Harivaṃśa (critical edition) 21

वैशंपायन उवाच बुधस्य तु महाराज विद्वान् पुत्रः पुरूरवाः । तेजस्वी दानशीलश् च यज्वा विपुलदक्षिणः

vaiśaṃpāyana uvāca budhasya tu mahārāja vidvān putraḥ purūravāḥ / tejasvī dānaśīlaś ca yajvā vipuladakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मवादी पराक्रान्तः शत्रुभिर् युधि दुर्जयः । आहर्ता चाग्निहोत्रस्य यज्ञानां च दिवो महीम्

brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhir yudhi durjayaḥ / āhartā cāgnihotrasya yajñānāṃ ca divo mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यवादी पुण्यमतिः काम्यः संवृतमैथुनः । अतीव त्रिषु लोकेषु यशसाप्रतिमः सदा

satyavādī puṇyamatiḥ kāmyaḥ saṃvṛtamaithunaḥ / atīva triṣu lokeṣu yaśasāpratimaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ब्रह्मवादिनं क्षान्तं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् । उर्वशी वरयाम् आस हित्वा मानं यशस्विनी

taṃ brahmavādinaṃ kṣāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam / urvaśī varayām āsa hitvā mānaṃ yaśasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया सहावसद् राजा दश वर्षाणि पञ्च च । पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ च भारत

tayā sahāvasad rājā daśa varṣāṇi pañca ca / pañca ṣaṭ sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वने चैत्ररथे रम्ये तथा मन्दाकिनीतटे । अलकायां विशालायां नन्दने च वनोत्तमे

vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe / alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरान् स कुरून् प्राप्य मनोररथफलद्रुमान् । गन्धमादनपादेषु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे

uttarān sa kurūn prāpya manorarathaphaladrumān / gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge tathottare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषु वनमुख्येषु सुरैर् आचरितेषु च । उर्वश्या सहितो राजा रेमे परमया मुदा

eteṣu vanamukhyeṣu surair ācariteṣu ca / urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिर् अभिष्टुते । राज्यं स कारयाम् आस प्रयागे पृथिवीपतिः

deśe puṇyatame caiva maharṣibhir abhiṣṭute / rājyaṃ sa kārayām āsa prayāge pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढायुश् च वनायुश् च शतायुश् चोर्वशीसुताः

dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca śatāyuś corvaśīsutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहुषः प्रथमं जज्ञे वृद्धशर्मा ततः परम् । दम्भो रजिर् अनेनाश् च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

nahuṣaḥ prathamaṃ jajñe vṛddhaśarmā tataḥ param / dambho rajir anenāś ca triṣu lokeṣu viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजिः पुत्रशतानीह जनयाम् आस पञ्च वै । राजेयम् इति विख्यातं क्षत्रम् इन्द्रभयावहम्

rajiḥ putraśatānīha janayām āsa pañca vai / rājeyam iti vikhyātaṃ kṣatram indrabhayāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र देवासुरे युद्धे समुपोढे सुदारुणे । देवाश् चैवासुराश् चैव पितामहम् अथाब्रुवन्

yatra devāsure yuddhe samupoḍhe sudāruṇe / devāś caivāsurāś caiva pitāmaham athābruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवयोर् भगवन् युद्धे विजेता को भविष्यति । ब्रूहि नः सर्वभूतेश श्रोतुम् इच्छामहे वचः

āvayor bhagavan yuddhe vijetā ko bhaviṣyati / brūhi naḥ sarvabhūteśa śrotum icchāmahe vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच येषाम् अर्थाय संग्रामे रजिर् आत्तायुधः प्रभुः । योत्स्यते ते विजेष्यन्ति त्रींल् लोकान् नात्र संशयः

brahmovāca yeṣām arthāya saṃgrāme rajir āttāyudhaḥ prabhuḥ / yotsyate te vijeṣyanti trīṃl lokān nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो रजिर् धृतिस् तत्र श्रीश् च तत्र यतो धृतिः । यतो धृतिश् च श्रीश् चैव धर्मस् तत्र जयस् तथा

yato rajir dhṛtis tatra śrīś ca tatra yato dhṛtiḥ / yato dhṛtiś ca śrīś caiva dharmas tatra jayas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते देवा दानवाः प्रीता देवेनोक्ता रजेर् जये । अभ्ययुर् जयम् इच्छन्तो वृण्वाना भरतर्षभ

te devā dānavāḥ prītā devenoktā rajer jaye / abhyayur jayam icchanto vṛṇvānā bharatarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि स्वर्भानुदौहित्रः प्रभायां समपद्यत । राजा परमतेजस्वी सोमवंशविवर्धनः

sa hi svarbhānudauhitraḥ prabhāyāṃ samapadyata / rājā paramatejasvī somavaṃśavivardhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हृष्टमनसः सर्वे रजिं दैतेयदानवाः । ऊचुर् अस्मज्जयाय त्वं गृहाण वरकार्मुकम्

te hṛṣṭamanasaḥ sarve rajiṃ daiteyadānavāḥ / ūcur asmajjayāya tvaṃ gṛhāṇa varakārmukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजिर् उवाच यदि देवगणान् सर्वाञ् जित्वा शक्रपुरोगमान् । इन्द्रो भवामि धर्मेण ततो योत्स्यामि संयुगे

rajir uvāca yadi devagaṇān sarvāñ jitvā śakrapurogamān / indro bhavāmi dharmeṇa tato yotsyāmi saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानवा ऊचुः अस्माकम् इन्द्रः प्रह्रादो यस्यार्थे विजयामहे

dānavā ūcuḥ asmākam indraḥ prahrādo yasyārthe vijayāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यसीन्द्रो जित्वैव देवैर् उक्तस् स पार्थिवः । जघान दानवान् सर्वान् ये वध्या वज्रपाणिना

bhaviṣyasīndro jitvaiva devair uktas sa pārthivaḥ / jaghāna dānavān sarvān ye vadhyā vajrapāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी । निहत्य दानवान् सर्वान् आजहार रजिः प्रभुः

sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī / nihatya dānavān sarvān ājahāra rajiḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रजिं महावीर्यं देवैः सह शतक्रतुः । रजिपुत्रो ऽहम् इत्य् उक्त्वा पुनर् एवाब्रवीद् वचः

tato rajiṃ mahāvīryaṃ devaiḥ saha śatakratuḥ / rajiputro 'ham ity uktvā punar evābravīd vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रो ऽसि तात भूतानां सर्वेषां नात्र संशयः । यस्याहम् इन्द्रः पुत्रस् ते ख्यातिं यास्यामि कर्मभिः

indro 'si tāta bhūtānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ / yasyāham indraḥ putras te khyātiṃ yāsyāmi karmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस् तेन मायया । तथेत्य् एवाब्रवीद् राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम्

sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitas tena māyayā / tathety evābravīd rājā prīyamāṇaḥ śatakratum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तु देवैः सदृशो दिवं प्राप्ते महीपतौ । दायाद्यम् इन्द्राद् आजह्रुर् आचारात् तनया रजेः

tasmiṃs tu devaiḥ sadṛśo divaṃ prāpte mahīpatau / dāyādyam indrād ājahrur ācārāt tanayā rajeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि पुत्रशतान्य् अस्य तद् वै स्थानं शतक्रतोः । समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम्

tāni putraśatāny asya tad vai sthānaṃ śatakratoḥ / samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बहुतिथे काले समतीते महाबलः । हृतराज्यो ऽब्रवीच् छक्रो हृतभागो बृहस्पतिम्

tato bahutithe kāle samatīte mahābalaḥ / hṛtarājyo 'bravīc chakro hṛtabhāgo bṛhaspatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरीफलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे । ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितः सदा

badarīphalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me / brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन् कृशो ऽहं विमना हृतराज्यो हृताशनः । हतौजा दुर्बलो मूढो रजिपुत्रैः कृतो विभो

brahman kṛśo 'haṃ vimanā hṛtarājyo hṛtāśanaḥ / hataujā durbalo mūḍho rajiputraiḥ kṛto vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतिर् उवाच यद्य् एवं चोदितः शक्र त्वया स्यां पूर्वम् एव हि । नाभविष्यत् त्वत्प्रियार्थम् अकर्तव्यं मयानघ

bṛhaspatir uvāca yady evaṃ coditaḥ śakra tvayā syāṃ pūrvam eva hi / nābhaviṣyat tvatpriyārtham akartavyaṃ mayānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वत्प्रियार्थं न संशयः । यथा भागं च राज्यं च न चिरात् प्रतिलप्स्यसे । तथा तात करिष्यामि मा ते भूद् विक्लवं मनः

prayatiṣyāmi devendra tvatpriyārthaṃ na saṃśayaḥ / yathā bhāgaṃ ca rājyaṃ ca na cirāt pratilapsyase / tathā tāta kariṣyāmi mā te bhūd viklavaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कर्म चकारास्य तेजसो वर्धनं तदा । तेषां च बुद्धिसंमोहम् अकरोद् ऋषिसत्तमः

tataḥ karma cakārāsya tejaso vardhanaṃ tadā / teṣāṃ ca buddhisaṃmoham akarod ṛṣisattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते यदा स्म सुसंमूढा रागोन्मत्ता विधर्मिणः । ब्रह्मद्विषश् च संवृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः

te yadā sma susaṃmūḍhā rāgonmattā vidharmiṇaḥ / brahmadviṣaś ca saṃvṛttā hatavīryaparākramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लेभे सुरैश्वर्यम् इन्द्रः स्थानं तथोत्तमम् । हत्वा रजिसुतान् सर्वान् कामक्रोधपरायणान्

tato lebhe suraiśvaryam indraḥ sthānaṃ tathottamam / hatvā rajisutān sarvān kāmakrodhaparāyaṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इदं च्यावनं स्थानात् प्रतिष्ठां च शतक्रतोः । शृणुयाद् धारयेद् वापि न स दौरात्म्यम् आप्नुयात्

ya idaṃ cyāvanaṃ sthānāt pratiṣṭhāṃ ca śatakratoḥ / śṛṇuyād dhārayed vāpi na sa daurātmyam āpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.