Harivaṃśa (critical edition) 3

जनमेजय उवाच देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । उत्पत्तिं विस्तरेणैव वैशंपायन कीर्तय

janamejaya uvāca devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām / utpattiṃ vistareṇaiva vaiśaṃpāyana kīrtaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महीपते

vaiśaṃpāyana uvāca prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā / yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahīpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा त्व् एव भूतानि पूर्वम् एवासृजत् प्रभुः । ऋषीन् देवान् सगन्धर्वान् असुरान् अथ राक्षसान्

manasā tv eva bhūtāni pūrvam evāsṛjat prabhuḥ / ṛṣīn devān sagandharvān asurān atha rākṣasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संचिन्त्य तु पुनः प्रजाहेतोः प्रजापतिः

tataḥ saṃcintya tu punaḥ prajāhetoḥ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मैथुनेन धर्मेण सिसृक्षुर् विविधा प्रजाः । असिक्नीम् आवहत् पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः । सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारणीम्

sa maithunena dharmeṇa sisṛkṣur vividhā prajāḥ / asiknīm āvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ / sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāraṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पुत्रसहस्राणि वैरण्यां पञ्च वीर्यवान् । असिक्न्यां जनयाम् आस दक्ष एव प्रजापतिः

atha putrasahasrāṇi vairaṇyāṃ pañca vīryavān / asiknyāṃ janayām āsa dakṣa eva prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांस् तु दृष्ट्वा महाभागान् संविवर्धयिषून् प्रजाः । देवर्षिः प्रियसंवादो नारदः प्राब्रवीद् इदम् । नाशाय वचनं तेषां शापायैवात्मनस् तथा

tāṃs tu dṛṣṭvā mahābhāgān saṃvivardhayiṣūn prajāḥ / devarṣiḥ priyasaṃvādo nāradaḥ prābravīd idam / nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpāyaivātmanas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं कश्यपः सुतवरं परमेष्ठी व्यजीजनत् । दक्षस्य वै दुहितरि दक्षशापभयान् मुनिः

yaṃ kaśyapaḥ sutavaraṃ parameṣṭhī vyajījanat / dakṣasya vai duhitari dakṣaśāpabhayān muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं स हि समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः । असिक्न्याम् अथ वैरण्यां भूयो देवर्षिसत्तमः । तं भूयो जनयाम् आस पितेव मुनिपुंगवम्

pūrvaṃ sa hi samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ / asiknyām atha vairaṇyāṃ bhūyo devarṣisattamaḥ / taṃ bhūyo janayām āsa piteva munipuṃgavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन दक्षय पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः । निर्मथ्य नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः

tena dakṣaya putrā vai haryaśvā iti viśrutāḥ / nirmathya nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योद्यतस् तदा दक्षो नाशायामितविक्रमः । ब्रह्मर्षीन् पुरतः कृत्वा याचितः परमेष्ठिना

tasyodyatas tadā dakṣo nāśāyāmitavikramaḥ / brahmarṣīn purataḥ kṛtvā yācitaḥ parameṣṭhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्निसंधिं चक्रे वै दक्षस् तु परमेष्ठिना । कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेद् इति

tato 'bhnisaṃdhiṃ cakre vai dakṣas tu parameṣṭhinā / kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhaved iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दक्षः सुतां प्रादात् प्रियां वै परमेष्ठिने । स तस्यां नारदो जज्ञे भूयः शापभयाद् ऋषिः

tato dakṣaḥ sutāṃ prādāt priyāṃ vai parameṣṭhine / sa tasyāṃ nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayād ṛṣiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनमेजय उवाच कथं प्रणाशिताः पुत्रा नारदेन महर्षिना । प्रजापतेर् द्विजश्रेष्ठ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः

janamejaya uvāca kathaṃ praṇāśitāḥ putrā nāradena maharṣinā / prajāpater dvijaśreṣṭha śrotum icchāmi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशंपायन उवाच दक्षस्य पुत्रा हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः । समागता महावीर्या नारदस् तान् उवाच ह

vaiśaṃpāyana uvāca dakṣasya putrā haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ / samāgatā mahāvīryā nāradas tān uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाता सर्वतोदिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātā sarvatodiśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः । वैरण्याम् एव पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ / vairaṇyām eva putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वाः प्रजास् तदा । पूर्वोक्तं वचनं तात नारदेनैव चोदिताः

vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajās tadā / pūrvoktaṃ vacanaṃ tāta nāradenaiva coditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महान् ऋषिः । भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः । ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः

anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahān ṛṣiḥ / bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ / jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतोदिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvatodiśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे नृप । प्रयातो नश्यति विभो तन् न कार्यं विपश्यता

tadāprabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe nṛpa / prayāto naśyati vibho tan na kāryaṃ vipaśyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरण्याम् इति न श्रुतम्

ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairaṇyām iti na śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा । द्वे भृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā / dve bhṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुन्धती वसुर् जामी लम्बा भानुर् मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भारत । धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि मे शृणु

arundhatī vasur jāmī lambā bhānur marutvatī / saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhārata / dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत । मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः

viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata / marutvatyāṃ marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानोस् तु भानवस् तात मुहूर्तास् तु मूहूर्तजाः । लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी च जामिजा

bhānos tu bhānavas tāta muhūrtās tu mūhūrtajāḥ / lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī ca jāmijā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्यां व्यजायत । संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च

pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyāṃ vyajāyata / saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या राजन् सोमपत्न्यस् तु दक्षः प्राचेतसो ददौ । सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस् तु ज्योतिषे परिकीर्तिताः

yā rājan somapatnyas tu dakṣaḥ prācetaso dadau / sarvā nakṣatranāmnyas tu jyotiṣe parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्व् अनेके सुरगणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः । वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्

ye tv aneke suragaṇā devā jyotiḥpurogamāḥ / vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः । प्रत्यूषश् च प्रभसश् च वसवो नामभिः श्रुताः

āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ / pratyūṣaś ca prabhasaś ca vasavo nāmabhiḥ śrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śānto munis tathā / dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा । मनोहरायाः शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस् तथा

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate / dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā / manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिलस्य शिवा भार्या यस्याः पुत्रः पुरोजवः । अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु

anilasya śivā bhāryā yasyāḥ putraḥ purojavaḥ / avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे श्रिया वृतः । तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेषश् च पृष्ठजः । अपत्यं कृत्तिकानां स कार्त्तिकेय इति स्मृतः

agniputraḥ kumāras tu śarastambe śriyā vṛtaḥ / tasya śākho viśākhaś ca naigameṣaś ca pṛṣṭhajaḥ / apatyaṃ kṛttikānāṃ sa kārttikeya iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रम् ऋषिं नाम्नाथ देवलम् । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

pratyūṣasya viduḥ putram ṛṣiṃ nāmnātha devalam / dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी । योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचचार ह

bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī / yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicacāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य तु । विस्वकर्मा महाभागस् तस्यां जज्ञे प्रजापतिः

prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya tu / visvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः । भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः

kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vardhakiḥ / bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः सर्वेषां विमानानी दैवतानां चकार ह । मानुषाश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

yaḥ sarveṣāṃ vimānānī daivatānāṃ cakāra ha / mānuṣāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च वीर्यवान् । त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान् विश्वरूपो महायशाः

ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān / tvaṣṭuś caivātmajaḥ śrīmān viśvarūpo mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः । वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ / vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः । शतं चैवं समाख्यातं रुद्राणाम् अमितौजसाम्

ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ / śataṃ caivaṃ samākhyātaṃ rudrāṇām amitaujasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा तथा । सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा । कद्रूर् मुनिश् च लोकेश तास्व् अपत्यानि मे शृणु

aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā tathā / surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā / kadrūr muniś ca lokeśa tāsv apatyāni me śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः । तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम् ऊचुर् वैवस्वते ऽन्तरे

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ / tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थिते ऽतियशस्यश् चाक्षुषस्यान्त्रे मनोः । हितार्थं सर्वलोकानां समागम्य परस्परम्

upasthite 'tiyaśasyaś cākṣuṣasyāntre manoḥ / hitārthaṃ sarvalokānāṃ samāgamya parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै । मन्वन्तरे प्रसूयामस् तन् नः श्रेयो भविष्यति

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai / manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । मारीचात् कश्यपाज् जातास् ते ऽदित्या दक्षकन्यया

evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ / mārīcāt kaśyapāj jātās te 'dityā dakṣakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विष्णुश् च शक्रश् च जज्ञाते पुनर् एव हि । अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi / aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च । अंशो भगश् चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca / aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वम् आसन् ये तुषिताः सुराः । वैवस्वते ऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः

cākṣuṣasyāntare pūrvam āsan ye tuṣitāḥ surāḥ / vaivasvate 'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तविंशत् तु याः प्रोक्ताः सोमपत्न्यो ऽथ सुव्रताः । तासाम् अपत्यान्य् अभवन् दीप्तान्य् अमिततेजसाम्

saptaviṃśat tu yāḥ proktāḥ somapatnyo 'tha suvratāḥ / tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिष्टनेमेः पत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश । बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः । प्रत्यङ्गिरसजाः श्रेष्ठा ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः

ariṣṭanemeḥ patnīnām apatyānīha ṣoḍaśa / bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ / pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशाश्वस्य तु देवर्षेर् देवप्रहरणाः सुताः । एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव ह

bhṛśāśvasya tu devarṣer devapraharaṇāḥ sutāḥ / ete yugasahasrānte jāyante punar eva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे देवगणास् तात त्रयस् त्रिंशत् तु कामजाः । तेषाम् अपि च राजेन्द्र निरोधोत्पत्तिर् उच्यते

sarve devagaṇās tāta trayas triṃśat tu kāmajāḥ / teṣām api ca rājendra nirodhotpattir ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं देवनिकायास् ते संभवन्ति युगे युगे

evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यकशिपुश् चैव हिरण्याक्षश् च भारत । सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः

hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca bhārata / siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः । अनुह्रादश् च ह्रादश् च प्रह्रादश् चैव वीर्यवान्

hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ / anuhrādaś ca hrādaś ca prahrādaś caiva vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरोचनश् च प्राह्रादिर् बलिर् जज्ञे विरोचनात्

virocanaś ca prāhrādir balir jajñe virocanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलेः पुत्रशतं त्व् आसीद् बाणज्येष्ठं नराधिप । धृतराष्ट्रश् च सूर्यश् च चन्द्रमाश् चेन्द्रतापनः

baleḥ putraśataṃ tv āsīd bāṇajyeṣṭhaṃ narādhipa / dhṛtarāṣṭraś ca sūryaś ca candramāś cendratāpanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भनाभो गर्दभाक्षः कुक्षिर् इत्य् एद्वमादयः । बाणस् तेषाम् अतिबलो ज्येष्ठः पशुपतेः प्रियः

kumbhanābho gardabhākṣaḥ kukṣir ity edvamādayaḥ / bāṇas teṣām atibalo jyeṣṭhaḥ paśupateḥ priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराकल्पे हि बाणेन प्रसाद्योमापतिं प्रभुम् । पार्श्वतो मे विहारः स्याद् इत्य् एवं याचितो वरः

purākalpe hi bāṇena prasādyomāpatiṃ prabhum / pārśvato me vihāraḥ syād ity evaṃ yācito varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरणाक्ससुताः पञ्च विद्वांसः सुमहाबलाः । झर्झरः शकुनिश् चैव भूतसंतापनस् तथा । महानाभश् च विक्रान्तः कालनाभस् तथैव च

hiraṇāksasutāḥ pañca vidvāṃsaḥ sumahābalāḥ / jharjharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā / mahānābhaś ca vikrāntaḥ kālanābhas tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभवन् दनुपुत्रास् तु शतं तीव्रपराक्रमाः । तपस्विनो महावीर्याः प्राधान्येन निबोध तान्

abhavan danuputrās tu śataṃ tīvraparākramāḥ / tapasvino mahāvīryāḥ prādhānyena nibodha tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोमुखः शम्बरश् च कपिलो वामनस् तथा

ayomukhaḥ śambaraś ca kapilo vāmanas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरीचिर् मघवांश् चैव इडा गर्गशिरास् तथा । विक्षोभणश् च केतुश् च केतुवीर्यशतह्रदौ

marīcir maghavāṃś caiva iḍā gargaśirās tathā / vikṣobhaṇaś ca ketuś ca ketuvīryaśatahradau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकचक्रो महाबाहुस् तारकश् च महाबलः

ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वानरः पुलोमा च विद्रावणमहाशिरौ । स्वर्भानुर् वृषपर्वा च विप्रचित्तिश् च वीर्यवान्

vaiśvānaraḥ pulomā ca vidrāvaṇamahāśirau / svarbhānur vṛṣaparvā ca vipracittiś ca vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एते दनोः पुत्राः कश्यपाद् अभिजज्ञिरे । विप्रचित्तिप्रधानास् ते दानवाः सुमहाबलाः

sarva ete danoḥ putrāḥ kaśyapād abhijajñire / vipracittipradhānās te dānavāḥ sumahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वर्भानोस् तु प्रभा कन्या पुलोम्नस् तु शची सुता । उपदानवी हयशिराः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

svarbhānos tu prabhā kanyā pulomnas tu śacī sutā / upadānavī hayaśirāḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते उभे । बह्वपत्ये महासत्त्वे मारीचेस् तु परिग्रहः

pulomā kālakā caiva vaiśvānarasute ubhe / bahvapatye mahāsattve mārīces tu parigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारीचिर् जनयाम् आस महता तपसान्वितः

mārīcir janayām āsa mahatā tapasānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौलोमाः कालकेयाश् च दानवास् ते महाबलाः । अवध्या देवतानां हि हिरण्यपुरवासिनः । पितामहप्रसादेन ये हताः सव्यसाचिना

paulomāḥ kālakeyāś ca dānavās te mahābalāḥ / avadhyā devatānāṃ hi hiraṇyapuravāsinaḥ / pitāmahaprasādena ye hatāḥ savyasācinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपरे महावीर्या दानवा अतिदारुणाः । सिंहिकायाम् अथोत्पन्ना विप्रचित्तेः सुतास् तथा

tato 'pare mahāvīryā dānavā atidāruṇāḥ / siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यदानवसंयोगाज् जातास् तीव्रपराक्रमाः । सिंहिकेया इति ख्यातास् त्रयोदश महाबलाः

daityadānavasaṃyogāj jātās tīvraparākramāḥ / siṃhikeyā iti khyātās trayodaśa mahābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यङ्गः शल्यश् च बलिनौ बलश् चैव महाबलः । वातापिर् नमुचिश् चैव इल्वलः खसृमस् तथा

vyaṅgaḥ śalyaś ca balinau balaś caiva mahābalaḥ / vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ khasṛmas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरमाणस् तथा चैव शरकल्पश् च वीर्यवान्

saramāṇas tathā caiva śarakalpaś ca vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वै दानवाः श्रेष्ठा दनुवंशविवर्धनाः । तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

ete vai dānavāḥ śreṣṭhā danuvaṃśavivardhanāḥ / teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले । समुत्पन्नाः सुमहता तपसा भावितात्मनः

saṃhrādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule / samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट् सुताः सुमहासत्त्वास् ताम्रायाः परिकीर्तिताः । काकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिके

ṣaṭ sutāḥ sumahāsattvās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ / kākī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकी तु जनयाम् आस उलूकी प्रत्युलूककान् । श्येनी श्येनांस् तथा भासी भासान् गृध्रांश् च गृध्रिका

kākī tu janayām āsa ulūkī pratyulūkakān / śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃś ca gṛdhrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचिर् औदकान् पक्षिगणान् सुग्रीवी तु परंतप । अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभांश् च ताम्रावंशः प्रकीर्तितः

śucir audakān pakṣigaṇān sugrīvī tu paraṃtapa / aśvān uṣṭrān gardabhāṃś ca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनतायास् तु पुत्रौ द्वाव् अरुणो गरुडस् तथा । सुपर्णः पततां श्रेष्ठो दारुणः स्वेन कर्मणा

vinatāyās tu putrau dvāv aruṇo garuḍas tathā / suparṇaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ svena karmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमितौजसाम् । अनेकशिरसां तात खेचराणां महात्मनाम्

surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām / anekaśirasāṃ tāta khecarāṇāṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काद्रवेयास् तु बलिल्नः सहस्रम् अमितौजसः । सुपर्णवशगा नागा जज्ञिरे ऽनेकमस्तकाः

kādraveyās tu balilnaḥ sahasram amitaujasaḥ / suparṇavaśagā nāgā jajñire 'nekamastakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां प्रधानाः सततं शेषवासुकितक्षकाः । ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतराव् उभौ

teṣāṃ pradhānāḥ satataṃ śeṣavāsukitakṣakāḥ / airāvato mahāpadmaḥ kambalāśvatarāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐलापत्रश् च शङ्खश् च कर्कोटकधनंजयौ । महानीलमहाकर्णौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

ailāpatraś ca śaṅkhaś ca karkoṭakadhanaṃjayau / mahānīlamahākarṇau dhṛtarāṣṭrabalāhakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुहरः पुष्पदंष्ट्रश् च दुर्मुखः सुमुखस् तथा । शङ्खश् च शङ्खपालश् च कपिलो वामनस् तथा

kuharaḥ puṣpadaṃṣṭraś ca durmukhaḥ sumukhas tathā / śaṅkhaś ca śaṅkhapālaś ca kapilo vāmanas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणं क्रोधवशं विद्धि तत्र सर्वे च दंष्ट्रिणः

gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi tatra sarve ca daṃṣṭriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गास् तु वै जनयाम् आस सुरभी महिषी तथा

gās tu vai janayām āsa surabhī mahiṣī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इरा वृक्षलतावल्लीस् तृणजातीश् च सर्वशः । खसा तु यक्षरक्सांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा

irā vṛkṣalatāvallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ / khasā tu yakṣaraksāṃsi munir apsarasas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिष्टा तु महासत्त्वान् गन्धर्वान् अमितौजसः । एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजंगमाः

ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvān amitaujasaḥ / ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṃgamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः । एष मन्वन्तरे तात सर्गः स्वारोचिषे स्मृतः

teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ / eṣa manvantare tāta sargaḥ svārociṣe smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वते तु महति वारुणे वितते क्रतौ । जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते

vaivasvate tu mahati vāruṇe vitate kratau / juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं यत्र तु ब्रह्मर्षीन् उत्पन्नान् सप्त मानसान् । पुत्रत्वे कल्पयाम् आस स्वयम् एव पितामहः

pūrvaṃ yatra tu brahmarṣīn utpannān sapta mānasān / putratve kalpayām āsa svayam eva pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विरोधे देवानां दानवानां च भारत । दितिर् विनष्टपुत्रा वै तोषयाम् आस कश्यपम्

tato virodhe devānāṃ dānavānāṃ ca bhārata / ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayām āsa kaśyapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्यगाराधितस् तया । वरेण च्छन्दयाम् आस सा च वव्रे वरं तदा

tāṃ kaśyapaḥ prasannātmā samyagārādhitas tayā / vareṇa cchandayām āsa sā ca vavre varaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रम् इन्द्रवधार्थाय समर्थम् अमितौजसम् । स च तस्यै वरं प्रादात् प्रार्थितं सुमहातपाः

putram indravadhārthāya samartham amitaujasam / sa ca tasyai varaṃ prādāt prārthitaṃ sumahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा च वरम् अव्यग्रो मारीचस् ताम् अभाषत । इन्द्रं पुत्रो निहन्ता ते गर्भे चेच् छरदां शतम्

dattvā ca varam avyagro mārīcas tām abhāṣata / indraṃ putro nihantā te garbhe cec charadāṃ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि धारयसे शौचं तत्परा व्रतम् आस्थिता । भविष्यति सुतस् ते ऽयं यद्य् एनं धारयिष्यसि

yadi dhārayase śaucaṃ tatparā vratam āsthitā / bhaviṣyati sutas te 'yaṃ yady enaṃ dhārayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् अभिहितो भर्ता तया देव्या महातपाः । धारयाम् आस गर्भं तु शुचिः सा वसुधाधिप

tathety abhihito bhartā tayā devyā mahātapāḥ / dhārayām āsa garbhaṃ tu śuciḥ sā vasudhādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्युपगमाद् दित्यां गर्भम् आधाय कश्यपः । रोचयन् वै गणश्रेष्ठं देवानाम् अमितौजसाम्

tato 'bhyupagamād dityāṃ garbham ādhāya kaśyapaḥ / rocayan vai gaṇaśreṣṭhaṃ devānām amitaujasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजः संभृत्य दुर्धर्षम् अवध्यम् अमरैः सदा । जगाम पर्तवायैव तपसे संशितव्रतः

tejaḥ saṃbhṛtya durdharṣam avadhyam amaraiḥ sadā / jagāma partavāyaiva tapase saṃśitavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश् चैवान्तरप्रेप्सुर् अभवत् पाकशासनः । ऊने वर्षशते चास्या ददर्शान्तरम् अच्युतः

tasyāś caivāntaraprepsur abhavat pākaśāsanaḥ / ūne varṣaśate cāsyā dadarśāntaram acyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनम् आविशत् । निद्राम् आहारयाम् आस तस्याः कुक्षिं प्रविश्य ह । वज्रपाणिस् ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृन्तत

akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat / nidrām āhārayām āsa tasyāḥ kukṣiṃ praviśya ha / vajrapāṇis tato garbhaṃ saptadhā taṃ nyakṛntata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पाट्यमानो गर्भो ऽथ वज्रेण प्ररुरोद ह । मा रोदीर् इति तं शक्रः पुनः पुनर् अभाब्रवीत्

sa pāṭyamāno garbho 'tha vajreṇa praruroda ha / mā rodīr iti taṃ śakraḥ punaḥ punar abhābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुतो नाम देवास् ते बभूवुर् भरतर्षभ

maruto nāma devās te babhūvur bharatarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवा एकोनपञ्चाशत् सहाया वज्रपाणिनः

devā ekonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् एवं प्रवृद्धानां भूतानां जनमेजय । निकायेषु निकायेषु हरिः प्रादात् प्रजापतीन् । क्रमशस् तानि राज्यानि पृथोः पूर्वं तु भारत

teṣām evaṃ pravṛddhānāṃ bhūtānāṃ janamejaya / nikāyeṣu nikāyeṣu hariḥ prādāt prajāpatīn / kramaśas tāni rājyāni pṛthoḥ pūrvaṃ tu bhārata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हरिः पुरुषो वीरः कृष्णो जिष्णुः प्रजापतिः । पर्जन्यस् तपनो व्यक्तस् तस्य सर्वम् इदं जगत्

sa hariḥ puruṣo vīraḥ kṛṣṇo jiṣṇuḥ prajāpatiḥ / parjanyas tapano vyaktas tasya sarvam idaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावृत्तिभयम् अस्तीह परलोकभयं कुतः

nāvṛttibhayam astīha paralokabhayaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.