Library·Harivaṃśa (critical edition)·42
वैशंपायन उवाच बाढम् इत्य् एव सह तैर् दुर्दिनाम्भोदनिस्वनः । प्रतस्थे दुर्दिनाकारः सदुर्दिन इवाचलः
vaiśaṃpāyana uvāca bāḍham ity eva saha tair durdināmbhodanisvanaḥ / pratasthe durdinākāraḥ sadurdina ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुक्तामणिविद्योतं सचन्द्राम्भोदवर्चसम् । स जतामण्डलं कृष्णं बिभ्रत् कृष्णवपुर् हरिः
samuktāmaṇividyotaṃ sacandrāmbhodavarcasam / sa jatāmaṇḍalaṃ kṛṣṇaṃ bibhrat kṛṣṇavapur hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चास्योरसि विस्तीर्णे रोमाञ्चोद्गतराजिमान् । श्रीवत्सो राजते श्रीमान् स्तनद्वयमुखाञ्चितः
sa cāsyorasi vistīrṇe romāñcodgatarājimān / śrīvatso rājate śrīmān stanadvayamukhāñcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीते वसानो वसने लोकानां गुरुर् अव्ययः । हरिः सो ऽभवद् आलक्ष्यः ससंध्याभ्र इवाचलः
pīte vasāno vasane lokānāṃ gurur avyayaḥ / hariḥ so 'bhavad ālakṣyaḥ sasaṃdhyābhra ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं व्रजन्तं सुपर्णेन पद्मयोनिगतानुगम् । अनुजग्मुः सुराः सर्वे तद्गतासक्तचक्षुषः
taṃ vrajantaṃ suparṇena padmayonigatānugam / anujagmuḥ surāḥ sarve tadgatāsaktacakṣuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिदीर्घेण कालेन ते गता रत्नपर्वतम् । ददृशुर् देवतास् तत्र स्वां सभां कामरूपिणीम्
nātidīrgheṇa kālena te gatā ratnaparvatam / dadṛśur devatās tatra svāṃ sabhāṃ kāmarūpiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरोः शिखरविन्यस्तां संसक्तां सूर्यवर्चसा । काञ्चनस्तम्भचरणां वज्रसंघाततोरणाम्
meroḥ śikharavinyastāṃ saṃsaktāṃ sūryavarcasā / kāñcanastambhacaraṇāṃ vajrasaṃghātatoraṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोनिर्माणचित्राढ्यां विमानाकुलमालिनीम् । रत्नजालान्तरवतीं कामगां रत्नभूषिताम्
manonirmāṇacitrāḍhyāṃ vimānākulamālinīm / ratnajālāntaravatīṃ kāmagāṃ ratnabhūṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवमायाधरां दिव्यां निर्मितां विश्वकर्मणा
devamāyādharāṃ divyāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां हृष्टमनसः सर्वे यथास्थानं यथावयः । यथानिदेशं त्रिदशा विविशुस् ते सभां शुभाम्
tāṃ hṛṣṭamanasaḥ sarve yathāsthānaṃ yathāvayaḥ / yathānideśaṃ tridaśā viviśus te sabhāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते निषेदुर् यथोक्तेषु विमानेष्व् आसनेषु च । भद्रासनेषु पीठेषु कुथास्व् आस्तरणेषु च
te niṣedur yathokteṣu vimāneṣv āsaneṣu ca / bhadrāsaneṣu pīṭheṣu kuthāsv āstaraṇeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभञ्जनो वायुर् ब्रह्मणा साधु चोदितः । मा शब्द इति सर्वत्र प्रचक्राम सभां शुभाम्
tataḥ prabhañjano vāyur brahmaṇā sādhu coditaḥ / mā śabda iti sarvatra pracakrāma sabhāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःशब्दे स्तिमिते तस्मिन् समाजे त्रिदिवौकसाम् । बभाषे धरणी वाक्यं स्वेदात् करुणभाषिणी
niḥśabde stimite tasmin samāje tridivaukasām / babhāṣe dharaṇī vākyaṃ svedāt karuṇabhāṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् आदौ पुरानेन संक्षिप्ता पद्मयोनिना । मां च बध्वा कृतौ पूर्वं मृङ्मयौ द्वौ महासुरौ
aham ādau purānena saṃkṣiptā padmayoninā / māṃ ca badhvā kṛtau pūrvaṃ mṛṅmayau dvau mahāsurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णस्रोतोद्भवौ तौ हि विष्णोर् अस्य महात्मनः । महार्णवे प्रस्वपतः काष्ठकुड्यसमौ स्थितौ
karṇasrotodbhavau tau hi viṣṇor asya mahātmanaḥ / mahārṇave prasvapataḥ kāṣṭhakuḍyasamau sthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ विवेश स्वयं वायुर् ब्रह्मणा साधु चोदितः । तौ दिवं छादयन्तौ तु ववृधाते महासुरौ
tau viveśa svayaṃ vāyur brahmaṇā sādhu coditaḥ / tau divaṃ chādayantau tu vavṛdhāte mahāsurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुप्राणौ तु तौ गृह्य ब्रह्मा परिमृश्यञ् शनैः । एकं मृदुतरं मेने कठिनं वेद चापरम्
vāyuprāṇau tu tau gṛhya brahmā parimṛśyañ śanaiḥ / ekaṃ mṛdutaraṃ mene kaṭhinaṃ veda cāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामनी तु तयोश् चक्रे स विभुः सलिलोद्भवः । मृदुस् त्व् अयं मधुर् नाम कठिनः कैटभो ऽभवत्
nāmanī tu tayoś cakre sa vibhuḥ salilodbhavaḥ / mṛdus tv ayaṃ madhur nāma kaṭhinaḥ kaiṭabho 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ दैत्यौ कृतनामानौ चेरतुर् बलदर्पितौ । सर्वम् एकार्णवं लोकं योद्धुकामौ सुनिर्भयौ
tau daityau kṛtanāmānau ceratur baladarpitau / sarvam ekārṇavaṃ lokaṃ yoddhukāmau sunirbhayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् आगतौ समालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः । एकार्णवाम्बुनिचये तत्रैवानतरधीयत
tāv āgatau samālokya brahmā lokapitāmahaḥ / ekārṇavāmbunicaye tatraivānataradhīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पद्मे पद्मनाभस्य नाभिमध्याद् समुत्थिते । रोचयाम् आस वसतिं गुह्यां ब्रह्मा चतुर्मुखः
sa padme padmanābhasya nābhimadhyād samutthite / rocayām āsa vasatiṃ guhyāṃ brahmā caturmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् उभौ जलगर्भस्थौ नारायणपितामहौ । बहून् वर्षगणान् अप्सु शयानौ न चकम्पतुः
tāv ubhau jalagarbhasthau nārāyaṇapitāmahau / bahūn varṣagaṇān apsu śayānau na cakampatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीर्घस्य कालस्य ताव् उभौ मधुकैटभौ । आजग्मतुस् तम् उद्देशं यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः
atha dīrghasya kālasya tāv ubhau madhukaiṭabhau / ājagmatus tam uddeśaṃ yatra brahmā vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पपाताशु शयनात् पद्मनाभो महाद्युतिः
utpapātāśu śayanāt padmanābho mahādyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् युद्धम् अभवद् घोरं तयोस् तस्य च वै तदा । एकार्णवे तदा लोके त्रैलोक्ये जलतां गते
tad yuddham abhavad ghoraṃ tayos tasya ca vai tadā / ekārṇave tadā loke trailokye jalatāṃ gate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अभूत् तुमुलं युद्धं वर्षसंख्याः सहस्रशः । न च ताव् असुरौ युद्धे तदा श्रमम् अवापतुः
tad abhūt tumulaṃ yuddhaṃ varṣasaṃkhyāḥ sahasraśaḥ / na ca tāv asurau yuddhe tadā śramam avāpatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दीर्घस्य कालस्य तौ दैत्यौ युद्धदुर्मदौ । ऊचतुः प्रीतमनसौ देवं नारायणं हरिं
atha dīrghasya kālasya tau daityau yuddhadurmadau / ūcatuḥ prītamanasau devaṃ nārāyaṇaṃ hariṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतौ स्वस् तव युद्धेन श्लाघ्यस् त्वं मृत्युर् आहवे । आवां जहि न यत्रोर्वी जलेन समभिप्लुता
prītau svas tava yuddhena ślāghyas tvaṃ mṛtyur āhave / āvāṃ jahi na yatrorvī jalena samabhiplutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतौ च तव पुत्रत्वं प्राप्नुयावः सुरोत्तम । सो ह्य् आवां युधि निर्जेता तस्यावां विहितौ सुतौ
hatau ca tava putratvaṃ prāpnuyāvaḥ surottama / so hy āvāṃ yudhi nirjetā tasyāvāṃ vihitau sutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि गृह्य मृधे दैत्यौ दोर्भ्यां तौ समपीडयत् । जन्मतुर् निधनं चापि ताव् उभौ मधुकैटभौ
sa hi gṛhya mṛdhe daityau dorbhyāṃ tau samapīḍayat / janmatur nidhanaṃ cāpi tāv ubhau madhukaiṭabhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् उभाव् आप्लुतौ तोये वपुर्भ्याम् एकतां गतौ । मेदो मुमुचतुर् दैत्यौ मथ्यमानौ जलोर्मिभिः
tāv ubhāv āplutau toye vapurbhyām ekatāṃ gatau / medo mumucatur daityau mathyamānau jalormibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेदसा तज्जलं व्याप्तं ताभ्यां अन्तर्दधे तदा । नारायणश् च भगवान् असृजत् स पुनः प्रजाः
medasā tajjalaṃ vyāptaṃ tābhyāṃ antardadhe tadā / nārāyaṇaś ca bhagavān asṛjat sa punaḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्ययोर् मेदसा छन्ना मेदिनीति ततः स्मृता । प्रभावात् पद्मनाभस्य शाश्वती च नृणां कृता
daityayor medasā channā medinīti tataḥ smṛtā / prabhāvāt padmanābhasya śāśvatī ca nṛṇāṃ kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वराहेण पुनर् भूत्वा मार्कण्डेयस्य पश्यतः । विषाणेनाहम् एकेन तोयमध्यात् समुद्धृता
varāheṇa punar bhūtvā mārkaṇḍeyasya paśyataḥ / viṣāṇenāham ekena toyamadhyāt samuddhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृताहं क्रमता भूयस् तदा युष्माकम् अग्रतः । बलेः सकाशाद् दैत्यस्य विष्णुना प्रभविष्णुना
hṛtāhaṃ kramatā bhūyas tadā yuṣmākam agrataḥ / baleḥ sakāśād daityasya viṣṇunā prabhaviṣṇunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सांप्रतं खिद्यमानाहम् एनम् एव गदाधरम् । अनाथा जगतो नाथं शरण्यं शरणं गता
sāṃprataṃ khidyamānāham enam eva gadādharam / anāthā jagato nāthaṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निः सुवर्णस्य गुरुर् गवां सूर्यो गुरुः स्मृतः । अक्षत्राणां गुरुः सोमो मम नारायणो गुरुः
agniḥ suvarṇasya gurur gavāṃ sūryo guruḥ smṛtaḥ / akṣatrāṇāṃ guruḥ somo mama nārāyaṇo guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अहं धारयाम्य् एका जगत्स्थावरजंगमम् । मया धृतं धारयते सर्वम् एतद् गदाधरः
yad ahaṃ dhārayāmy ekā jagatsthāvarajaṃgamam / mayā dhṛtaṃ dhārayate sarvam etad gadādharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जामदग्न्येन रामेण भारावतरणेप्सया । रोषात् त्रिःसप्तकृत्वो ऽहं क्षत्रियैर् विप्रयोजिता
jāmadagnyena rāmeṇa bhārāvataraṇepsayā / roṣāt triḥsaptakṛtvo 'haṃ kṣatriyair viprayojitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सास्मि वेद्याम् समारोप्य तर्पिता नृपशोणितैः । भार्गवेण पितुः श्राद्धे कश्यपाय निवेदिता
sāsmi vedyām samāropya tarpitā nṛpaśoṇitaiḥ / bhārgaveṇa pituḥ śrāddhe kaśyapāya niveditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसमेदोस्थिदुर्गन्धा दिग्धा क्षत्रियशोणितैः । रजस्वलेव युवतिः कश्यपं समुपस्थिता
māṃsamedosthidurgandhā digdhā kṣatriyaśoṇitaiḥ / rajasvaleva yuvatiḥ kaśyapaṃ samupasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मां ब्रह्मर्षिर् अप्य् आह किम् उर्वि त्वम् अवाङ्मुखी । वीरपत्नीव्रतम् इदं वीरपत्नि निषेवसे
sa māṃ brahmarṣir apy āha kim urvi tvam avāṅmukhī / vīrapatnīvratam idaṃ vīrapatni niṣevase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं विज्ञापितवती कश्यपं लोकभावनम् । पतयो मे हता ब्रह्मन् भार्गवेण महात्मना
sāhaṃ vijñāpitavatī kaśyapaṃ lokabhāvanam / patayo me hatā brahman bhārgaveṇa mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं विहीना विक्रान्तैः क्षत्रियैः शस्त्रवृत्तिभिः । विधवा शून्यनगरा न धारयितुम् उत्सहे
sāhaṃ vihīnā vikrāntaiḥ kṣatriyaiḥ śastravṛttibhiḥ / vidhavā śūnyanagarā na dhārayitum utsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् मह्यं दीयतां भर्ता भगवंस् त्वत्समो नृपः । रक्षेत् सग्रामनगरां यो मां सागरमालिनीम्
tan mahyaṃ dīyatāṃ bhartā bhagavaṃs tvatsamo nṛpaḥ / rakṣet sagrāmanagarāṃ yo māṃ sāgaramālinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स श्रुत्वा भगवान् वाक्यं बाढम् इत्य् अब्रवीत् प्रभुः । ततो मां मानवेन्द्राय मनवे संप्रयच्छत
sa śrutvā bhagavān vākyaṃ bāḍham ity abravīt prabhuḥ / tato māṃ mānavendrāya manave saṃprayacchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा मनुप्रभवं पुण्यं प्राप्येक्ष्वाकुकुलं महत् । विपुलेनास्मि कालेन पार्थिवात् पार्थिवं गता
sā manuprabhavaṃ puṇyaṃ prāpyekṣvākukulaṃ mahat / vipulenāsmi kālena pārthivāt pārthivaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दत्तास्मि मनवे मानवेन्द्राय धीमते । भुक्ता राजकुलैश् चापि महर्षिकुलसंमितैः
evaṃ dattāsmi manave mānavendrāya dhīmate / bhuktā rājakulaiś cāpi maharṣikulasaṃmitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहवः क्षत्रियाः शूरा मां जित्वा दिवम् आश्रिताः । ते स्म कालवशं प्राप्य मय्य् एव प्रलयं गताः
bahavaḥ kṣatriyāḥ śūrā māṃ jitvā divam āśritāḥ / te sma kālavaśaṃ prāpya mayy eva pralayaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्कृते विग्रहा लोके वृत्ते वर्तन्त एव च । क्षत्रियाणां बलवतां संग्रामेष्व् अनिवर्तिनाम्
matkṛte vigrahā loke vṛtte vartanta eva ca / kṣatriyāṇāṃ balavatāṃ saṃgrāmeṣv anivartinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् युष्मत्प्रवृत्तेन दैवेन परिणामिता । जगद्धितार्थं कुरुत राज्ञां हेतुं रणक्षये
etad yuṣmatpravṛttena daivena pariṇāmitā / jagaddhitārthaṃ kuruta rājñāṃ hetuṃ raṇakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अस्ति मयि कारुण्यं भारशैथिल्यकारणात् । एकश् चक्रधरः श्रीमान् अभयं मे प्रयच्छतु
yady asti mayi kāruṇyaṃ bhāraśaithilyakāraṇāt / ekaś cakradharaḥ śrīmān abhayaṃ me prayacchatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम् अहं भारसंतप्ता संप्राप्ता शरणैषिणी । भारो यद्य् अवरोप्तव्यो विष्णुर् एष ब्रवीतु माम्
yam ahaṃ bhārasaṃtaptā saṃprāptā śaraṇaiṣiṇī / bhāro yady avaroptavyo viṣṇur eṣa bravītu mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.