Library·Harivaṃśa (critical edition)·37
वैशंपायन उवाच दानवानां तु पिप्रीषुः कालनेमिः स दानवः । व्यवर्धत महातेजास् तपान्ते जलदो यथा
vaiśaṃpāyana uvāca dānavānāṃ tu piprīṣuḥ kālanemiḥ sa dānavaḥ / vyavardhata mahātejās tapānte jalado yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं त्रैलोयान्तरगतं दृष्ट्वा ते दानवेश्वराः । उत्तस्थुर् अपरिश्रान्ताः प्राप्येवामृतम् उत्तमम्
taṃ trailoyāntaragataṃ dṛṣṭvā te dānaveśvarāḥ / uttasthur apariśrāntāḥ prāpyevāmṛtam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेजुर् आयोधनगता दानवा युद्धकङ्क्षिणः
rejur āyodhanagatā dānavā yuddhakaṅkṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रम् अभ्यस्यतं तेषां व्यूहं च परिधावताम् । प्रेक्षतां चाभवत् प्रीतिर् दानवं कालनेमिनम्
mantram abhyasyataṃ teṣāṃ vyūhaṃ ca paridhāvatām / prekṣatāṃ cābhavat prītir dānavaṃ kālaneminam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु तत्र मयस्यासन् मुख्या युद्धपुरःसराः । तेऽपि सर्वे भयं त्यक्त्वा हृष्टा योद्धुम् उपस्थिताः
ye tu tatra mayasyāsan mukhyā yuddhapuraḥsarāḥ / te'pi sarve bhayaṃ tyaktvā hṛṣṭā yoddhum upasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयस् तारो वराहश् च हयग्रीवश् च वीर्यवान् । विप्रचित्तिसुतः श्वेतः खरलम्बाव् उभाव् अपि
mayas tāro varāhaś ca hayagrīvaś ca vīryavān / vipracittisutaḥ śvetaḥ kharalambāv ubhāv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरिष्टो बलिपुत्रश् च किशोराष्ट्रौ तथैव च । स्वर्भानुश् चामरप्रख्यो वक्त्रयोधी महासुरः
ariṣṭo baliputraś ca kiśorāṣṭrau tathaiva ca / svarbhānuś cāmaraprakhyo vaktrayodhī mahāsuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते ऽस्त्रविदुषः सर्वे सर्वे तपसि संस्थिताः । दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनम् उत्तमम्
ete 'straviduṣaḥ sarve sarve tapasi saṃsthitāḥ / dānavāḥ kṛtino jagmuḥ kālaneminam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते गदाभिश् च गुर्वीभिश् चक्रैश् च सपरश्वघैः । कालकल्पैश् च मुसलैः क्षेपणीयैश् च मुद्गरैः
te gadābhiś ca gurvībhiś cakraiś ca saparaśvaghaiḥ / kālakalpaiś ca musalaiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्मभिश् चाट्टसदृशैर् गण्डशैलैश् च दंशितैः । पट्टिसैर् भिण्डिपालैश् च परिघैश् चोत्तमायसैः
aśmabhiś cāṭṭasadṛśair gaṇḍaśailaiś ca daṃśitaiḥ / paṭṭisair bhiṇḍipālaiś ca parighaiś cottamāyasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घातनीभिश् च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस् तथैव च । युगैर् यन्त्रैश् च निर्मुक्तैर् अर्गलैश् चाग्रताडितैः
ghātanībhiś ca gurvībhiḥ śataghnībhis tathaiva ca / yugair yantraiś ca nirmuktair argalaiś cāgratāḍitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोर्भिश् चायतपीनाभिः प्रासैः पाशैश् च मुद्गरैः । सर्पैर् लेलिह्यमानैश् च विसर्पद्भिश् च सायकैः
dorbhiś cāyatapīnābhiḥ prāsaiḥ pāśaiś ca mudgaraiḥ / sarpair lelihyamānaiś ca visarpadbhiś ca sāyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रैः प्रहरणीयैश् च दीप्यद्भिश् चापि तोमरैः । विकोशैश् चासिभिस् तीक्ष्णैः शूलैश् च शितनिर्मलैः
vajraiḥ praharaṇīyaiś ca dīpyadbhiś cāpi tomaraiḥ / vikośaiś cāsibhis tīkṣṇaiḥ śūlaiś ca śitanirmalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते वै संदीप्तमनसः प्रगृहीतोत्तमायुधाः । कालनेमिं पुरस्कृत्य तस्थुः संग्राममूर्धनि
te vai saṃdīptamanasaḥ pragṛhītottamāyudhāḥ / kālanemiṃ puraskṛtya tasthuḥ saṃgrāmamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दीप्तशस्त्रप्रवरा दैत्यानां शुशुभे चमूः । द्यौर् निमीलितनक्षत्रा घननीलाम्बुदागमे
sā dīptaśastrapravarā daityānāṃ śuśubhe camūḥ / dyaur nimīlitanakṣatrā ghananīlāmbudāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतानाम् अपि चमूर् मुमुदे शक्रपालिता । दीप्ता शीतोष्णतेजोभ्यां चन्द्रभास्करतेजसा
devatānām api camūr mumude śakrapālitā / dīptā śītoṣṇatejobhyāṃ candrabhāskaratejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुवेगवती सौम्या तारागणपताकिनी । तोयदाविद्धवसना ग्रहनक्षत्रहासिनी
vāyuvegavatī saumyā tārāgaṇapatākinī / toyadāviddhavasanā grahanakṣatrahāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमेन्द्रवरुणैर् गुप्ता धनदेन च धीमता । संप्रदीप्ताग्निपवना नारायणपरायणा
yamendravaruṇair guptā dhanadena ca dhīmatā / saṃpradīptāgnipavanā nārāyaṇaparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा समुद्रौघसदृशी दिव्या देवमहाचमूः । रराजास्त्रवती भीमा यक्षगन्धर्वशालिनी
sā samudraughasadṛśī divyā devamahācamūḥ / rarājāstravatī bhīmā yakṣagandharvaśālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोश् चम्वोस् तदानीं तु बभूव स समागमः । द्वावापृथिव्योः संयोगो यथा स्याद् युगपर्यये
tayoś camvos tadānīṃ tu babhūva sa samāgamaḥ / dvāvāpṛthivyoḥ saṃyogo yathā syād yugaparyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्युद्धम् अभवद् घोरं देवदानवसंकुलम् । क्षमापराक्रममयं दर्पस्य विनयस्य च
tadyuddham abhavad ghoraṃ devadānavasaṃkulam / kṣamāparākramamayaṃ darpasya vinayasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चक्रमुर् बलाभ्यां तु ताभ्यां भीमाः सुरासुराः । पूर्वापराभ्यां संरब्धाः सागराभ्याम् इवाम्बुदाः
niścakramur balābhyāṃ tu tābhyāṃ bhīmāḥ surāsurāḥ / pūrvāparābhyāṃ saṃrabdhāḥ sāgarābhyām ivāmbudāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां बलाभ्यां संहृष्टाश् चेरुस् ते देवदानवाः । वनाभ्यां पार्वतीयाभ्यां पुष्पिताभ्यां यथा गजाः
tābhyāṃ balābhyāṃ saṃhṛṣṭāś cerus te devadānavāḥ / vanābhyāṃ pārvatīyābhyāṃ puṣpitābhyāṃ yathā gajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाजघ्नुस् ततो भेरीः शङ्खान् दध्मुश् च नैकशः । स द्यां दिवं भुवं चैव दिशश् च समपूरयत्
samājaghnus tato bherīḥ śaṅkhān dadhmuś ca naikaśaḥ / sa dyāṃ divaṃ bhuvaṃ caiva diśaś ca samapūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्याघाततलनिर्घोषो धनुषां कूजितानि च । दुंदुभीनां च निनदा दैत्यम् अन्तर्दधुः स्वनम्
jyāghātatalanirghoṣo dhanuṣāṃ kūjitāni ca / duṃdubhīnāṃ ca ninadā daityam antardadhuḥ svanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽन्योन्यम् अभिसंपेतुः पातयन्तः परस्परम् । बभञ्जुर् बाहुभिर् बाहून् द्वंद्वम् अन्ये युयुत्सवः
te 'nyonyam abhisaṃpetuḥ pātayantaḥ parasparam / babhañjur bāhubhir bāhūn dvaṃdvam anye yuyutsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतास् त्व् अशनीर् घोराः परिघांश् चोत्तमायसान् । ससर्जुर् आजौ निस्त्रिंशान् गदा गुर्वीश् च दानवाः
devatās tv aśanīr ghorāḥ parighāṃś cottamāyasān / sasarjur ājau nistriṃśān gadā gurvīś ca dānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदानिपातैर् भग्नाङ्गा बाणैश् च शकलीकृताः । परिपेतुर् भृशं केचिन् न्युब्जाः केचिच् च जज्ञिरे
gadānipātair bhagnāṅgā bāṇaiś ca śakalīkṛtāḥ / paripetur bhṛśaṃ kecin nyubjāḥ kecic ca jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रथैः सतुरगैर् विमानैश् चाशुगामिभिः । समीयुस् ते सुसंरब्धा रोषाद् अन्योन्यम् आहवे
tato rathaiḥ saturagair vimānaiś cāśugāmibhiḥ / samīyus te susaṃrabdhā roṣād anyonyam āhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवर्तमानाः समरे विवर्तन्तस् तथापरे । रथा रथैर् निरुध्यन्ते पदाताश् च पदातिभिः
saṃvartamānāḥ samare vivartantas tathāpare / rathā rathair nirudhyante padātāś ca padātibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां रथानां तुमुलः स शब्दः शब्दवाहिनाम् । नभः स्वस्वान हि यथा नभस्ये जलदस्वनैः
teṣāṃ rathānāṃ tumulaḥ sa śabdaḥ śabdavāhinām / nabhaḥ svasvāna hi yathā nabhasye jaladasvanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभञ्जिरे रथान् केचित् केचित् संमृदिता रथैः । संबाधम् एके संप्राप्य न शेकुश् चलितुं रथाः
babhañjire rathān kecit kecit saṃmṛditā rathaiḥ / saṃbādham eke saṃprāpya na śekuś calituṃ rathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यम् अन्ये समरे दोर्भ्याम् उत्क्षिप्य दर्पिताः । संह्रादमानाभरणा जघ्नुस् तत्रासिचर्मिणः
anyonyam anye samare dorbhyām utkṣipya darpitāḥ / saṃhrādamānābharaṇā jaghnus tatrāsicarmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्रैर् अन्ये विनिर्भिन्ना रक्तं वेमुर् हता युधि । क्षरज्जलानां सदृशा जलदानां समागमे
astrair anye vinirbhinnā raktaṃ vemur hatā yudhi / kṣarajjalānāṃ sadṛśā jaladānāṃ samāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्त्रशस्त्रग्रथितं क्षिप्तोत्क्षिप्तगदाविलम् । देवदानवसंक्षुब्धं संकुलं युद्धम् आबभौ
tadastraśastragrathitaṃ kṣiptotkṣiptagadāvilam / devadānavasaṃkṣubdhaṃ saṃkulaṃ yuddham ābabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दानवमहामेघं देवायुधविराजितम् । अन्योन्यबाणवर्षं तद् युद्धदुर्दिनम् आबभौ
taddānavamahāmeghaṃ devāyudhavirājitam / anyonyabāṇavarṣaṃ tad yuddhadurdinam ābabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्न् अन्तरे क्रुद्धः कालनेमिः स दानवः । व्यवर्धत समुद्रौघैः पूर्यमाण इवाम्बुदः
etasminn antare kruddhaḥ kālanemiḥ sa dānavaḥ / vyavardhata samudraughaiḥ pūryamāṇa ivāmbudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य विद्युच्चलापीडाः प्रदीप्ताशनिवर्षिणः । गात्रान् नागशिरःप्रख्या विनिष्पेतुर् बलाहकाः
tasya vidyuccalāpīḍāḥ pradīptāśanivarṣiṇaḥ / gātrān nāgaśiraḥprakhyā viniṣpetur balāhakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधान् निःश्वसतस् तस्य भ्रूभेदस्वेदवर्षिणः । साग्निनिष्पेषपवना मुखान् निश्चेरुर् अर्चिषः
krodhān niḥśvasatas tasya bhrūbhedasvedavarṣiṇaḥ / sāgniniṣpeṣapavanā mukhān niścerur arciṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग् ऊर्ध्वं च गगने ववृधुस् तस्य बाहवः । पञ्चास्याः कृष्णवपुषो लेलिहन्त इवोरगाः
tiryag ūrdhvaṃ ca gagane vavṛdhus tasya bāhavaḥ / pañcāsyāḥ kṛṣṇavapuṣo lelihanta ivoragāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽस्त्रजालैर् बहुविधैर् धनुर्भिः परिघैर् अपि । दिव्यम् आकाशम् आवव्रे पर्वतैर् उच्छ्रितैर् इव
so 'strajālair bahuvidhair dhanurbhiḥ parighair api / divyam ākāśam āvavre parvatair ucchritair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽनिलोद्धूतवसनस् तस्थौ संग्राममूर्धनि । संध्यातपग्रस्तशिखः साक्षान् मेरुर् इवाचलः
so 'niloddhūtavasanas tasthau saṃgrāmamūrdhani / saṃdhyātapagrastaśikhaḥ sākṣān merur ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊरुवेगप्रतिक्षिप्तैः शैलशृङ्गाग्रपादपैः । अपातयद् देवगणान् वज्रेणेव महागिरीन्
ūruvegapratikṣiptaiḥ śailaśṛṅgāgrapādapaiḥ / apātayad devagaṇān vajreṇeva mahāgirīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुभिः शस्त्रनिस्त्रिंशैश् च्छिन्नभिन्नशिरोरसः । न शेकुश् चलितुं देवाः कालनेमिहता युधि
bahubhiḥ śastranistriṃśaiś cchinnabhinnaśirorasaḥ / na śekuś calituṃ devāḥ kālanemihatā yudhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्टिभिर् निहताः केचित् केचिद् धि विदलीकृताः । यक्षगन्धर्वपतगाः पेतुः सह महोरगैः
muṣṭibhir nihatāḥ kecit kecid dhi vidalīkṛtāḥ / yakṣagandharvapatagāḥ petuḥ saha mahoragaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन वित्रासिता देवाः समरे कालनेमिना । न शेकुर् यत्नवन्तो ऽपि यत्नं कर्तुं विचेतसः
tena vitrāsitā devāḥ samare kālaneminā / na śekur yatnavanto 'pi yatnaṃ kartuṃ vicetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन शक्रः सहस्राक्षः संदितः शरबन्धनैः । ऐरावतगतः संख्ये चलितुं न शशाक ह
tena śakraḥ sahasrākṣaḥ saṃditaḥ śarabandhanaiḥ / airāvatagataḥ saṃkhye calituṃ na śaśāka ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जलाम्भोदसदृशो निर्जलार्णवसप्रभः । निर्व्यापारः कृतस् तेन विपाशो वरुणो मृधे
nirjalāmbhodasadṛśo nirjalārṇavasaprabhaḥ / nirvyāpāraḥ kṛtas tena vipāśo varuṇo mṛdhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणे वैश्रवणस् तेन परिघैः कामरूपिभिः । विलपंल् लोकपालेशस् त्याजितो धनदक्रियाम्
raṇe vaiśravaṇas tena parighaiḥ kāmarūpibhiḥ / vilapaṃl lokapāleśas tyājito dhanadakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमः सर्वहरस् तेन मृत्युप्रहरणो रणे । याम्याम् अवस्थाम् अमरो नीतः स्वां दिशम् आविशत्
yamaḥ sarvaharas tena mṛtyupraharaṇo raṇe / yāmyām avasthām amaro nītaḥ svāṃ diśam āviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लोकपालान् उत्साद्य हृत्वा तेषां च कर्म तत् । दिक्षु सर्वासु देहं स्वं चतुर्धा विदधे तदा
sa lokapālān utsādya hṛtvā teṣāṃ ca karma tat / dikṣu sarvāsu dehaṃ svaṃ caturdhā vidadhe tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स नक्षत्रपथं गत्वा दिव्यं स्वर्भानुदर्शितम् । जहार लक्ष्मीं सोमस्य तं चास्य विषयं महत्
sa nakṣatrapathaṃ gatvā divyaṃ svarbhānudarśitam / jahāra lakṣmīṃ somasya taṃ cāsya viṣayaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चालयामास दीप्तांशुं स्वर्गद्वारात् स भास्करम् । सायनं चास्य विषयं जहार दिनकर्म च
cālayāmāsa dīptāṃśuṃ svargadvārāt sa bhāskaram / sāyanaṃ cāsya viṣayaṃ jahāra dinakarma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽग्निं देवमुखे दृष्ट्वा चकारात्ममुखेशयम् । वायुं च तरसा जित्वा चकारात्मवशानुगम्
so 'gniṃ devamukhe dṛṣṭvā cakārātmamukheśayam / vāyuṃ ca tarasā jitvā cakārātmavaśānugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स समुद्रान् समानीय सर्वाश् च सरितो बलात् । चकारात्मवशे वीर्याद् देहभूताश् च सिन्धवः
sa samudrān samānīya sarvāś ca sarito balāt / cakārātmavaśe vīryād dehabhūtāś ca sindhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपः स वशगाः कृत्वा दिविजाताश् च भूमिजाः । स्थापयाम् आस जगतीं सुगुप्तां धरणीधरैः
āpaḥ sa vaśagāḥ kṛtvā divijātāś ca bhūmijāḥ / sthāpayām āsa jagatīṃ suguptāṃ dharaṇīdharaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स्वयंभूर् इवाभाति महाभूतपतिर् महान् । सर्वलोकमयो दैत्यः सर्वलोकभयावहः
sa svayaṃbhūr ivābhāti mahābhūtapatir mahān / sarvalokamayo daityaḥ sarvalokabhayāvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लोकपालैकवपुश् चन्द्रसूर्यग्रहात्मवान् । पावकानिलसंघातो रराज युधि दानवः
sa lokapālaikavapuś candrasūryagrahātmavān / pāvakānilasaṃghāto rarāja yudhi dānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारमेष्ठ्ये स्थितः स्थाने लोकानां प्रभवाप्यये । तं तुष्टुवुर् दैत्यगणा देवा इव पितामहम्
pārameṣṭhye sthitaḥ sthāne lokānāṃ prabhavāpyaye / taṃ tuṣṭuvur daityagaṇā devā iva pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.