Harivaṃśa (critical edition) 18

वाय्वम्बुभक्षाः सततं शरीराण्य् उपशोषयन्

vāyvambubhakṣāḥ satataṃ śarīrāṇy upaśoṣayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा विभ्राजमानस् तु वपुषा तद् वनं तदा । चचारान्तःपुरवृतो नन्दनं मघवान् इव

rājā vibhrājamānas tu vapuṣā tad vanaṃ tadā / cacārāntaḥpuravṛto nandanaṃ maghavān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तान् अबुध्यत् खचरान् योगधर्मात्मकान् बुधः । निर्वेदाच् च तम् एवार्थम् अनुध्यात्वा पुरं ययौ

sa tān abudhyat khacarān yogadharmātmakān budhaḥ / nirvedāc ca tam evārtham anudhyātvā puraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुहो नाम तस्यासीत् पुत्रः परमधार्मिकः । अणुधर्मरतिर् नित्यम् अणुहो ऽध्यगमत् पदम्

aṇuho nāma tasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ / aṇudharmaratir nityam aṇuho 'dhyagamat padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादात् कन्यां शुकस् तस्मै कृत्वीं पूजितलक्षणाम् । सत्त्वशीलगुणोपेतां योगधर्मरतां सदा

prādāt kanyāṃ śukas tasmai kṛtvīṃ pūjitalakṣaṇām / sattvaśīlaguṇopetāṃ yogadharmaratāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा ह्य् उद्दिष्टा पुरा भीष्म पितृकन्या मणीषिणा । सनत्कुमारेण तदा संनिधौ मम शोभना

sā hy uddiṣṭā purā bhīṣma pitṛkanyā maṇīṣiṇā / sanatkumāreṇa tadā saṃnidhau mama śobhanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यधर्मभृतां श्रेष्ठा दुर्विज्ञेयाकृतात्मभिः । योगा च योगपत्नी च योगमाता तथैव च । यथा ते कथितं पूर्वं पितृसर्गेषु वै मया

satyadharmabhṛtāṃ śreṣṭhā durvijñeyākṛtātmabhiḥ / yogā ca yogapatnī ca yogamātā tathaiva ca / yathā te kathitaṃ pūrvaṃ pitṛsargeṣu vai mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभ्राजस् त्व् अणुहं राज्ये स्थापयित्वा नरेश्वरः । आमन्त्र्य पौरान् प्रीतात्मा ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च । प्रायात् सरस् तपश् चर्तुं यत्र ते सहचारिणः

vibhrājas tv aṇuhaṃ rājye sthāpayitvā nareśvaraḥ / āmantrya paurān prītātmā brāhmaṇān svasti vācya ca / prāyāt saras tapaś cartuṃ yatra te sahacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै तत्र निराहारो वायुभक्षो महातपाः । त्यक्त्वा कामांस् तपस् तेपे सरसस् तस्य पार्ष्वतः

sa vai tatra nirāhāro vāyubhakṣo mahātapāḥ / tyaktvā kāmāṃs tapas tepe sarasas tasya pārṣvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संकल्प आसीच् च तेषाम् अन्यतरस्य वै । पुत्रत्वं प्राप्य योगेन युज्येयम् इति भारत

tasya saṃkalpa āsīc ca teṣām anyatarasya vai / putratvaṃ prāpya yogena yujyeyam iti bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वाभिसंधिं तपसा महता स समन्वितः । महातपाः स विभ्राजो विरराजांशुमान् इव

kṛtvābhisaṃdhiṃ tapasā mahatā sa samanvitaḥ / mahātapāḥ sa vibhrājo virarājāṃśumān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विभ्राजितं तेन वैभ्राजम् इति तद् वनम् । सरस् तच् च कुरुश्रेष्ठ वैभ्राजम् इति शब्दितम्

tato vibhrājitaṃ tena vaibhrājam iti tad vanam / saras tac ca kuruśreṣṭha vaibhrājam iti śabditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र ते शकुना राजंश् चत्वारो योगधर्मिणः । योगभ्रष्टास् त्रयश् चैव देहन्यासकृतो ऽभवन्

yatra te śakunā rājaṃś catvāro yogadharmiṇaḥ / yogabhraṣṭās trayaś caiva dehanyāsakṛto 'bhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काम्पिल्ये नगरे ते तु ब्रह्मदत्तपुरोगमाः । जाताः सप्त महात्मानः सर्वे विगतकल्मषाः । स्मृतिमन्तो ऽत्र चत्वारस् त्रयस् तु परिमोहिताः

kāmpilye nagare te tu brahmadattapurogamāḥ / jātāḥ sapta mahātmānaḥ sarve vigatakalmaṣāḥ / smṛtimanto 'tra catvāras trayas tu parimohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्रस् त्व् अणुहाज् जज्ञे ब्रह्मदत्तो महायशाः । यथास्यासीत् पक्षिभावे संकल्पः पूर्वचिन्तितः

svatantras tv aṇuhāj jajñe brahmadatto mahāyaśāḥ / yathāsyāsīt pakṣibhāve saṃkalpaḥ pūrvacintitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रदर्शी सुनेत्रश् च तथा बाभ्रव्यवत्सयोः । जातौ श्रोत्रियदायादौ वेदवेदाङ्गपारगौ

chidradarśī sunetraś ca tathā bābhravyavatsayoḥ / jātau śrotriyadāyādau vedavedāṅgapāragau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखायौ ब्रह्मदत्तस्य पूर्वजातिसहोषितौ । पाञ्चालः पञ्चमस् तत्र कण्डरीकस् तथापरः

sakhāyau brahmadattasya pūrvajātisahoṣitau / pāñcālaḥ pañcamas tatra kaṇḍarīkas tathāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चालो बह्वृचस् त्व् आसीद् आचार्यत्वं चकार ह । द्विवेदः कण्डरीकस् तु छन्दोगो ऽध्वर्युर् एव च

pāñcālo bahvṛcas tv āsīd ācāryatvaṃ cakāra ha / dvivedaḥ kaṇḍarīkas tu chandogo 'dhvaryur eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसत्त्वरुतज्ञश् च राजासीद् अणुहात्मजः । पाञ्चालकण्डरीकाभ्यां तस्य संविद् अभूत् तदा

sarvasattvarutajñaś ca rājāsīd aṇuhātmajaḥ / pāñcālakaṇḍarīkābhyāṃ tasya saṃvid abhūt tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ग्राम्यधर्मनिरताः कामस्य वशवर्तिनः । पूर्वजातिकृतेनासन् धर्मकामार्थकोविदाः

te grāmyadharmaniratāḥ kāmasya vaśavartinaḥ / pūrvajātikṛtenāsan dharmakāmārthakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुहस् तु नृपश्रेष्ठो ब्रह्मदत्तम् अकल्मषम् । अभिषिच्य तदा राज्ये परां गतिम् अवाप्तवान्

aṇuhas tu nṛpaśreṣṭho brahmadattam akalmaṣam / abhiṣicya tadā rājye parāṃ gatim avāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मदत्तस्य भार्या तु देवलस्यात्मजाभवत् । असितस्य योगदुर्धर्षा संनतिर् नाम भारत

brahmadattasya bhāryā tu devalasyātmajābhavat / asitasya yogadurdharṣā saṃnatir nāma bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् एकभावसंयुक्तां लेभे कन्याम् अनुत्तमाम् । संनतिं संनतिमतीं देवलाद् योगधर्मिणीम्

tām ekabhāvasaṃyuktāṃ lebhe kanyām anuttamām / saṃnatiṃ saṃnatimatīṃ devalād yogadharmiṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषास् तु चक्रवाका वै काम्पिल्ये सहचारिणः । ते जाताः श्रोत्रियकुले सुदरिद्रे सहोदराः

śeṣās tu cakravākā vai kāmpilye sahacāriṇaḥ / te jātāḥ śrotriyakule sudaridre sahodarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृतिर् महामना विद्वांस् तत्त्वदर्शी च नामतः । वेदाध्ययनसंपन्नाश् चत्वारो ऽच्छिन्नदर्शिनः

dhṛtir mahāmanā vidvāṃs tattvadarśī ca nāmataḥ / vedādhyayanasaṃpannāś catvāro 'cchinnadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां संविदथोत्पन्ना पूर्वजातिकृता तदा । ते योगनिरताः सिद्धाः प्रस्थिताः सर्व एव हि

teṣāṃ saṃvidathotpannā pūrvajātikṛtā tadā / te yoganiratāḥ siddhāḥ prasthitāḥ sarva eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमन्त्र्य पितरं तात पिता तान् अब्रवीत् तदा । अधर्म एष युष्माकं यन् मां त्यक्त्वा गमिष्यथ

āmantrya pitaraṃ tāta pitā tān abravīt tadā / adharma eṣa yuṣmākaṃ yan māṃ tyaktvā gamiṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्रूषाम् अप्रयुक्त्वा च कथं वै गन्तुम् अर्हथ

śuśrūṣām aprayuktvā ca kathaṃ vai gantum arhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तम् ऊचुर् द्विजाः सर्वे पितरं पुनर् एव हि । करिष्यामो विधानं ते येन त्वं वर्तयिष्यसि

te tam ūcur dvijāḥ sarve pitaraṃ punar eva hi / kariṣyāmo vidhānaṃ te yena tvaṃ vartayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं श्लोकं महार्थं त्वं राजानं सहमन्त्रिणम् । श्रावयेथाः समागम्य ब्रह्मदत्तम् अकल्मषम्

imaṃ ślokaṃ mahārthaṃ tvaṃ rājānaṃ sahamantriṇam / śrāvayethāḥ samāgamya brahmadattam akalmaṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतात्मा दास्यति स ते ग्रामान् भोगांश् च पुष्कलान् । यथेप्सितांश् च सर्वार्थान् गच्छ तात यथासुखम्

prītātmā dāsyati sa te grāmān bhogāṃś ca puṣkalān / yathepsitāṃś ca sarvārthān gaccha tāta yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्त्वा ते सर्वे पूजयित्वा च तं गुरुं । योगधर्मम् अनुप्राप्य परमां निर्वृतिं ययुः

etāvad uktvā te sarve pūjayitvā ca taṃ guruṃ / yogadharmam anuprāpya paramāṃ nirvṛtiṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.