Harivaṃśa (critical edition) 22

यतिर् ज्येष्ठस् तु तेषां वै ययातिस् तु ततः परम्

yatir jyeṣṭhas tu teṣāṃ vai yayātis tu tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनासौ मोक्षम् आस्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन् मुनिः

tenāsau mokṣam āsthāya brahmabhūto 'bhavan muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधाम् इमाम् । देवयानीम् उशनसः सुतां भार्याम् अवाप ह । शर्मिष्ठाम् आसुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ vijitya vasudhām imām / devayānīm uśanasaḥ sutāṃ bhāryām avāpa ha / śarmiṣṭhām āsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत । द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata / druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम् । असङ्गं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः । युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर् येन भार्यां समुद्वहत्

tasya śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram / asaṅgaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ / yuktaṃ manojavaiḥ śubhrair yena bhāryāṃ samudvahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन् महीम् । ययातिर् युधि दुर्धर्षस् तथा देवान् सवासवान्

sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayan mahīm / yayātir yudhi durdharṣas tathā devān savāsavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रथः पौरवाणां तु सर्वेषाम् अभवत् तदा । यावत् तव सनामा वै पौरवो जनमेजय

sa rathaḥ pauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavat tadā / yāvat tava sanāmā vai pauravo janamejaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम स रथो नाशं शापाद् गर्गस्य धीमतः

jagāma sa ratho nāśaṃ śāpād gargasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः । वाक्क्रूरं हिंसयाम् आस ब्रह्महत्याम् अवाप सः

gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ / vākkrūraṃ hiṃsayām āsa brahmahatyām avāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस् ततः । पौरजानपदैस् त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित्

sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itas tataḥ / paurajānapadais tyakto na lebhe śarma karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दुःखसंतप्तो नालभत् संविदं क्व चित् । इन्द्रोतं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत

tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhat saṃvidaṃ kva cit / indrotaṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याजयाम् आस चेन्द्रोतः शौनको जनमेजय । अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः । स लोहगन्धो व्यनशत् तस्यावभृथम् एत्य ह

yājayām āsa cendrotaḥ śaunako janamejaya / aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ / sa lohagandho vyanaśat tasyāvabhṛtham etya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च दिव्यो रथो राजन् वसोश् चेदिपतेस् तदा । दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः

sa ca divyo ratho rājan vasoś cedipates tadā / dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हत्वा जरासंधं भीमस् तं रथम् उत्तमम् । प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दन

tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmas taṃ ratham uttamam / pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तद्वीपां ययातिस् तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् । व्यभजत् पञ्चधा राज्यं पुत्राणां नाहुषस् तदा

saptadvīpāṃ yayātis tu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām / vyabhajat pañcadhā rājyaṃ putrāṇāṃ nāhuṣas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं मतिमान् नृपः । प्रतीच्याम् उत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुंच नाहुषः

diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ matimān nṛpaḥ / pratīcyām uttarasyāṃ tu druhyuṃ cānuṃca nāhuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशि पूर्वोत्तरस्यां तु यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् । मध्ये पूरुं च राजानम् अभ्यषिञ्चत् स नाहुषः

diśi pūrvottarasyāṃ tu yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat / madhye pūruṃ ca rājānam abhyaṣiñcat sa nāhuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण परिपाल्यते । प्रजास् तेषां पुरस्तात् तु वक्ष्यामि नृपसत्तम

tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā / yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa paripālyate / prajās teṣāṃ purastāt tu vakṣyāmi nṛpasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परवान् अभवद् राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु

paravān abhavad rājā bhāram āveśya bandhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निक्षिप्तशस्त्रः पृथिवीं निरीक्ष्य पृथिवीपतिः । प्रीतिमान् अभवद् राजा ययातिर् अपराजितः

nikṣiptaśastraḥ pṛthivīṃ nirīkṣya pṛthivīpatiḥ / prītimān abhavad rājā yayātir aparājitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विभज्य पृथिवीं ययातिर् यदुम् अब्रवीत् । जरां मे प्रतिगृह्णीष्व पुत्र कृत्यान्तरेण वै

evaṃ vibhajya pṛthivīṃ yayātir yadum abravīt / jarāṃ me pratigṛhṇīṣva putra kṛtyāntareṇa vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् । जरां त्वयि समाधाय तं यदुः प्रत्युवाच ह

taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām / jarāṃ tvayi samādhāya taṃ yaduḥ pratyuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता । अनपाकृत्य तां राजन् न ग्रहीष्यामि ते जराम्

anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā / anapākṛtya tāṃ rājan na grahīṣyāmi te jarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जराया बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः । तस्माज् जरां न ते राजन् ग्रहीतुम् अहम् उत्सहे

jarāyā bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ / tasmāj jarāṃ na te rājan grahītum aham utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप । प्रतिग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रम् अन्यं वृणीष्व वै

santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa / pratigrahītuṃ dharmajña putram anyaṃ vṛṇīṣva vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवम् उक्तो यदुना राजा कोपसमन्वितः । उवाच वदतां श्रेष्ठो ययातिर् गर्हयन् सुतम्

sa evam ukto yadunā rājā kopasamanvitaḥ / uvāca vadatāṃ śreṣṭho yayātir garhayan sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क आश्रमस् तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मो विधीयते । माम् अनादृत्य दुर्बुद्धे यद् अहं तव देशिकः

ka āśramas tavānyo 'sti ko vā dharmo vidhīyate / mām anādṛtya durbuddhe yad ahaṃ tava deśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा यदुं तात शशापैनं स मन्युमान् । अराज्या ते प्रजा मूढ भवित्रीति नराधिप

evam uktvā yaduṃ tāta śaśāpainaṃ sa manyumān / arājyā te prajā mūḍha bhavitrīti narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तुर्वसुं स द्रुह्युं च अनुं च भरतर्षभ । एवम् एवाब्रवीद् राजा प्रत्याख्यातश् च तैर् अपि

sa turvasuṃ sa druhyuṃ ca anuṃ ca bharatarṣabha / evam evābravīd rājā pratyākhyātaś ca tair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशाप तान् अपि क्रुद्धो ययातिर् अपराजितः । यथा ते कथितं पूर्वं मया राजर्षिसत्तम

śaśāpa tān api kruddho yayātir aparājitaḥ / yathā te kathitaṃ pūrvaṃ mayā rājarṣisattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शप्त्वा सुतान् सर्वांश् चतुरः पूरुपूर्वजान् । तद् एव वचनं राजा पूरुम् अप्य् आह भारत

evaṃ śaptvā sutān sarvāṃś caturaḥ pūrupūrvajān / tad eva vacanaṃ rājā pūrum apy āha bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुणस् तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम् । जरां त्वयि समाधाय त्वं पूरो यदि मन्यसे

taruṇas tava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām / jarāṃ tvayi samādhāya tvaṃ pūro yadi manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जरां प्रतिजग्राह पितुः पूरुः प्रतापवान् । ययातिर् अपि रूपेण पूरोः पर्यचरन् महीम्

sa jarāṃ pratijagrāha pituḥ pūruḥ pratāpavān / yayātir api rūpeṇa pūroḥ paryacaran mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मार्गमाणः कामानाम् अन्तं भरतसत्तम । विश्वाच्या सहितो रेमे वने चैत्ररथे प्रभुः

sa mārgamāṇaḥ kāmānām antaṃ bharatasattama / viśvācyā sahito reme vane caitrarathe prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदा ददृशो कामान् वर्धमानान् महीपतिः । ततः पूरोः सकाशाद् वै स्वां जरां प्रत्यपद्यत

sa yadā dadṛśo kāmān vardhamānān mahīpatiḥ / tataḥ pūroḥ sakāśād vai svāṃ jarāṃ pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गाथा महाराज शृणु गीता ययातिना । याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वशो ऽङ्गानि कूर्मवत्

tatra gāthā mahārāja śṛṇu gītā yayātinā / yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvaśo 'ṅgāni kūrmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते

na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः । नालम् एकस्य तत् सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत्

yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ / nālam ekasya tat sarvam iti matvā śamaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा भावं न कुरुते सर्वभूतेषु पापकम् । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam / karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदान्येभ्यो न बिभेति यदा चास्मान् न बिभ्यति । यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा

yadānyebhyo na bibheti yadā cāsmān na bibhyati / yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद् वनम् । कालेन महता चापि चचार विपुलं तपः

evam uktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśad vanam / kālena mahatā cāpi cacāra vipulaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृगुतुङ्गे तपश् चीर्त्वा तपसो ऽन्ते महायशाः । अनश्नन् देहम् उत्सृज्य सदारः स्वर्गम् आप्तवान्

bhṛgutuṅge tapaś cīrtvā tapaso 'nte mahāyaśāḥ / anaśnan deham utsṛjya sadāraḥ svargam āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वंशे महाराज पञ्च राजर्षिसत्तमाः । यैर् व्याप्ता पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः

tasya vaṃśe mahārāja pañca rājarṣisattamāḥ / yair vyāptā pṛthivī sarvā sūryasyeva gabhastibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदोस् तु शृणु राजर्षे वंशं राजर्षिसत्कृतम् । यत्र नारायणो जज्ञे हरिर् वृष्णिकुलोद्वहः

yados tu śṛṇu rājarṣe vaṃśaṃ rājarṣisatkṛtam / yatra nārāyaṇo jajñe harir vṛṣṇikulodvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातेश् चरितं नित्यम् इदं शृण्वन् नराधिप

yayāteś caritaṃ nityam idaṃ śṛṇvan narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.