Harivaṃśa (critical edition) 29

वैशंपायन उवाच यत् तत् सत्राजिते कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् । अदात् तद् धारयद् बभ्रुर् भोजेन शतधन्वना

vaiśaṃpāyana uvāca yat tat satrājite kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam / adāt tad dhārayad babhrur bhojena śatadhanvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा हि प्रार्थयाम् आस सत्यभामाम् अनिन्दिताम् । अक्रूरो ऽन्तरम् अन्विच्छन् मणिं चैव स्यमन्तकम्

sadā hi prārthayām āsa satyabhāmām aninditām / akrūro 'ntaram anvicchan maṇiṃ caiva syamantakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्राजितं ततो हत्वा शतधन्वा महाबलः । रात्रौ तं मणिम् आदाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

satrājitaṃ tato hatvā śatadhanvā mahābalaḥ / rātrau taṃ maṇim ādāya tato 'krūrāya dattavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रूरस् तु तदा रत्नम् आदाय भरतर्षभ । समयं कारयां चक्रे नावेद्यो ऽहं त्वयाच्युते

akrūras tu tadā ratnam ādāya bharatarṣabha / samayaṃ kārayāṃ cakre nāvedyo 'haṃ tvayācyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयम् अभ्युपपत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् । ममाद्य द्वारका सर्वा वशे तिष्ठत्य् असंशयम्

vayam abhyupapatsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam / mamādya dvārakā sarvā vaśe tiṣṭhaty asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हते पितरे दुःखार्ता सत्यभामा यशस्विनी । प्रययौ रथम् आरुह्य नगरं वारणावतम्

hate pitare duḥkhārtā satyabhāmā yaśasvinī / prayayau ratham āruhya nagaraṃ vāraṇāvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यभामा तु तद् वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः । भर्तुर् निवेद्य दुःखार्ता पार्श्वस्थाश्रूण्य् अवर्तयत्

satyabhāmā tu tad vṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ / bhartur nivedya duḥkhārtā pārśvasthāśrūṇy avartayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डवाणां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकं तदा । कुल्यार्थे च स भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

pāṇḍavāṇāṃ tu dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakaṃ tadā / kulyārthe ca sa bhrātṝṇāṃ nyayojayata sātyakim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्वरितम् आगम्य द्वारकां मधुसूदनः । पूर्वजं हलिनं श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत्

tatas tvaritam āgamya dvārakāṃ madhusūdanaḥ / pūrvajaṃ halinaṃ śrīmān idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच् छतधन्वना । स्यमन्तकः स मद्गामी तस्य प्रभुर् अहं विभो

hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājic chatadhanvanā / syamantakaḥ sa madgāmī tasya prabhur ahaṃ vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् । स्यमन्तको महाबाहो सह नौ स भविष्यति

tadāroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahābalam / syamantako mahābāho saha nau sa bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं भोजकृष्णयोः । शतधन्वा ततो ऽक्रूरम् अवैक्षत् सर्वतोदिशम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ bhojakṛṣṇayoḥ / śatadhanvā tato 'krūram avaikṣat sarvatodiśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाप्तौ च वधार्हौ च कृत्वा भोजजनार्दनौ । शक्तो ऽपि शाठ्याद् धार्दिक्यं नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

anāptau ca vadhārhau ca kṛtvā bhojajanārdanau / śakto 'pi śāṭhyād dhārdikyaṃ nākrūro 'bhyupapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपयाने ततो बुद्धिं भोजश् चक्रे भयार्दितः । योजनानां शतं साग्रं हयया प्रत्यपद्यत

apayāne tato buddhiṃ bhojaś cakre bhayārditaḥ / yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hayayā pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी । भोजस्य वडवा राजन् यया कृष्णम् अयोधयत्

vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī / bhojasya vaḍavā rājan yayā kṛṣṇam ayodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणां जवेन हृदयाम् अध्वनः शतयोजने । दृष्ट्वा रथस्य स्वां वृद्धिं शतधन्वानम् आर्दयत्

kṣīṇāṃ javena hṛdayām adhvanaḥ śatayojane / dṛṣṭvā rathasya svāṃ vṛddhiṃ śatadhanvānam ārdayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्या हयायास् तु श्रमात् खेदाच् च भारत । खम् उत्पेतुर् अथ प्राणाः कृष्णो रामम् अथाब्रवीत्

tatas tasyā hayāyās tu śramāt khedāc ca bhārata / kham utpetur atha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmam athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा हया मया । पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

tiṣṭhasveha mahābāho dṛṣṭadoṣā hayā mayā / padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्भ्याम् एव ततो गत्वा शतधन्वानम् अच्युतः । मिथिलाम् अभितो राजञ् जघान परमास्त्रवित्

padbhyām eva tato gatvā śatadhanvānam acyutaḥ / mithilām abhito rājañ jaghāna paramāstravit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यमन्तकं च नापश्यद् धत्वा भोजं महाबलम् । निवृत्तं चाब्रवीत् कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

syamantakaṃ ca nāpaśyad dhatvā bhojaṃ mahābalam / nivṛttaṃ cābravīt kṛṣṇaṃ ratnaṃ dehīti lāṅgalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तीति कृष्णश् चोवाच ततो रामो रुषान्वितः । धिक्शब्दपूर्वम् असकृत् प्रत्युवाच जनार्दनम्

nāstīti kṛṣṇaś covāca tato rāmo ruṣānvitaḥ / dhikśabdapūrvam asakṛt pratyuvāca janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रातृत्वान् मर्षयाम्य् एष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम् । कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

bhrātṛtvān marṣayāmy eṣa svasti te 'stu vrajāmy aham / kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविवेश ततो रामो मिथिलाम् अरिमर्दनः । सर्वकामैर् उपचितैर् मैथिलेनाभिपूजितः

praviveśa tato rāmo mithilām arimardanaḥ / sarvakāmair upacitair maithilenābhipūjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् एव काले तु बभ्रुर् मतिमतां वरः । नानारूपान् क्रतून् सर्वान् आजहार निरर्गलान्

etasminn eva kāle tu babhrur matimatāṃ varaḥ / nānārūpān kratūn sarvān ājahāra nirargalān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षामयं स कवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह । स्यमन्तककृते प्राज्ञो गांदीपुत्रो महायशाः

dīkṣāmayaṃ sa kavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha / syamantakakṛte prājño gāṃdīputro mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थान् रत्नानि चाग्र्याणि द्रव्याणि विविधानि च । षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा यज्ञेषु विनियोजयत्

arthān ratnāni cāgryāṇi dravyāṇi vividhāni ca / ṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā yajñeṣu viniyojayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रूरयज्ञा इति ते ख्यातास् तस्य महात्मनः । बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

akrūrayajñā iti te khyātās tasya mahātmanaḥ / bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दुर्योधनो राजा गत्वा स मिथिलां प्रभुः । गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्राद् अवाप्तवान्

atha duryodhano rājā gatvā sa mithilāṃ prabhuḥ / gadāśikṣāṃ tato divyāṃ balabhadrād avāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः । आनीतो द्वारकाम् एव कृष्णेन च महात्मना

prasādya tu tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ / ānīto dvārakām eva kṛṣṇena ca mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्रूरस् त्व् अन्धकैः सार्धम् अपायाद् भरतर्षभ । हत्वा सत्राजितं युद्धे सहबन्धुं महाबली

akrūras tv andhakaiḥ sārdham apāyād bharatarṣabha / hatvā satrājitaṃ yuddhe sahabandhuṃ mahābalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातिभेदभयात् कृष्णस् तम् उपेक्षितवान् अथ । अपयाते तदाक्रूरे नावर्षत् पाकशासनः

jñātibhedabhayāt kṛṣṇas tam upekṣitavān atha / apayāte tadākrūre nāvarṣat pākaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनावृष्ट्या तदा राष्ट्रम् अभवद् बहुधा कृशम् । ततः प्रसादयाम् आसुर् अक्रूरं कुकुरान्धकाः

anāvṛṣṭyā tadā rāṣṭram abhavad bahudhā kṛśam / tataḥ prasādayām āsur akrūraṃ kukurāndhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् द्वारवतीं प्राप्ते तस्मिन् दानपतौ ततः । प्रववर्ष सहस्राक्षः कच्छे जलनिधेस् तदा

punar dvāravatīṃ prāpte tasmin dānapatau tataḥ / pravavarṣa sahasrākṣaḥ kacche jalanidhes tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यां च वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् । अक्रूरः प्रददौ धीमान् प्रीत्यर्थं कुरुनन्दन

kanyāṃ ca vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām / akrūraḥ pradadau dhīmān prītyarthaṃ kurunandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् । सभामध्यगतं प्राह तम् अक्रूरं जनार्दनः

atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim / sabhāmadhyagataṃ prāha tam akrūraṃ janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् तद् रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं विभो । तत् प्रयच्छस्व मानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

yat tad ratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ vibho / tat prayacchasva mānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिवर्षगते काले यद् रोषो ऽभूत् तदा मम । स संरूढो ऽसकृत्प्राप्तस् ततः कालात्ययो महान्

ṣaṣṭivarṣagate kāle yad roṣo 'bhūt tadā mama / sa saṃrūḍho 'sakṛtprāptas tataḥ kālātyayo mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृष्णस्य वचनात् सर्वसात्वतसंसदि । प्रददौ तं मणिं बभ्रुर् अक्लेशेन महामतिः

tataḥ kṛṣṇasya vacanāt sarvasātvatasaṃsadi / pradadau taṃ maṇiṃ babhrur akleśena mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तम् आर्यवत्प्राप्तं बभ्रोर् हस्ताद् अरिंदमः । ददौ हृष्टमनाः कृष्णस् तं मणिं बभ्रवे पुनः

tatas tam āryavatprāptaṃ babhror hastād ariṃdamaḥ / dadau hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇas taṃ maṇiṃ babhrave punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कृष्णहस्तात् संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् । आबध्य गांदिनीपुत्रो विरराजांशुमान् इव

sa kṛṣṇahastāt saṃprāpya maṇiratnaṃ syamantakam / ābadhya gāṃdinīputro virarājāṃśumān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.