Harivaṃśa (critical edition) 41

वैशंपायन उवाच तच् छ्रुत्वा विष्णुगदितं ब्रह्मा लोकपितामहः । उवाच परमं वाक्यं हितं सर्वदिवौकसाम्

vaiśaṃpāyana uvāca tac chrutvā viṣṇugaditaṃ brahmā lokapitāmahaḥ / uvāca paramaṃ vākyaṃ hitaṃ sarvadivaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति किंचिद् भयं विष्णो सुराणाम् असुरान्तक । येषां भवान् अभयदः कर्णधारो रणे रणे

nāsti kiṃcid bhayaṃ viṣṇo surāṇām asurāntaka / yeṣāṃ bhavān abhayadaḥ karṇadhāro raṇe raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रे जयति देवेशे त्वयि चासुरसूदने । धर्मे प्रयतमानानां मानवानां कुतो भयम्

śakre jayati deveśe tvayi cāsurasūdane / dharme prayatamānānāṃ mānavānāṃ kuto bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ये धर्मे च निरता मानवा विगतज्वराः । नाकालधर्मणा मृत्युः शक्नोति प्रसमीक्षितुम्

satye dharme ca niratā mānavā vigatajvarāḥ / nākāladharmaṇā mṛtyuḥ śaknoti prasamīkṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानवानां च पतयः पार्थिवाश् च परस्परम् । षड्भागम् उपयुञ्जाना न भेदं कुर्वते मिथः

mānavānāṃ ca patayaḥ pārthivāś ca parasparam / ṣaḍbhāgam upayuñjānā na bhedaṃ kurvate mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते प्रजानां शुभकराः करदैर् अविगर्हिताः । अकरैर् विप्रयुक्तार्थाः कोशम् आपूरयन् सदा

te prajānāṃ śubhakarāḥ karadair avigarhitāḥ / akarair viprayuktārthāḥ kośam āpūrayan sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फीताञ्जनपदान् स्वान् स्वान् पालयन्तः क्षमापराः । अतीक्ष्णद् अण्डाश् चतुरो वर्णाञ् जुगुपुर् अञ्जसा

sphītāñjanapadān svān svān pālayantaḥ kṣamāparāḥ / atīkṣṇad aṇḍāś caturo varṇāñ jugupur añjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोद्वेजनीया भूतानां सचिवैः साधु पूजिताः । चतुरङ्गबलैर् युक्ताः षड्गुणान् उपयुञ्जते

nodvejanīyā bhūtānāṃ sacivaiḥ sādhu pūjitāḥ / caturaṅgabalair yuktāḥ ṣaḍguṇān upayuñjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुर्वेदपराः सर्वे सर्वे वेदेषु निष्ठिताः । यजन्ति च यथाकालं यज्ञैर् विपुलदक्षिणैः

dhanurvedaparāḥ sarve sarve vedeṣu niṣṭhitāḥ / yajanti ca yathākālaṃ yajñair vipuladakṣiṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदान् अधीत्य दीक्षाभिर् महर्षीन् ब्रह्मचर्यया । श्राद्धैश् च मेध्यैः शतशस् तर्पयन्ति पितामहान्

vedān adhītya dīkṣābhir maharṣīn brahmacaryayā / śrāddhaiś ca medhyaiḥ śataśas tarpayanti pitāmahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैषाम् अविदितं किंचित् त्रिविधं भुवि विद्यते । वैदिकं लौकिकं चैव धर्मशास्त्रोक्तम् एव च

naiṣām aviditaṃ kiṃcit trividhaṃ bhuvi vidyate / vaidikaṃ laukikaṃ caiva dharmaśāstroktam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते परावरदृष्टार्था महर्षिसमतेजसः । भूयः कृतयुगं कर्तुम् उत्सहन्ते नराधिपाः

te parāvaradṛṣṭārthā maharṣisamatejasaḥ / bhūyaḥ kṛtayugaṃ kartum utsahante narādhipāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् एव प्रभावेन शिवं वर्षति वासवः । यथार्थं च ववुर् वाता विरजस्का दिशो दश

teṣām eva prabhāvena śivaṃ varṣati vāsavaḥ / yathārthaṃ ca vavur vātā virajaskā diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरुत्पाता च वसुधा सुप्रचाराश् च वै ग्रहाः । चन्द्रमाश् च सनक्षत्रः सौम्यं चरति योगतः

nirutpātā ca vasudhā supracārāś ca vai grahāḥ / candramāś ca sanakṣatraḥ saumyaṃ carati yogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुलोमकरः सूर्यो अयने द्वे चचार ह । हव्यैश् च विविधैस् तृप्तः शुभगन्धो हुताशनः

anulomakaraḥ sūryo ayane dve cacāra ha / havyaiś ca vividhais tṛptaḥ śubhagandho hutāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सम्यक्प्रवृत्तेषु निवृत्तेष्व् अपराधतः । तर्पयत्सु महीं कृत्स्नां नृणां कालभयं कुतः

evaṃ samyakpravṛtteṣu nivṛtteṣv aparādhataḥ / tarpayatsu mahīṃ kṛtsnāṃ nṛṇāṃ kālabhayaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां ज्वलितकीर्तीनाम् अन्योन्यम् अनुवर्तिनाम् । राज्ञां बलैर् बलवतां पीड्यते वसुधातलम्

teṣāṃ jvalitakīrtīnām anyonyam anuvartinām / rājñāṃ balair balavatāṃ pīḍyate vasudhātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेयं भारपरिश्रान्ता पीड्यमाना नराधिपैः । पृथिवी समनुप्राप्ता नौर् इवासन्न् अविप्लवा

seyaṃ bhārapariśrāntā pīḍyamānā narādhipaiḥ / pṛthivī samanuprāptā naur ivāsann aviplavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगान्तसदृशं रूपं शैलोच्चलितबन्धनम् । जलोत्पीडाकुला स्वेदं दर्शयन्ती मुहुर् मुहुः

yugāntasadṛśaṃ rūpaṃ śailoccalitabandhanam / jalotpīḍākulā svedaṃ darśayantī muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियाणां वपुर्भिश् च तेजसा च बलेन च । नृणां च राष्ट्रैर् विस्तीर्णैः श्राम्यतीव वसुंधरा

kṣatriyāṇāṃ vapurbhiś ca tejasā ca balena ca / nṛṇāṃ ca rāṣṭrair vistīrṇaiḥ śrāmyatīva vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे पुरे नरपतिः कोटिसंख्यैर् बलैर् वृतः । राष्ट्रे राष्ट्रे च बहवो ग्रामाः शतसहस्रशः

pure pure narapatiḥ koṭisaṃkhyair balair vṛtaḥ / rāṣṭre rāṣṭre ca bahavo grāmāḥ śatasahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिपानां सहस्रैश् च तेषां च बलिनां बलैः । ग्रामायुताढ्यै राष्ट्रैश् च भूमिर् निर्विवरीकृता

bhūmipānāṃ sahasraiś ca teṣāṃ ca balināṃ balaiḥ / grāmāyutāḍhyai rāṣṭraiś ca bhūmir nirvivarīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेयं निरामिषं कृत्वा निश्चेष्टं कालम् अग्रतः । प्राप्ता ममालयं विष्णो भवांश् चास्याः परा गतिः

seyaṃ nirāmiṣaṃ kṛtvā niśceṣṭaṃ kālam agrataḥ / prāptā mamālayaṃ viṣṇo bhavāṃś cāsyāḥ parā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मभूमिर् इहस्थानां भूमिर् एषा व्यथां गता । यथा न सीदेत् तत्कार्यं जगत्य् एषा हि शाश्वती

karmabhūmir ihasthānāṃ bhūmir eṣā vyathāṃ gatā / yathā na sīdet tatkāryaṃ jagaty eṣā hi śāśvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्या हि पीडने दोषो महान् स्यान् मधुसूदन । क्रियालोपश् च लोकानां दूषितं च जगद् भवेत्

asyā hi pīḍane doṣo mahān syān madhusūdana / kriyālopaś ca lokānāṃ dūṣitaṃ ca jagad bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्राम्यते व्यक्तम् एवेयं पार्थिवौघप्रपीडिता । सहजां या क्षमां त्यक्त्वा चलत्वम् अचला गता

śrāmyate vyaktam eveyaṃ pārthivaughaprapīḍitā / sahajāṃ yā kṣamāṃ tyaktvā calatvam acalā gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अस्याः श्रुतवन्तः स्म तच् चापि भवता श्रुतम् । भारावतरणार्थं हि मन्त्रयामस् त्वया सह

tad asyāḥ śrutavantaḥ sma tac cāpi bhavatā śrutam / bhārāvataraṇārthaṃ hi mantrayāmas tvayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्पथे हि स्थिताः सर्वे राजानो राष्ट्रवर्धनाः । नराणां च त्रयो वर्णा ब्राह्मणान् अनुयायिनः

satpathe hi sthitāḥ sarve rājāno rāṣṭravardhanāḥ / narāṇāṃ ca trayo varṇā brāhmaṇān anuyāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सत्यमयं वाक्यं वर्णा धर्मपरास् तथा । सर्वे वेदपरा विप्राः सर्वे विप्रपरा नराः

sarvaṃ satyamayaṃ vākyaṃ varṇā dharmaparās tathā / sarve vedaparā viprāḥ sarve vipraparā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं जगति वर्तन्ते मनुष्या धर्मकारणात् । यथा धर्मवधो न स्यात् तथा मन्त्रः प्रवर्तताम्

evaṃ jagati vartante manuṣyā dharmakāraṇāt / yathā dharmavadho na syāt tathā mantraḥ pravartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतां गतिर् इयं नान्या धर्मश् चास्याः सुसाधनम् । राज्ञां चैव वधः कार्यो धरण्या भारनिर्णये

satāṃ gatir iyaṃ nānyā dharmaś cāsyāḥ susādhanam / rājñāṃ caiva vadhaḥ kāryo dharaṇyā bhāranirṇaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदागच्छ महाभाग सह वै मन्त्रकारणात् । व्रजाम मेरुशिखरं पुरस्कृत्य वसुंधराम्

tadāgaccha mahābhāga saha vai mantrakāraṇāt / vrajāma meruśikharaṃ puraskṛtya vasuṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.