Harivaṃśa (critical edition) 36

वैशंपायन उवाच एवम् अस्त्व् इति संहृष्टः शक्रस् त्रिदशवर्धनः । संदिदेशाग्रतः सोमं युद्धाय शिशिरायुधम्

vaiśaṃpāyana uvāca evam astv iti saṃhṛṣṭaḥ śakras tridaśavardhanaḥ / saṃdideśāgrataḥ somaṃ yuddhāya śiśirāyudham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ सोम सहायत्वं कुरु पाशधरस्य वै । असुराणां विनाशाय जयार्थं च दिवौकसाम्

gaccha soma sahāyatvaṃ kuru pāśadharasya vai / asurāṇāṃ vināśāya jayārthaṃ ca divaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् अप्रतिमवीर्यश् च ज्योतिषां चेश्वरेश्वरः । त्वन्मयं सर्वलोकानां रसं रसविदो विदुः

tvam apratimavīryaś ca jyotiṣāṃ ceśvareśvaraḥ / tvanmayaṃ sarvalokānāṃ rasaṃ rasavido viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयवृद्धिस् तव व्यक्ता सागरे खे च मण्डले । परिवर्तस्य् अहोरात्रं कालं जगति योजयन्

kṣayavṛddhis tava vyaktā sāgare khe ca maṇḍale / parivartasy ahorātraṃ kālaṃ jagati yojayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकच्छायामयं लक्ष्म तवाङ्के शशसंस्थितम् । न विदुः सोम देवाश् च ये च नक्षत्रयोगिनः

lokacchāyāmayaṃ lakṣma tavāṅke śaśasaṃsthitam / na viduḥ soma devāś ca ye ca nakṣatrayoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् आदित्यपथाद् ऊर्ध्वं ज्योतिषां चोपरि स्थितः । तमः प्रोत्सार्य वपुषा भासयस्य् अखिलं जगत्

tvam ādityapathād ūrdhvaṃ jyotiṣāṃ copari sthitaḥ / tamaḥ protsārya vapuṣā bhāsayasy akhilaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतभानुर् हिमतनुर् ज्योतिषाम् अधिपः शशी । अब्दकृत् कालयोगात्मा ईज्यो यज्ञरसो ऽव्ययः

śvetabhānur himatanur jyotiṣām adhipaḥ śaśī / abdakṛt kālayogātmā ījyo yajñaraso 'vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओषधीशः क्रियायोनिर् अब्जयोनिर् अनुष्णभाक् । शीतांशुर् अमृताधारश् चपलः श्वेतवाहनः

oṣadhīśaḥ kriyāyonir abjayonir anuṣṇabhāk / śītāṃśur amṛtādhāraś capalaḥ śvetavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं कान्तिः कान्तवपुषां त्वं सोमः सोमवृत्तिनाम् । सौम्यस् त्वं सर्वभूतानां तिमिरघ्नस् त्वम् ऋक्षराट्

tvaṃ kāntiḥ kāntavapuṣāṃ tvaṃ somaḥ somavṛttinām / saumyas tvaṃ sarvabhūtānāṃ timiraghnas tvam ṛkṣarāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् गच्छ त्वं सहानेन वरुणेन वरूथिना । शमयस्वासुरीं मायां यया दह्याम संयुगे

tad gaccha tvaṃ sahānena varuṇena varūthinā / śamayasvāsurīṃ māyāṃ yayā dahyāma saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोम उवाच यन् मा वदसि युद्धार्थे देवराज वरप्रद । एष वर्षामि शिशिरं दैत्यमायापकर्षणम्

soma uvāca yan mā vadasi yuddhārthe devarāja varaprada / eṣa varṣāmi śiśiraṃ daityamāyāpakarṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान् मच्छीतनिर्दग्धान् पश्यस्व हिमवेष्टितान् । विमायान् विमदांश् चैव दैत्यसंघान् महाहवे

etān macchītanirdagdhān paśyasva himaveṣṭitān / vimāyān vimadāṃś caiva daityasaṃghān mahāhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हिमकरोत्सृष्टाः सबाष्पा हिमवृष्टयः । वेष्टयन्ति स्म तान् घोरान् दैत्यान् मेघगणा इव

tato himakarotsṛṣṭāḥ sabāṣpā himavṛṣṭayaḥ / veṣṭayanti sma tān ghorān daityān meghagaṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ पाशशुक्लांशुधरौ वरुणेन्दू महारणे । जघ्नतुर् हिमपातैश् च पाशपातैश् च दानवान्

tau pāśaśuklāṃśudharau varuṇendū mahāraṇe / jaghnatur himapātaiś ca pāśapātaiś ca dānavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाव् अम्बुनाथौ समरे तौ पाशहिमयोधिनौ । मृधे चेरतुर् अम्भोभिः क्षुब्धाव् इव महार्णवौ

dvāv ambunāthau samare tau pāśahimayodhinau / mṛdhe ceratur ambhobhiḥ kṣubdhāv iva mahārṇavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्याम् आप्लावितं सैन्यं तद् दानवम् अदृश्यत । जगत्संवर्तकाम्भोदैः प्रवृत्तैर् इव संवृतम्

tābhyām āplāvitaṃ sainyaṃ tad dānavam adṛśyata / jagatsaṃvartakāmbhodaiḥ pravṛttair iva saṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् उद्यतांशुपाशौ तु शशाङ्कवरुणाव् उभौ । तां मायां शमयाम् आस्तां देवौ दैतेयनिर्मिताम्

tāv udyatāṃśupāśau tu śaśāṅkavaruṇāv ubhau / tāṃ māyāṃ śamayām āstāṃ devau daiteyanirmitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतांशुजलनिर्दग्धाः पाशैश् च प्रसिता मृधे । न शेकुश् चलितुं दैत्या विशिरस्का इवाद्रयः

śītāṃśujalanirdagdhāḥ pāśaiś ca prasitā mṛdhe / na śekuś calituṃ daityā viśiraskā ivādrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतांशुनिहतास् ते तु पेतुर् दैत्या हिमार्दिताः । हिमप्लावितसर्वाङ्गा निरुष्माण इवाग्रयः

śītāṃśunihatās te tu petur daityā himārditāḥ / himaplāvitasarvāṅgā niruṣmāṇa ivāgrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तु दिवि दैत्यानां विपरीतप्रभाणि ह । विमानानि विचित्राणि प्रपतन्त्य् उत्पतन्ति च

teṣāṃ tu divi daityānāṃ viparītaprabhāṇi ha / vimānāni vicitrāṇi prapatanty utpatanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् पाशहस्तग्रथितांश् छादिताञ् शीतरश्मिभिः । मयो ददर्श मायावी दानवान् दिवि दानवः

tān pāśahastagrathitāṃś chāditāñ śītaraśmibhiḥ / mayo dadarśa māyāvī dānavān divi dānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शिलाजालविततां गण्डशैलाट्टहासिनीम् । पादपोत्कटकूटाग्रां कन्दराकीर्णकाननाम्

sa śilājālavitatāṃ gaṇḍaśailāṭṭahāsinīm / pādapotkaṭakūṭāgrāṃ kandarākīrṇakānanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहव्याघ्रगजाकीर्णां नदन्तीं द्विपयूथपैः । ईहामृगगणाकीर्णां पवनाघूर्णितद्रुमाम्

siṃhavyāghragajākīrṇāṃ nadantīṃ dvipayūthapaiḥ / īhāmṛgagaṇākīrṇāṃ pavanāghūrṇitadrumām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मितां स्वेन पुत्रेण क्रौञ्चेन दिवि कामगाम् । प्रथितां पार्वतीं मायां ससृजे स समन्ततः

nirmitāṃ svena putreṇa krauñcena divi kāmagām / prathitāṃ pārvatīṃ māyāṃ sasṛje sa samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साश्मशब्दैः शिलावर्षैः प्रपतद्भिश् च पादपैः । निजघ्ने देवसंघांस् तान् दानवांश् चाप्य् अजीवयत्

sāśmaśabdaiḥ śilāvarṣaiḥ prapatadbhiś ca pādapaiḥ / nijaghne devasaṃghāṃs tān dānavāṃś cāpy ajīvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैशाकरी वारुणी च माये ऽन्तर्दधतुस् ततः । अश्मभिश् चायसघनैः किरद्देवगणान् रणे

naiśākarī vāruṇī ca māye 'ntardadhatus tataḥ / aśmabhiś cāyasaghanaiḥ kiraddevagaṇān raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साश्मसंघातविषमा द्रुमपर्वतसंकटा । अभवद् द्यौर् असंहार्या पृथिवी पर्वतैर् इव

sāśmasaṃghātaviṣamā drumaparvatasaṃkaṭā / abhavad dyaur asaṃhāryā pṛthivī parvatair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाहतो ऽश्मभिः कश्चिच् छिलाभिश् चाप्य् अताडितः । नानिरुद्धो द्रुमगणैर् देवो ऽदृश्यत संयुगे

nānāhato 'śmabhiḥ kaścic chilābhiś cāpy atāḍitaḥ / nāniruddho drumagaṇair devo 'dṛśyata saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् असंस्रस्तधनुषं भग्नप्रहरणाविलम् । निष्प्रयत्नं सुरानीकं वर्जयित्वा गदाधरम्

tad asaṃsrastadhanuṣaṃ bhagnapraharaṇāvilam / niṣprayatnaṃ surānīkaṃ varjayitvā gadādharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि युद्धगतः श्रीमान् ईशो न स्म व्यकम्पत । सहिष्णुत्वाज् जगत्स्वामी न चुक्रोध गदाधरः

sa hi yuddhagataḥ śrīmān īśo na sma vyakampata / sahiṣṇutvāj jagatsvāmī na cukrodha gadādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालज्ञः कालमेघाभः समीक्षन् कालम् आहवे । देवासुरविमर्दं स द्रष्टुकामो जनार्दनः

kālajñaḥ kālameghābhaḥ samīkṣan kālam āhave / devāsuravimardaṃ sa draṣṭukāmo janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोदितौ विष्णुवाक्येन तौ मायाम् अपकर्षताम्

coditau viṣṇuvākyena tau māyām apakarṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्याम् उद्भ्रान्तमेघाभ्यां प्रवृद्धाभ्यां महामृधे । दग्धा सा पार्वती माया भस्मभूता ननाश ह

tābhyām udbhrāntameghābhyāṃ pravṛddhābhyāṃ mahāmṛdhe / dagdhā sā pārvatī māyā bhasmabhūtā nanāśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनलो ऽनिलसंयुक्तः सो ऽनिलश् चानलाकुलः । दैत्यसेनां ददहतुर् युगान्तेष्व् इव मूर्च्छितौ

so 'nalo 'nilasaṃyuktaḥ so 'nilaś cānalākulaḥ / daityasenāṃ dadahatur yugānteṣv iva mūrcchitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः प्रधावितस् तत्र पश्चाद् अग्निश् च मारुतात् । चेरतुर् दानवानीके क्रीडन्ताव् अनिलानलौ

vāyuḥ pradhāvitas tatra paścād agniś ca mārutāt / ceratur dānavānīke krīḍantāv anilānalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मावयवभूतेषु प्रपतत्सूत्पतत्सु च । दानवानां विमानेषु विमानेषु समन्ततः

bhasmāvayavabhūteṣu prapatatsūtpatatsu ca / dānavānāṃ vimāneṣu vimāneṣu samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातस्कन्धापविद्धेषु कृतकर्मणि पावके । मायावधे विनिर्वृत्ते स्तूयमाने गदाधरे

vātaskandhāpaviddheṣu kṛtakarmaṇi pāvake / māyāvadhe vinirvṛtte stūyamāne gadādhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रयत्नेषु दैत्येषु त्रैलोक्ये मुक्तबन्धने । संप्रहृष्टेषु देवेषु साधु साध्व् इति सर्वशः

niṣprayatneṣu daityeṣu trailokye muktabandhane / saṃprahṛṣṭeṣu deveṣu sādhu sādhv iti sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जये दशशताक्षस्य मयस्य च पराजये । दिक्षु सर्वासु शुद्धासु प्रवृत्ते धर्मसंस्तरे

jaye daśaśatākṣasya mayasya ca parājaye / dikṣu sarvāsu śuddhāsu pravṛtte dharmasaṃstare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपावृते चन्द्रपथे स्वयनस्थे दिवाकरे । प्रकृतिस्थेषु लोकेषु नृषु चारित्रबन्धुषु

apāvṛte candrapathe svayanasthe divākare / prakṛtistheṣu lokeṣu nṛṣu cāritrabandhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिन्नबन्धने मृत्यौ हूयमाने हुताशने । यज्ञशोभिषु देवेषु स्वर्गार्थं दर्शयत्सु च

abhinnabandhane mṛtyau hūyamāne hutāśane / yajñaśobhiṣu deveṣu svargārthaṃ darśayatsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपालेषु सर्वेषु दिक्षु संयानवर्तिषु । भावे तपसि शुद्धानाम् अभावे पापकर्मणाम्

lokapāleṣu sarveṣu dikṣu saṃyānavartiṣu / bhāve tapasi śuddhānām abhāve pāpakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवपक्षे प्रमुदिते दैत्यपक्षे विषीदति । त्रिपादविग्रहे धर्मे अधर्मे पादविग्रहे

devapakṣe pramudite daityapakṣe viṣīdati / tripādavigrahe dharme adharme pādavigrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपावृते महाद्वारे वर्तमाने च सत्पथे । स्वधर्मस्थेषु वर्णेषु लोके ऽस्मिन्न् आश्रमेषु च

apāvṛte mahādvāre vartamāne ca satpathe / svadharmastheṣu varṇeṣu loke 'sminn āśrameṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशान्तकल्मषे लोके शान्ते तमसि दारुणे

praśāntakalmaṣe loke śānte tamasi dāruṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निमारुतयोस् तस्मिन् वृत्ते संग्रामकर्मणि । तन्मया विमला लोकास् ताभ्यां जयकृतक्रियाः

agnimārutayos tasmin vṛtte saṃgrāmakarmaṇi / tanmayā vimalā lokās tābhyāṃ jayakṛtakriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वदेवभयं श्रुत्वा मारुताग्निभयं महत् । कालनेमिर् इति ख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यत

pūrvadevabhayaṃ śrutvā mārutāgnibhayaṃ mahat / kālanemir iti khyāto dānavaḥ pratyadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भास्कराकारमुकुटः शिञ्जिताभरणाङ्गदः । मन्दरोत्कीर्णसंकाशो महारजतसंवृतः

bhāskarākāramukuṭaḥ śiñjitābharaṇāṅgadaḥ / mandarotkīrṇasaṃkāśo mahārajatasaṃvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतप्रहरणोदग्रः शतबाहुः शताननः । शतशीर्षः स्थितः श्रीमाञ् शतशृङ्ग इवाचलः । कक्षे महति संवृद्धो निदाघ इव पावकः

śatapraharaṇodagraḥ śatabāhuḥ śatānanaḥ / śataśīrṣaḥ sthitaḥ śrīmāñ śataśṛṅga ivācalaḥ / kakṣe mahati saṃvṛddho nidāgha iva pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूम्रकेशो हरिश्मश्रुर् दंष्ट्रालौष्ठपुटाननः । त्रैलोक्यान्तरविस्तारि धारयन् विपुलं वपुः

dhūmrakeśo hariśmaśrur daṃṣṭrālauṣṭhapuṭānanaḥ / trailokyāntaravistāri dhārayan vipulaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुभिस् तुलयन् व्योम क्षिपन् पद्भ्यां महीधरान् । ईरयन् मुखनिःश्वासैर् वृष्टिमन्तो बलाहकान्

bāhubhis tulayan vyoma kṣipan padbhyāṃ mahīdharān / īrayan mukhaniḥśvāsair vṛṣṭimanto balāhakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यगायतरक्ताक्षं मन्दरोदग्रवक्षसम् । दिधक्षन्तम् इवायान्तं सर्वान् देवगणान् मृधे

tiryagāyataraktākṣaṃ mandarodagravakṣasam / didhakṣantam ivāyāntaṃ sarvān devagaṇān mṛdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्जयन्तं सुरगणांश् छादयन्तं दिशो दश । संवर्तकाले तृषितं दृप्तं मृत्युम् इवोत्थितम्

tarjayantaṃ suragaṇāṃś chādayantaṃ diśo daśa / saṃvartakāle tṛṣitaṃ dṛptaṃ mṛtyum ivotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतलेनोच्छ्रयवता विपुलाङ्गुलिपर्वणा । लम्बाभरणपूर्णेन किंचिच् चलितवर्मणा

sutalenocchrayavatā vipulāṅguliparvaṇā / lambābharaṇapūrṇena kiṃcic calitavarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रितेनाग्रहस्तेन दक्षिणेन वपुष्मता । दानवान् देवनिहतान् उत्तिष्ठत इति ब्रुवन्

ucchritenāgrahastena dakṣiṇena vapuṣmatā / dānavān devanihatān uttiṣṭhata iti bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं कालनेमिं समरे द्विषतां कालसंमितम् । वीक्षन्ति स्म सुराः सर्वे भयवित्रस्तलोचनाः

taṃ kālanemiṃ samare dviṣatāṃ kālasaṃmitam / vīkṣanti sma surāḥ sarve bhayavitrastalocanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं स्म वीक्षन्ति भूतानि क्रमन्तं कालनेमिनम् । त्रिविक्रमे विक्रमन्तं नारायणम् इवापरम्

taṃ sma vīkṣanti bhūtāni kramantaṃ kālaneminam / trivikrame vikramantaṃ nārāyaṇam ivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोच्छ्रयन् प्रथमं पादं मारुताघूर्णिताम्बरम् । प्राक्रामदसुरो युद्धे त्रासयन् सर्वदेवताः

socchrayan prathamaṃ pādaṃ mārutāghūrṇitāmbaram / prākrāmadasuro yuddhe trāsayan sarvadevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मयेनासुरेन्द्रेण परिष्वक्तः क्रमन् रणे । कालनेमिर् बभौ दैत्यः सविष्णुर् इव मन्दरः

sa mayenāsurendreṇa pariṣvaktaḥ kraman raṇe / kālanemir babhau daityaḥ saviṣṇur iva mandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रविव्यथुर् देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । दृष्ट्वा कालम् इवायान्तं कालनेमिं भयावहम्

atha pravivyathur devāḥ sarve śakrapurogamāḥ / dṛṣṭvā kālam ivāyāntaṃ kālanemiṃ bhayāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.