Harivaṃśa (critical edition) 23

पाण्डोर् धनंजयः पुत्रः सौभद्रस् तस्य चात्मजः । अभिमन्योः परीक्षित् तु पिता तव जनेश्वर

pāṇḍor dhanaṃjayaḥ putraḥ saubhadras tasya cātmajaḥ / abhimanyoḥ parīkṣit tu pitā tava janeśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष ते पौरवो वंशो यत्र जातो ऽसि पार्थिव । तुर्वसोस् तु प्रवक्ष्यामि द्रुह्योश् चानोर् यदोस् तथा

eṣa te pauravo vaṃśo yatra jāto 'si pārthiva / turvasos tu pravakṣyāmi druhyoś cānor yados tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुर्वसोस् तु सुतो वह्निर् वह्नेर् गोभानुर् आत्मजः । गोभानोस् तु सुतो राजा त्रिशानुर् अपराजितः

turvasos tu suto vahnir vahner gobhānur ātmajaḥ / gobhānos tu suto rājā triśānur aparājitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करंधमस् तु त्रिशानोर् मरुत्तस् तस्य चात्मजः । अन्यस् त्व् आविक्षितो राजा मरुत्तः कथितस् तव

karaṃdhamas tu triśānor maruttas tasya cātmajaḥ / anyas tv āvikṣito rājā maruttaḥ kathitas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपत्यो ऽभवद् राजा यज्वा विपुलदक्षिणः । दुहिता संमता नाम तस्यासीत् पृथिवीपतेः

anapatyo 'bhavad rājā yajvā vipuladakṣiṇaḥ / duhitā saṃmatā nāma tasyāsīt pṛthivīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणार्थं हि सा दत्ता संवर्ताय महात्मने । दुःषन्तं पौरवं चापि लेभे पुत्रम् अकल्मषम्

dakṣiṇārthaṃ hi sā dattā saṃvartāya mahātmane / duḥṣantaṃ pauravaṃ cāpi lebhe putram akalmaṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ययातेः शापेन जरासंक्रमणे तदा । पौरवं तुर्वसोर् वंशः प्रविवेश नृपोत्तम

evaṃ yayāteḥ śāpena jarāsaṃkramaṇe tadā / pauravaṃ turvasor vaṃśaḥ praviveśa nṛpottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःषन्तस्य तु दायादः शरुत्थामः प्रजेश्वरः । शरुत्थामाद् अथाक्रीडश् चत्वारस् तस्य चात्मजाः

duḥṣantasya tu dāyādaḥ śarutthāmaḥ prajeśvaraḥ / śarutthāmād athākrīḍaś catvāras tasya cātmajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्ड्यश् च केरलश् चैव कोलश् चोलश् च पार्थिवः । तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्यश् चोलश् च केरलाः

pāṇḍyaś ca keralaś caiva kolaś colaś ca pārthivaḥ / teṣāṃ janapadāḥ sphītāḥ pāṇḍyaś colaś ca keralāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुह्योस् तु तनयो राजन् बभ्रुसेनश् च पार्थिवः । अङ्गारसेतुस् तत्पुत्रो मरुतां पतिर् उच्यते

druhyos tu tanayo rājan babhrusenaś ca pārthivaḥ / aṅgārasetus tatputro marutāṃ patir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनाश्वेन समरे कृच्छ्रेण निहतो बली । युद्धं सुमहद् आसीद् धि मासान् परि चतुर्दश

yauvanāśvena samare kṛcchreṇa nihato balī / yuddhaṃ sumahad āsīd dhi māsān pari caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गारस्य तु दायादो गान्धारो नाम पार्थिवः । ख्यायते यस्य नाम्ना वै गान्धारविषयो महान् । गान्धारदेशजाश् चैव तुरगा वाजिनां वराः

aṅgārasya tu dāyādo gāndhāro nāma pārthivaḥ / khyāyate yasya nāmnā vai gāndhāraviṣayo mahān / gāndhāradeśajāś caiva turagā vājināṃ varāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनोस् तु पुत्रो धर्मो ऽभूद् धृतस् तस्यात्मजो ऽभवत् । धृतात् तु दुदुहो जज्ञे प्रचेतास् तस्य चात्मजः । प्रचेतसः सुचेतास् तु कीर्तिता ह्य् अनवो मया

anos tu putro dharmo 'bhūd dhṛtas tasyātmajo 'bhavat / dhṛtāt tu duduho jajñe pracetās tasya cātmajaḥ / pracetasaḥ sucetās tu kīrtitā hy anavo mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूवुस् तु यदोः पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः । सहस्रदः पयोदश् च क्रोष्टा नीलो ऽञ्जिकस् तथा

babhūvus tu yadoḥ putrāḥ pañca devasutopamāḥ / sahasradaḥ payodaś ca kroṣṭā nīlo 'ñjikas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रदस्य दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः । शतजिन् नाम पार्थिवः । *ह्व् २३।१३५अ*३९०:१ ।* शतजितः सुताः ख्यातास् । *ह्व् २३।१३५अ*३९०:२ ।* हेहयश् च हयश् चैव राजन् वेणुहयस् तथा

sahasradasya dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ / śatajin nāma pārthivaḥ | *HV 23.135a*390:1 |* śatajitaḥ sutāḥ khyātās | *HV 23.135a*390:2 |* hehayaś ca hayaś caiva rājan veṇuhayas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेहयस्याभवत् पुत्रो धर्मनेत्र इति श्रुतः । धर्मनेत्रस्य कान्तस् तु कान्तपुत्रास् ततो ऽभवन्

hehayasyābhavat putro dharmanetra iti śrutaḥ / dharmanetrasya kāntas tu kāntaputrās tato 'bhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतवीर्यः कृतौजाश् च कृतधन्वा तथैव च । कृताग्निश् च चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्यात् तथार्जुनः

kṛtavīryaḥ kṛtaujāś ca kṛtadhanvā tathaiva ca / kṛtāgniś ca caturtho 'bhūt kṛtavīryāt tathārjunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो ऽभवत् । जिगाय पृथिवीम् एको रथेनादित्यवर्चसा

yaḥ sa bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro 'bhavat / jigāya pṛthivīm eko rathenādityavarcasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि वर्षशतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । दत्तम् आराधयाम् आस कार्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्

sa hi varṣaśataṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram / dattam ārādhayām āsa kārtavīryo 'trisaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै दत्तो वरान् प्रादाच् चतुरो भूरितेजसः । पूर्वं बाहुसहस्रं तु प्रार्थितं परमं वरम्

tasmai datto varān prādāc caturo bhūritejasaḥ / pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu prārthitaṃ paramaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मे धीयमानस्य सद्भिः स्यान् मे निबर्हणम् । उग्रेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुरञ्जनम्

adharme dhīyamānasya sadbhiḥ syān me nibarhaṇam / ugreṇa pṛthivīṃ jitvā dharmeṇaivānurañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संग्रामान् सुबहूञ् जित्वा हत्वा चारीन् सहस्रशः । संग्रामे वर्तमानस्य वधं चाभ्यधिकाद् रणे

saṃgrāmān subahūñ jitvā hatvā cārīn sahasraśaḥ / saṃgrāme vartamānasya vadhaṃ cābhyadhikād raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किल भारत । योगाद् योगेश्वरस्याग्रे प्रादुर्भवति मायया

tasya bāhusahasraṃ tu yudhyataḥ kila bhārata / yogād yogeśvarasyāgre prādurbhavati māyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना । ससमुद्रा सनगरा उग्रेण विधिना जिता

teneyaṃ pṛthivī kṛtsnā saptadvīpā sapattanā / sasamudrā sanagarā ugreṇa vidhinā jitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्त यज्ञशतानि वै । प्राप्तानि विधिना राज्ञा श्रूयन्ते जनमेजय

tena saptasu dvīpeṣu sapta yajñaśatāni vai / prāptāni vidhinā rājñā śrūyante janamejaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे यज्ञा महाबाहो तस्यासन् भूरिदक्षिणाः । सर्वे काञ्चनयूपाश् च सर्वे काञ्चनवेदयः

sarve yajñā mahābāho tasyāsan bhūridakṣiṇāḥ / sarve kāñcanayūpāś ca sarve kāñcanavedayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे देवैर् महाराज विमानस्थैर् अलंकृताः । गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च नित्यम् एवोपशोभिताः

sarve devair mahārāja vimānasthair alaṃkṛtāḥ / gandharvair apsarobhiś ca nityam evopaśobhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य यज्ञे जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस् तथा । वरीदासात्मजो विद्वान् महिम्ना तस्य विस्मितः

yasya yajñe jagau gāthāṃ gandharvo nāradas tathā / varīdāsātmajo vidvān mahimnā tasya vismitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः । यज्ञैर् दानैस् तपोभिर् वा विक्रमेण श्रुतेन वा

na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ / yajñair dānais tapobhir vā vikrameṇa śrutena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि सप्तसु द्वीपेषु खड्गी चर्मी शरासनी । रथी द्वीपान् अनुचरन् योगी संदृश्यते नृभिः

sa hi saptasu dvīpeṣu khaḍgī carmī śarāsanī / rathī dvīpān anucaran yogī saṃdṛśyate nṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रापवस् तु तं क्रोधाच् छप्तवान् अर्जुनं विभुः

yatrāpavas tu taṃ krodhāc chaptavān arjunaṃ vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मान् न वर्जितम् इदं वनं ते मम हेहय । तस्मात् ते दुष्करं कर्म कृतम् अन्यो हरिष्यति । अर्जुनो नाम कौरव्यः पाण्डवः कुन्तिनन्दनः

yasmān na varjitam idaṃ vanaṃ te mama hehaya / tasmāt te duṣkaraṃ karma kṛtam anyo hariṣyati / arjuno nāma kauravyaḥ pāṇḍavaḥ kuntinandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छित्त्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली । तपस्वी ब्राह्मणश् च त्वां हनिष्यति स भार्गवः

chittvā bāhusahasraṃ te pramathya tarasā balī / tapasvī brāhmaṇaś ca tvāṃ haniṣyati sa bhārgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनष्टद्रव्यता यस्य बभूवामित्रकर्शन । प्रभावेण नरेन्द्रस्य प्रजा धर्मेण रक्षतः

anaṣṭadravyatā yasya babhūvāmitrakarśana / prabhāveṇa narendrasya prajā dharmeṇa rakṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामात् ततो ऽस्य मृत्युर् वै तस्य शापान् महामुनेः । वरश् चैष हि कौरव्य स्वयम् एव वृतः पुरा

rāmāt tato 'sya mṛtyur vai tasya śāpān mahāmuneḥ / varaś caiṣa hi kauravya svayam eva vṛtaḥ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रशतस्यासन् पञ्च शेषा महात्मनः । कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः

tasya putraśatasyāsan pañca śeṣā mahātmanaḥ / kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno yaśasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरसेनश् च शूरश् च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च । जयध्वजश् च नाम्नासीद् आवन्त्यो नृपतिर् महान् । कार्तवीर्यस्य तनया वीर्यवन्तो महारथाः

śūrasenaś ca śūraś ca dhṛṣṭoktaḥ kṛṣṇa eva ca / jayadhvajaś ca nāmnāsīd āvantyo nṛpatir mahān / kārtavīryasya tanayā vīryavanto mahārathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयध्वजस्य पुत्रस् तु तालजङ्घो महाबलः । तस्य पुत्राः शताख्यास् तु तालजङ्घा इति श्रुताः

jayadhvajasya putras tu tālajaṅgho mahābalaḥ / tasya putrāḥ śatākhyās tu tālajaṅghā iti śrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां कुले महाराज हेहयानां महात्मनाम् । वीतिहोत्राः सुजाताश् च भोजाश् चावन्तयस् तथा

teṣāṃ kule mahārāja hehayānāṃ mahātmanām / vītihotrāḥ sujātāś ca bhojāś cāvantayas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौण्डिकेरा इति ख्यातास् तालजङ्घास् तथैव च । भरताश् च सुजाताश् च बहुत्वान् नानुकीर्तिताः

tauṇḍikerā iti khyātās tālajaṅghās tathaiva ca / bharatāś ca sujātāś ca bahutvān nānukīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषप्रभृतयो राजन् यादवाः पुण्यकर्मिणः । वृषो वंशधरस् तत्र तस्य पुत्रो ऽभवन् मधुः । मधोः पुत्रशतं त्व् आसीद् वृषणस् तस्य वंशभाक्

vṛṣaprabhṛtayo rājan yādavāḥ puṇyakarmiṇaḥ / vṛṣo vaṃśadharas tatra tasya putro 'bhavan madhuḥ / madhoḥ putraśataṃ tv āsīd vṛṣaṇas tasya vaṃśabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषणाद् वृष्णयः सर्वे मधोस् तु माधवाः स्मृताः । यादवा यदुना चाग्रे निरुच्यन्ते च हेहयाः

vṛṣaṇād vṛṣṇayaḥ sarve madhos tu mādhavāḥ smṛtāḥ / yādavā yadunā cāgre nirucyante ca hehayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य वित्तनाशः स्यान् नष्टं प्रतिलभेच् च सः । कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेद् इह नित्यशः

na tasya vittanāśaḥ syān naṣṭaṃ pratilabhec ca saḥ / kārtavīryasya yo janma kathayed iha nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते ययातिपुत्राणां पञ्च वंशा विशां पते । कीर्तिता लोकवीराणां ये लोकान् धारयन्ति वै । भूतानीव महाराज पञ्च स्थावरजङ्गमम्

ete yayātiputrāṇāṃ pañca vaṃśā viśāṃ pate / kīrtitā lokavīrāṇāṃ ye lokān dhārayanti vai / bhūtānīva mahārāja pañca sthāvarajaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा पञ्चविसर्गं तु राजा धर्मार्थकोविदः । वशी भवति पञ्चानाम् आत्मजानां तथेश्वरः

śrutvā pañcavisargaṃ tu rājā dharmārthakovidaḥ / vaśī bhavati pañcānām ātmajānāṃ tatheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लभेत् पञ्च वरांश् चैष दुर्लभान् इह लौकिकान् । आयुः कीर्तिं धनं पुत्रान् ऐश्वर्यं भूय एव च । धारणाच् छ्रवणाच् चैव पञ्चवर्गस्य भारत

labhet pañca varāṃś caiṣa durlabhān iha laukikān / āyuḥ kīrtiṃ dhanaṃ putrān aiśvaryaṃ bhūya eva ca / dhāraṇāc chravaṇāc caiva pañcavargasya bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोष्टोस् तु शृणु राजेन्द्र वंशम् उत्तमपूरुषम् । यदोर् वंशधरस्येह यज्वनः पुण्यकर्मणः

kroṣṭos tu śṛṇu rājendra vaṃśam uttamapūruṣam / yador vaṃśadharasyeha yajvanaḥ puṇyakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोष्टोर् हि वंशं श्रुत्वेमं सर्वपापैः प्रमुच्यते । यस्यान्ववायजो विष्णुर् हरिर् वृष्णिकुलप्रभुः

kroṣṭor hi vaṃśaṃ śrutvemaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate / yasyānvavāyajo viṣṇur harir vṛṣṇikulaprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.