Harivaṃśa (critical edition) 32

वैशंपायन उवाच विश्वत्वं शृणु मे विष्णोर् हरित्वं च कृते युगे । वैकुण्ठत्वं च देवेषु कृष्णत्वं मानुषेषु च

vaiśaṃpāyana uvāca viśvatvaṃ śṛṇu me viṣṇor haritvaṃ ca kṛte yuge / vaikuṇṭhatvaṃ ca deveṣu kṛṣṇatvaṃ mānuṣeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरस्य हि तस्येमां कर्मणां गहनां गतिम् । संप्रत्यतीतां भाव्यां च शृणु राजन् यथातथम्

īśvarasya hi tasyemāṃ karmaṇāṃ gahanāṃ gatim / saṃpratyatītāṃ bhāvyāṃ ca śṛṇu rājan yathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एष भगवान् प्रभुः । नारायणो ह्य् अनन्तात्मा प्रभवो ऽव्यय एव च

avyakto vyaktaliṅgastho ya eṣa bhagavān prabhuḥ / nārāyaṇo hy anantātmā prabhavo 'vyaya eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष नारायणो भूत्वा हरिर् आसीत् सनातनः । ब्रह्मा शक्रश् च सोमश् च धर्मः शुक्रो बृहस्पतिः

eṣa nārāyaṇo bhūtvā harir āsīt sanātanaḥ / brahmā śakraś ca somaś ca dharmaḥ śukro bṛhaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदितेर् अपि पुत्रत्वम् एत्य यादवनन्दनः । एष विष्णुर् इति ख्यात इन्द्राद् अवरजो ऽभवत्

aditer api putratvam etya yādavanandanaḥ / eṣa viṣṇur iti khyāta indrād avarajo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादजं ह्य् अस्य विभोर् अदित्यां पुत्रजन्म तत् । वधार्थं सुरशत्रूणां दैत्यदानवरक्षसाम्

prasādajaṃ hy asya vibhor adityāṃ putrajanma tat / vadhārthaṃ suraśatrūṇāṃ daityadānavarakṣasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधानात्मा पुरा ह्य् एष ब्रह्माणम् असृजत् प्रभुः । सो ऽसृजत् पूर्वपुरुषः पुराकल्पे प्रजापतीन्

pradhānātmā purā hy eṣa brahmāṇam asṛjat prabhuḥ / so 'sṛjat pūrvapuruṣaḥ purākalpe prajāpatīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तन्वानास् तनूस् तत्र ब्रह्मवंशान् अनुत्तमान् । तेभ्यो ऽभवन् महात्मभ्यो बहुधा ब्रह्म शाश्वतम्

te tanvānās tanūs tatra brahmavaṃśān anuttamān / tebhyo 'bhavan mahātmabhyo bahudhā brahma śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् आश्चर्यभूतस्य विष्णोः कर्मानुकीर्तनम् । कीर्तितं कीर्तनीयस्य कीर्त्यमानं निबोध मे

etad āścaryabhūtasya viṣṇoḥ karmānukīrtanam / kīrtitaṃ kīrtanīyasya kīrtyamānaṃ nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्ते वृत्रवधे तात वर्तमाने कृते युगे । आसीत् त्रैलोक्यविख्यातः संग्रामस् तारकामयः

vṛtte vṛtravadhe tāta vartamāne kṛte yuge / āsīt trailokyavikhyātaḥ saṃgrāmas tārakāmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्म दानवा घोराः सर्वे संग्रामदर्पिताः । घ्नन्ति देवान् सगन्धर्वान् सयक्षोरगचारणान्

tatra sma dānavā ghorāḥ sarve saṃgrāmadarpitāḥ / ghnanti devān sagandharvān sayakṣoragacāraṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वध्यमाना विमुखाः क्षीणप्रहरणा रणे । त्रातारं मनसा जग्मुर् देवं नारायणं प्रभुम्

te vadhyamānā vimukhāḥ kṣīṇapraharaṇā raṇe / trātāraṃ manasā jagmur devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे मेघा निर्वाणाङ्गारवर्चसः । सार्कचन्द्रग्रहगणं छादयन्तो नभस्तलम्

etasminn antare meghā nirvāṇāṅgāravarcasaḥ / sārkacandragrahagaṇaṃ chādayanto nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चञ्चद्विद्युद्गणाविद्धा घोरा निह्रादकारिणः । अन्योन्यवेगाभिहताः प्रववुः सप्त मारुताः

cañcadvidyudgaṇāviddhā ghorā nihrādakāriṇaḥ / anyonyavegābhihatāḥ pravavuḥ sapta mārutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्ततोयाशनीपातैर् वज्रवेगानलानिलैः । ररास घोरैर् उत्पातैर् दह्यमानम् इवाम्बरम्

dīptatoyāśanīpātair vajravegānalānilaiḥ / rarāsa ghorair utpātair dahyamānam ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेतुर् उल्कासहस्राणि पेतुर् आकाशगान्य् अपि । न्युब्जानि च विमानानि प्रपतन्त्य् उत्पतन्ति च

petur ulkāsahasrāṇi petur ākāśagāny api / nyubjāni ca vimānāni prapatanty utpatanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्युगान्तपर्याये लोकानां यद्भयं भवेत् । अरूपवन्ति रूपाणि तस्मिन्न् उत्पातलक्षणे

caturyugāntaparyāye lokānāṃ yadbhayaṃ bhavet / arūpavanti rūpāṇi tasminn utpātalakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमसा निष्प्रभं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन । तिमिरौघपरिक्षिप्ता न रेजुश् च दिषो दश

tamasā niṣprabhaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana / timiraughaparikṣiptā na rejuś ca diṣo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश रूपिणी काली कालमेघावगुण्ठिता । द्यौर् न भात्य् अभिभूतार्का घोरेण तमसा वृता

viveśa rūpiṇī kālī kālameghāvaguṇṭhitā / dyaur na bhāty abhibhūtārkā ghoreṇa tamasā vṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् घनौघान् सतिमिरान् दोर्भ्यां विक्षिप्य स प्रभुः । वपुः संदर्शयाम् आस दिव्यं कृष्णवपुर् हरिः

tān ghanaughān satimirān dorbhyāṃ vikṣipya sa prabhuḥ / vapuḥ saṃdarśayām āsa divyaṃ kṛṣṇavapur hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलाहकाञ्जननिभं बलाहकतनूरुहम् । तेजसा वपुषा चैव कृष्णं कृष्णम् इवाचलम्

balāhakāñjananibhaṃ balāhakatanūruham / tejasā vapuṣā caiva kṛṣṇaṃ kṛṣṇam ivācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्तपीताम्बरधरं तप्तकाञ्चनभूषणम् । धूमान्धकारवपुषं युगान्ताग्निम् इवोत्थितम्

dīptapītāmbaradharaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam / dhūmāndhakāravapuṣaṃ yugāntāgnim ivotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्द्विगुणपीनांसां किरीटच्छन्नमूर्धजम् । चामीकरकरासक्तम् आयुधैर् उपशोभितम्

caturdviguṇapīnāṃsāṃ kirīṭacchannamūrdhajam / cāmīkarakarāsaktam āyudhair upaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रार्ककिरणोपेतं गिरिकूटम् इवोच्छ्रितम् । नन्दकानन्दितकरं शराशीविषधारिणम्

candrārkakiraṇopetaṃ girikūṭam ivocchritam / nandakānanditakaraṃ śarāśīviṣadhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिचित्रं हलोदग्रं शङ्खचक्रगदाधरम् । विष्णुशैलं क्षमामूलं श्रीवृक्षं शार्ङ्गशृङ्गिणम्

śakticitraṃ halodagraṃ śaṅkhacakragadādharam / viṣṇuśailaṃ kṣamāmūlaṃ śrīvṛkṣaṃ śārṅgaśṛṅgiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्यश्वरथसंयुक्ते सुपर्णध्वजशोभिते । चन्द्रार्कचक्ररचिते मन्दराक्षधृतान्तरे

haryaśvarathasaṃyukte suparṇadhvajaśobhite / candrārkacakraracite mandarākṣadhṛtāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरश्मिसंयुक्ते दुर्दर्शे मेरुकूबरे । तारकाचित्रकुसुमे ग्रहनक्षत्रवन्धुरे

anantaraśmisaṃyukte durdarśe merukūbare / tārakācitrakusume grahanakṣatravandhure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयेष्व् अभयदं व्योम्नि देवा दैत्यपराजिताः । ददृशुस् ते स्थितं देवं दिव्यलोकमये रथे

bhayeṣv abhayadaṃ vyomni devā daityaparājitāḥ / dadṛśus te sthitaṃ devaṃ divyalokamaye rathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते कृताञ्जलयः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः । जयशब्दं पुरस्कृत्य शरण्यं शरणं गताः

te kṛtāñjalayaḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ / jayaśabdaṃ puraskṛtya śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेषां तां गिरं श्रुत्वा विष्णुर् दयितदैवतः । मनश् चक्रे विनाशाय दानवानां महामृधे

sa teṣāṃ tāṃ giraṃ śrutvā viṣṇur dayitadaivataḥ / manaś cakre vināśāya dānavānāṃ mahāmṛdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशे तु स्थितो विष्णुर् उत्तमं वपुर् आस्थितः । उवाच देवताः सर्वाः सप्रतिज्ञम् इदं वचः

ākāśe tu sthito viṣṇur uttamaṃ vapur āsthitaḥ / uvāca devatāḥ sarvāḥ sapratijñam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तिं व्रजत भद्रं वो मा भैष्ट मरुतां गणाः । जिता मे दानवाः सर्वे त्रैलोक्यं प्रतिगृह्यताम्

śāntiṃ vrajata bhadraṃ vo mā bhaiṣṭa marutāṃ gaṇāḥ / jitā me dānavāḥ sarve trailokyaṃ pratigṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तस्य सत्यसंधस्य विष्णोर् वाक्येन तोषिताः । देवाः प्रीतिं परां जग्मुः प्राप्येवामृतम् उत्तमम्

te tasya satyasaṃdhasya viṣṇor vākyena toṣitāḥ / devāḥ prītiṃ parāṃ jagmuḥ prāpyevāmṛtam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तमः संह्रियते विनेशुश् च बलाहकाः । प्रववुश् च शिवा वाताः प्रसन्नाश् च दिशो दश

tatas tamaḥ saṃhriyate vineśuś ca balāhakāḥ / pravavuś ca śivā vātāḥ prasannāś ca diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्रभाणि च ज्योतिंषि चन्द्रं चक्रुः प्रदक्षिणम् । दीप्तिमन्ति च तेजांसि चक्रुर् अर्कं प्रदक्षिणम्

suprabhāṇi ca jyotiṃṣi candraṃ cakruḥ pradakṣiṇam / dīptimanti ca tejāṃsi cakrur arkaṃ pradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विग्रहं ग्रहाश् चक्रुः प्रसेदुश् चापि सिन्धवः । विरजस्का बभुर् मार्गा नाकमार्गादयस् त्रयः

na vigrahaṃ grahāś cakruḥ praseduś cāpi sindhavaḥ / virajaskā babhur mārgā nākamārgādayas trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्थम् ऊहुः सरितो नापि चुक्षुभिरे ऽर्णवाः । आसञ् शुभानीन्द्रियाणि नराणाम् अन्तरात्मसु

yathārtham ūhuḥ sarito nāpi cukṣubhire 'rṇavāḥ / āsañ śubhānīndriyāṇi narāṇām antarātmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महर्षयो वीतशोका वेदानुच्चैर् अधीयिरे । यज्ञेषु च हविः स्वादु शिवम् आप च पावकः

maharṣayo vītaśokā vedānuccair adhīyire / yajñeṣu ca haviḥ svādu śivam āpa ca pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णोर् दत्तप्रतिज्ञस्य श्रुत्वारिनिधने गिरम्

viṣṇor dattapratijñasya śrutvārinidhane giram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.