पयित्वैनाम् उपयुज्यन्त भारत

tathety uktvā ca te sarve prokṣayitvā ca gāṃ tataḥ / pitṛbhyaḥ kalpayitvainām upayujyanta bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयुज्य च गां सर्वे गुरोस् तस्य न्यवेदयत् । शार्दूलेन हता धेनुर् वत्सो ऽयं गृह्यताम् इति । आर्जवात् स तु वत्सं तं प्रतिजग्राह वै द्विजः

upayujya ca gāṃ sarve guros tasya nyavedayat / śārdūlena hatā dhenur vatso 'yaṃ gṛhyatām iti / ārjavāt sa tu vatsaṃ taṃ pratijagrāha vai dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्योपचर्य ते तं तु गुरुम् अन्यायतो द्विजाः । कालेन समयुज्यन्त सर्व एवायुषः क्षये

mithyopacarya te taṃ tu gurum anyāyato dvijāḥ / kālena samayujyanta sarva evāyuṣaḥ kṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वै हिंस्रतया क्रूरा अनार्यत्वाद् गुरोस् तदा । उग्रा हिंसाविहाराश् च सप्ताजायन्त सोदराः । लुब्धकस्यात्मजास् तात बलवन्तो मनस्विनः

te vai hiṃsratayā krūrā anāryatvād guros tadā / ugrā hiṃsāvihārāś ca saptājāyanta sodarāḥ / lubdhakasyātmajās tāta balavanto manasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितॄन् अभ्यर्च्य धर्मेण प्रोक्षयित्वा च गां तदा । स्मृतिः प्रत्यवमर्शश् च तेषां जात्यन्तरे ऽभवत्

pitṝn abhyarcya dharmeṇa prokṣayitvā ca gāṃ tadā / smṛtiḥ pratyavamarśaś ca teṣāṃ jātyantare 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाता व्याधा दशार्णेषु सप्त धर्मविचक्षणाः । स्वधर्मनिरताः सर्वे लोभानृतविवर्जिताः

jātā vyādhā daśārṇeṣu sapta dharmavicakṣaṇāḥ / svadharmaniratāḥ sarve lobhānṛtavivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन् मात्रं प्रकुर्वन्ति यावता प्राणधारणम् । शेषं धर्मपराः कालम् अनुध्यान्ति स्वकर्म तत्

tāvan mātraṃ prakurvanti yāvatā prāṇadhāraṇam / śeṣaṃ dharmaparāḥ kālam anudhyānti svakarma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामधेयानि चाप्य् एषाम् इमान्य् आसन् नराधिप । निर्वैरो निर्वृतः क्षान्तो निर्मन्युः कृतिर् एव च । वैधसो मातृवर्ती च व्याधाः परमधार्मिकाः

nāmadheyāni cāpy eṣām imāny āsan narādhipa / nirvairo nirvṛtaḥ kṣānto nirmanyuḥ kṛtir eva ca / vaidhaso mātṛvartī ca vyādhāḥ paramadhārmikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् एवम् उषितैस् तात हिंसाधर्मपरैर् वने । माता च पूजिता वृद्धा पिता च परितोषितः

tair evam uṣitais tāta hiṃsādharmaparair vane / mātā ca pūjitā vṛddhā pitā ca paritoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा माता पिता चैव संयुक्तौ कालधर्मणा । तदा धनूंषि ते त्यक्त्वा वने प्राणान् अवासृजन्

yadā mātā pitā caiva saṃyuktau kāladharmaṇā / tadā dhanūṃṣi te tyaktvā vane prāṇān avāsṛjan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभेन कर्मणा तेन जाता जातिस्मरा मृगाः । त्रासोद्वेगेन संविग्ना रम्ये कालंजरे गिरौ

śubhena karmaṇā tena jātā jātismarā mṛgāḥ / trāsodvegena saṃvignā ramye kālaṃjare girau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मुखो नित्यवित्रस्तः स्तब्धकर्णो विलोचनः । पण्डितो घस्मरो नादी नामभिस् ते ऽभवन् मृगाः

unmukho nityavitrastaḥ stabdhakarṇo vilocanaḥ / paṇḍito ghasmaro nādī nāmabhis te 'bhavan mṛgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एवार्थम् अनुध्यान्तो जातिस्मरणसंभवम् । आसन् वनेचराः क्षान्ता निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः

tam evārtham anudhyānto jātismaraṇasaṃbhavam / āsan vanecarāḥ kṣāntā nirdvandvā niṣparigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते सर्वे शुभकर्माणः सधर्माणो वनेचराः । मरुं साध्य जहुः प्राणांल् लघ्वाहारास् तपस्विनः

te sarve śubhakarmāṇaḥ sadharmāṇo vanecarāḥ / maruṃ sādhya jahuḥ prāṇāṃl laghvāhārās tapasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां मरुं साधयतां पदस्थानानि भारत । तथैवाद्यापि दृश्यन्ते गिरौ कालञ्जरे ऽच्युत

teṣāṃ maruṃ sādhayatāṃ padasthānāni bhārata / tathaivādyāpi dṛśyante girau kālañjare 'cyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणा तेन ते तात शुभेनाशुभवर्जिताः । शुभाच् छुभतरां योनिं चक्रवाकत्वम् आगताः

karmaṇā tena te tāta śubhenāśubhavarjitāḥ / śubhāc chubhatarāṃ yoniṃ cakravākatvam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभे देशे सरिद्द्वीपे सप्तैवासञ् जलौकसः । त्यक्त्वा सहचरीधर्मं मुनयो धर्मचारिणः

śubhe deśe sariddvīpe saptaivāsañ jalaukasaḥ / tyaktvā sahacarīdharmaṃ munayo dharmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमना मुनिः सुवाक् शुद्धः पञ्चमश् छिद्रदर्शनः । सुनेत्रश् च स्वतन्त्रश् च शकुना नामतः स्मृताः

sumanā muniḥ suvāk śuddhaḥ pañcamaś chidradarśanaḥ / sunetraś ca svatantraś ca śakunā nāmataḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमः पञ्चिकस् तत्र सप्तजातिष्व् अजायत । षष्ठस् तु कण्डरीको ऽभूद् ब्रह्मदत्तस् तु सप्तमः

pañcamaḥ pañcikas tatra saptajātiṣv ajāyata / ṣaṣṭhas tu kaṇḍarīko 'bhūd brahmadattas tu saptamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु तपसा तेन सप्तजातिकृतेन वै । योगस्य चाभिनिर्वृत्त्या प्रतिभानाच् च शोभनात्

teṣāṃ tu tapasā tena saptajātikṛtena vai / yogasya cābhinirvṛttyā pratibhānāc ca śobhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वजातिषु यद् ब्रह्म श्रुतं गुरुकुलेषु वै । तथैव तत्स्थितं ब्रह्म संसारेष्व् अपि वर्तताम्

pūrvajātiṣu yad brahma śrutaṃ gurukuleṣu vai / tathaiva tatsthitaṃ brahma saṃsāreṣv api vartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ब्रह्मचारिणः सर्वे विहङ्गाः कामचारिणः । योगधर्मम् अनुध्यान्तो विहरन्ति स्म तत्र ह

te brahmacāriṇaḥ sarve vihaṅgāḥ kāmacāriṇaḥ / yogadharmam anudhyānto viharanti sma tatra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तत्र विहङ्गानां चरतां सहचारिणाम् । नीपानाम् ईश्वरो राजा विभ्राजः पौरवान्वयः

teṣāṃ tatra vihaṅgānāṃ caratāṃ sahacāriṇām / nīpānām īśvaro rājā vibhrājaḥ pauravānvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभ्राजमानो वपुषा प्रभावेन समन्वितः । श्रीमान् अन्तःपुरवृतो वनं तत् प्रविवेश ह

vibhrājamāno vapuṣā prabhāvena samanvitaḥ / śrīmān antaḥpuravṛto vanaṃ tat praviveśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्रश् चक्रवाकस् तु स्पृहयाम् आस तं नृपम् । दृष्ट्वायान्तं श्रियोपेतं भवेयम् अहम् ईदृशः

svatantraś cakravākas tu spṛhayām āsa taṃ nṛpam / dṛṣṭvāyāntaṃ śriyopetaṃ bhaveyam aham īdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अस्ति सुकृतं किंचित् तपो वा नियमो ऽपि वा । खिन्नो ह्य् अस्म्य् उपवासेन तपसा निष्फलेन च

yady asti sukṛtaṃ kiṃcit tapo vā niyamo 'pi vā / khinno hy asmy upavāsena tapasā niṣphalena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.