Library·Harivaṃśa (critical edition)·19
मार्कण्डेय उवाच ब्रह्मदत्तस्य तनयः स वैभ्राजस् त्व् अजायत । योगात्मा तपसा युक्तो विष्वक्सेन इति श्रुतः
mārkaṇḍeya uvāca brahmadattasya tanayaḥ sa vaibhrājas tv ajāyata / yogātmā tapasā yukto viṣvaksena iti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिद् ब्रह्मदत्तस् तु भार्यया सहितो वने । विजहार प्रहृष्टात्मा यथा शच्या शतक्रतुः
kadācid brahmadattas tu bhāryayā sahito vane / vijahāra prahṛṣṭātmā yathā śacyā śatakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पिपीलिकरुतं स शुश्राव नराधिपः । कामिनीं कामिनस् तस्य याचतः क्रोशतो भृशम्
tataḥ pipīlikarutaṃ sa śuśrāva narādhipaḥ / kāminīṃ kāminas tasya yācataḥ krośato bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तु याच्यमानां तां क्रुद्धां सूक्ष्मां पिपीलिकाम् । ब्रह्मदत्तो महाहासम् अकस्माद् एव चाहसत्
śrutvā tu yācyamānāṃ tāṃ kruddhāṃ sūkṣmāṃ pipīlikām / brahmadatto mahāhāsam akasmād eva cāhasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा संनतिर् दीना व्रीडिता दीनचेतना । निराहारा बहुतिथं बभूवामित्रकर्शन
tataḥ sā saṃnatir dīnā vrīḍitā dīnacetanā / nirāhārā bahutithaṃ babhūvāmitrakarśana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाद्यमाना भर्त्रा सा तम् उवाच शुचिस्मिता । त्वयावहसिता राजन् नाहं जीवितुम् उत्सहे
prasādyamānā bhartrā sā tam uvāca śucismitā / tvayāvahasitā rājan nāhaṃ jīvitum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्कारणम् आचख्यौ न च सा श्रद्दधाति तत् । उवाच चैनं कुपिता नैष भावो ऽस्ति पार्थिव
sa tatkāraṇam ācakhyau na ca sā śraddadhāti tat / uvāca cainaṃ kupitā naiṣa bhāvo 'sti pārthiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को वै पिपीलिकरुतं मानुषो वेत्तुम् अर्हति । ऋते देवप्रसादाद् वै पूर्वजातिकृतेन वा । तपःफलेन वा राजन् विद्यया वा नराधिप
ko vai pipīlikarutaṃ mānuṣo vettum arhati / ṛte devaprasādād vai pūrvajātikṛtena vā / tapaḥphalena vā rājan vidyayā vā narādhipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं यथैव जानीयां तथा प्रत्याययस्व माम् । प्राणान् वापि परित्यक्ष्ये राजन् सत्येन ते शपे
sāhaṃ yathaiva jānīyāṃ tathā pratyāyayasva mām / prāṇān vāpi parityakṣye rājan satyena te śape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तस्या वचनं श्रुत्वा महिष्याः परुषं विभो । स राजा परमापन्नो देवश्रेष्ठम् अगात् तदा । शरण्यं सर्वभूतेशं भक्त्या नारायणं प्रभुम्
tat tasyā vacanaṃ śrutvā mahiṣyāḥ paruṣaṃ vibho / sa rājā paramāpanno devaśreṣṭham agāt tadā / śaraṇyaṃ sarvabhūteśaṃ bhaktyā nārāyaṇaṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितो निराहारः षड्रात्रेण महायशाः । ददर्श दर्शने राजा देवं नारायणं हरिम्
samāhito nirāhāraḥ ṣaḍrātreṇa mahāyaśāḥ / dadarśa darśane rājā devaṃ nārāyaṇaṃ harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैनं भगवान् सर्वभूतानुकम्पकः । ब्रह्मदत्त प्रभाते त्वं कल्याणं समवाप्स्यसि । इत्य् उक्त्वा भगवान् देवस् तत्रैवान्तरधीयत
uvāca cainaṃ bhagavān sarvabhūtānukampakaḥ / brahmadatta prabhāte tvaṃ kalyāṇaṃ samavāpsyasi / ity uktvā bhagavān devas tatraivāntaradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्णां तु पिता यो ऽसौ ब्राह्मणानां महात्मनाम् । श्लोकं सो ऽधीत्य पुत्रेभ्यः कृतकृत्य इवाभवत्
caturṇāṃ tu pitā yo 'sau brāhmaṇānāṃ mahātmanām / ślokaṃ so 'dhītya putrebhyaḥ kṛtakṛtya ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजानम् अथान्विच्छत् सहमन्त्रिणम् अच्युतम् । न ददर्शान्तरं चापि श्लोकं श्रावयितुं तदा
sa rājānam athānvicchat sahamantriṇam acyutam / na dadarśāntaraṃ cāpi ślokaṃ śrāvayituṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा शिरःस्नातो लब्ध्वा नारायणाद् वरम् । प्रविवेश पुरीं प्रीतो रथम् आरुह्य काञ्चनम्
atha rājā śiraḥsnāto labdhvā nārāyaṇād varam / praviveśa purīṃ prīto ratham āruhya kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य रश्मीन् अगृह्णाच् च कण्डरीको द्विजर्षभः । चमरव्यजनं चापि बाभ्रव्यः समवाक्षिपत्
tasya raśmīn agṛhṇāc ca kaṇḍarīko dvijarṣabhaḥ / camaravyajanaṃ cāpi bābhravyaḥ samavākṣipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम् अन्तरम् इत्य् एव ततः स ब्राह्मणस् तदा । श्रावयाम् आस राजानं श्लोकं तं सचिवौ च तौ
idam antaram ity eva tataḥ sa brāhmaṇas tadā / śrāvayām āsa rājānaṃ ślokaṃ taṃ sacivau ca tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्थिता दूरम् अध्वानं । *ह्व् १९।१८अ*३११:३ ।* चक्रवाकाः सरिद् द्वीपे यूयं तेभ्यो ऽवसीदथ
prasthitā dūram adhvānaṃ | *HV 19.18a*311:3 |* cakravākāḥ sarid dvīpe yūyaṃ tebhyo 'vasīdatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा मोहम् अगमद् ब्रह्मदत्तस् तदानघ । सचिवौ चास्य पाञ्चालः कण्डरीकश् च भारत
tac chrutvā moham agamad brahmadattas tadānagha / sacivau cāsya pāñcālaḥ kaṇḍarīkaś ca bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रस्तरश्मिप्रतोदौ तौ पतितव्यजनाव् उभौ । दृष्ट्वा बभूवुर् अस्वस्थाः पौराश् चागन्तवश् च ह
srastaraśmipratodau tau patitavyajanāv ubhau / dṛṣṭvā babhūvur asvasthāḥ paurāś cāgantavaś ca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्ताद् इव राजा स सह ताभ्यां रथे स्थितः । प्रतिलभ्य ततः संज्ञां प्रत्यागच्छद् अरिंदम
muhūrtād iva rājā sa saha tābhyāṃ rathe sthitaḥ / pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ pratyāgacchad ariṃdama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते तत् सरः स्मृत्वा योगं तम् उपलभ्य च । ब्राःमणं विपुलैर् अर्थैर् भोगैश् च समयोजयन्
tatas te tat saraḥ smṛtvā yogaṃ tam upalabhya ca / brāḥmaṇaṃ vipulair arthair bhogaiś ca samayojayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषिच्य स्वराज्ये तु विष्वक्सेनम् अरिंदमम् । जगाम ब्रह्मदत्तो ऽथ सदारो वनम् एव ह
abhiṣicya svarājye tu viṣvaksenam ariṃdamam / jagāma brahmadatto 'tha sadāro vanam eva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैनं संनतिर् धीरा देवलस्य सुता तदा । उवाच परमप्रीता योगाद् वनगतं नृपम्
athainaṃ saṃnatir dhīrā devalasya sutā tadā / uvāca paramaprītā yogād vanagataṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानन्त्या त्वं महाराज पिपीलिकरुतज्ञताम् । चोदितः क्रोधम् उद्दिश्य सक्तः कामेषु वै मया
jānantyā tvaṃ mahārāja pipīlikarutajñatām / coditaḥ krodham uddiśya saktaḥ kāmeṣu vai mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो वयं गमिष्यामो गतिम् इष्टाम् अनुत्तमाम् । तव चान्तर्हितो योगस् ततः संस्मारितो मया
ito vayaṃ gamiṣyāmo gatim iṣṭām anuttamām / tava cāntarhito yogas tataḥ saṃsmārito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा परमप्रीतः पत्न्याः श्रुत्वा वचस् तदा । प्राप्य योगं वनाद् एव गतिं प्राप सुदुर्लभाम्
sa rājā paramaprītaḥ patnyāḥ śrutvā vacas tadā / prāpya yogaṃ vanād eva gatiṃ prāpa sudurlabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्डरीको ऽपि योगात्मा सांख्ययोगम् अनुत्तमम् । प्राप्य योगगतिं सिद्धो विशुद्धः स्वेन कर्मणा
kaṇḍarīko 'pi yogātmā sāṃkhyayogam anuttamam / prāpya yogagatiṃ siddho viśuddhaḥ svena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमं प्रणीय पाञ्चालः शिक्षाम् उत्पाद्य केवलाम् । योगाचार्यगतिं प्राप यशश् चाग्र्यं महातपाः
kramaṃ praṇīya pāñcālaḥ śikṣām utpādya kevalām / yogācāryagatiṃ prāpa yaśaś cāgryaṃ mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतत् पुरा वृत्तं मम प्रत्यक्षम् अच्युत । तद् धारयस्व गाङ्गेय श्रेयसा योक्ष्यसे ततः
evam etat purā vṛttaṃ mama pratyakṣam acyuta / tad dhārayasva gāṅgeya śreyasā yokṣyase tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये चान्ये धारयिष्यन्ति तेषां चरितम् उत्तमम् । तिर्यग्योनिषु ते जातु न भविष्यन्ति कर्हिचित्
ye cānye dhārayiṣyanti teṣāṃ caritam uttamam / tiryagyoniṣu te jātu na bhaviṣyanti karhicit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा चेदम् उपाख्यानं महार्थं महतां गतिम् । योगधर्मो हृदि सदा परिवर्तेत भारत
śrutvā cedam upākhyānaṃ mahārthaṃ mahatāṃ gatim / yogadharmo hṛdi sadā parivarteta bhārata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मनोगतिं याति सिद्धानां भुवि दुर्लभाम्
tato manogatiṃ yāti siddhānāṃ bhuvi durlabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशंपायन उवाच एवम् एतत् पुरा गीतं मार्कण्डेयेन धीमता । श्राद्धस्य फलम् उद्दिश्य सोमस्याप्यायनाय वै
vaiśaṃpāyana uvāca evam etat purā gītaṃ mārkaṇḍeyena dhīmatā / śrāddhasya phalam uddiśya somasyāpyāyanāya vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमो हि भगवान् देवो लोकस्याप्यायनं परम् । वृष्णिवंशप्रसङ्गेन तस्य वंशं निबोध मे
somo hi bhagavān devo lokasyāpyāyanaṃ param / vṛṣṇivaṃśaprasaṅgena tasya vaṃśaṃ nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.