Harivaṃśa (critical edition) 47

वैशंपायन उवाच सो आज्ञापयत संरब्धः सचिवान् आत्मनो हितान् । यत्ता भवत सर्वे वै देवक्या गरभकृन्तने

vaiśaṃpāyana uvāca so ājñāpayata saṃrabdhaḥ sacivān ātmano hitān / yattā bhavata sarve vai devakyā garabhakṛntane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमाद् एव हन्तव्या गर्भास् ते सर्व एव हि । मूलाद् एव हि हन्तव्यः सो ऽनर्थो यत्र संशयः

prathamād eva hantavyā garbhās te sarva eva hi / mūlād eva hi hantavyaḥ so 'nartho yatra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवकी च गृहे गुप्ता प्रच्छन्नैर् अभिरक्षिता । स्वैरं चरतु विस्रब्धा मद्बलैर् यत्नम् आस्थितैः

devakī ca gṛhe guptā pracchannair abhirakṣitā / svairaṃ caratu visrabdhā madbalair yatnam āsthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासान् वै पुष्पमासादीन् गणयन्तु मम स्त्रियः । परिणामे तु गर्भस्य शेषं ज्ञास्यामहे वयम्

māsān vai puṣpamāsādīn gaṇayantu mama striyaḥ / pariṇāme tu garbhasya śeṣaṃ jñāsyāmahe vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदेवश् च संरक्ष्यः स्त्रीसनाथास्तु भूमिषु । अप्रमत्तैर् मम हितै रात्राव् अहनि चैव ह । स्त्रीभिर् वर्षवरैश् चैव वक्तव्यं न च कारणम्

vasudevaś ca saṃrakṣyaḥ strīsanāthāstu bhūmiṣu / apramattair mama hitai rātrāv ahani caiva ha / strībhir varṣavaraiś caiva vaktavyaṃ na ca kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष मानुषको यत्नो मानुषैर् एव साध्यते । श्रूयतां येन दैवं हि मद्विधैः प्रतिहन्यते

eṣa mānuṣako yatno mānuṣair eva sādhyate / śrūyatāṃ yena daivaṃ hi madvidhaiḥ pratihanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रग्रामैः सुविहितैर् औषधैश् च सुयोजितैः । यत्नेन चानुकूलेन दैवम् अप्य् अनुवर्तते

mantragrāmaiḥ suvihitair auṣadhaiś ca suyojitaiḥ / yatnena cānukūlena daivam apy anuvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स यत्नवान् कंसो देवकीगर्भकृन्तने । भयेन मन्त्रयाम् आस श्रुतार्थो नारदात् स वै

evaṃ sa yatnavān kaṃso devakīgarbhakṛntane / bhayena mantrayām āsa śrutārtho nāradāt sa vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्धानं गतो विष्णुश् चिन्तयाम् आस वीर्यवान्

antardhānaṃ gato viṣṇuś cintayām āsa vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तेमान् देवकीगर्भान् भोजपुत्रो वधिष्यति । अष्टमे च मया गर्भे कार्यम् आधानम् आत्मनः

saptemān devakīgarbhān bhojaputro vadhiṣyati / aṣṭame ca mayā garbhe kāryam ādhānam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चिन्तयतस् त्व् एवं पातालम् अगमन् मनः । यत्र ते गर्भशयनाः षद्गर्भा नाम दानवाः

tasya cintayatas tv evaṃ pātālam agaman manaḥ / yatra te garbhaśayanāḥ ṣadgarbhā nāma dānavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रान्तवपुषो दीप्तास् ते ऽमृतप्राशनोपमाः । अमरप्रतिमा युद्धे पुत्रा वै कालनेमिनः

vikrāntavapuṣo dīptās te 'mṛtaprāśanopamāḥ / amarapratimā yuddhe putrā vai kālaneminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासां चक्रिरे दैत्याः पुरा लोकपितामहम् । तप्यमानास् तपस् तीव्रं जटामण्डलधारिणः

upāsāṃ cakrire daityāḥ purā lokapitāmaham / tapyamānās tapas tīvraṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूत वो यस्य यः कामः को वरो वः प्रदीयतां

brūta vo yasya yaḥ kāmaḥ ko varo vaḥ pradīyatāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु सर्वे समानार्था दैत्या ब्रह्माणम् अब्रुवन् । यदि नो भगवान् प्रीतः श्रूयतां नो वरो वरः

te tu sarve samānārthā daityā brahmāṇam abruvan / yadi no bhagavān prītaḥ śrūyatāṃ no varo varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवध्याः स्याम भगवन् दैवतैः समहौरगैः । शापप्रहरणैश् चापि नियतैः परमर्षिभिः

avadhyāḥ syāma bhagavan daivataiḥ samahauragaiḥ / śāpapraharaṇaiś cāpi niyataiḥ paramarṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षगन्धर्वपतिभिः सिद्धचारणमानवैः । मा भूद् वधो नो भगवन् ददासि यदि नो वरम्

yakṣagandharvapatibhiḥ siddhacāraṇamānavaiḥ / mā bhūd vadho no bhagavan dadāsi yadi no varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् उवाच ततो ब्रह्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना । भवद्भिर् यद् इदं प्रोक्तं सर्वम् एतद् भविष्यति

tān uvāca tato brahmā suprītenāntarātmanā / bhavadbhir yad idaṃ proktaṃ sarvam etad bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्गर्भाणां वरं दस्त्त्वा स्वयंभूस् त्रिदिवं गतः । ततो हिरण्यकशिपुः सरोषो वाक्यम् अब्रवीत्

ṣaḍgarbhāṇāṃ varaṃ dasttvā svayaṃbhūs tridivaṃ gataḥ / tato hiraṇyakaśipuḥ saroṣo vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माम् उत्सृज्य वरो यस्माद् वृतो वः पद्मसंभवात् । तस्माद् वस् त्याजितः स्नेहः शत्रुभूतांस् त्यजाम्य् अहम्

mām utsṛjya varo yasmād vṛto vaḥ padmasaṃbhavāt / tasmād vas tyājitaḥ snehaḥ śatrubhūtāṃs tyajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्गर्भा इति यो यं वः शब्दः पित्राभिवर्धितः । स एव वो गर्भगतान् पिता सर्वान् वधिष्यति

ṣaḍgarbhā iti yo yaṃ vaḥ śabdaḥ pitrābhivardhitaḥ / sa eva vo garbhagatān pitā sarvān vadhiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड् एव देवकीगर्भाः षद्गर्भा वै महासुराः । भविष्यन्ति ततः कंसो गर्भस्थान् वो वधिष्यति

ṣaḍ eva devakīgarbhāḥ ṣadgarbhā vai mahāsurāḥ / bhaviṣyanti tataḥ kaṃso garbhasthān vo vadhiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगामाथ ततो विष्णुः पातालं यत्र ते शुराः । षड्गर्भाः संयताः सन्ति जलगर्भगृहेशयाः

jagāmātha tato viṣṇuḥ pātālaṃ yatra te śurāḥ / ṣaḍgarbhāḥ saṃyatāḥ santi jalagarbhagṛheśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददर्श जले सुप्तान् षड्गर्भान् गर्भसंस्थितान् । निद्रया कालरूपिण्या सर्वान् अन्तर्हितान् इव

sa dadarśa jale suptān ṣaḍgarbhān garbhasaṃsthitān / nidrayā kālarūpiṇyā sarvān antarhitān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नरूपेण तेषां वै विष्णुर् देहान् अथाविशत् । प्राणेश्वरांश् च निष्कृष्य निद्रायै प्रददौ तदा

svapnarūpeṇa teṣāṃ vai viṣṇur dehān athāviśat / prāṇeśvarāṃś ca niṣkṛṣya nidrāyai pradadau tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां चोवाच तदा निद्रां विष्णुः सत्यपराक्रमः । गच्छ निद्रे मयोत्सृष्टा देवकीभवनान्तिकम्

tāṃ covāca tadā nidrāṃ viṣṇuḥ satyaparākramaḥ / gaccha nidre mayotsṛṣṭā devakībhavanāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमान् प्राणेश्वरान् गृह्य षड्गर्भान् नाम देहिनः । षड्गर्भान् दानवोत्तमान् । *ह्व् ४७।२७अ*५८५:१ ।* सर्वप्राणेश्वरी चैव । *ह्व् ४७।२७अ*५८५:२ ।* षट्सु गर्भेषु देवक्या योजयस्व यथाक्रमम्

imān prāṇeśvarān gṛhya ṣaḍgarbhān nāma dehinaḥ / ṣaḍgarbhān dānavottamān | *HV 47.27a*585:1 |* sarvaprāṇeśvarī caiva | *HV 47.27a*585:2 |* ṣaṭsu garbheṣu devakyā yojayasva yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातेष्व् एतेषु गर्भेषु नीतेषु च यमक्षयम् । कंसस्य विफले यत्ने देवक्याः सफले श्रमे

jāteṣv eteṣu garbheṣu nīteṣu ca yamakṣayam / kaṃsasya viphale yatne devakyāḥ saphale śrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादं ते करिष्यामि मत्प्रसादसमं भुवि । येन सर्वस्य लोकस्य देवि देवी भवीष्यसि

prasādaṃ te kariṣyāmi matprasādasamaṃ bhuvi / yena sarvasya lokasya devi devī bhavīṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमो देवकीगर्भो यो ऽंशः सौम्यो ममाग्रजः । स संक्रामयितव्यस् ते सप्तमे मासि रोहिणीम्

saptamo devakīgarbho yo 'ṃśaḥ saumyo mamāgrajaḥ / sa saṃkrāmayitavyas te saptame māsi rohiṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकर्षणात् तु गर्भस्य स तु संकर्षणो युवा । भविष्यत्य् अग्रजो भ्राता मम शीतांशुदर्शनः

saṃkarṣaṇāt tu garbhasya sa tu saṃkarṣaṇo yuvā / bhaviṣyaty agrajo bhrātā mama śītāṃśudarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितो देवकीगर्भः सप्तमो ऽयं भयाद् इति । अष्टमे मयि गर्भस्थे कंसो यत्नं करिष्यति

patito devakīgarbhaḥ saptamo 'yaṃ bhayād iti / aṣṭame mayi garbhasthe kaṃso yatnaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या तु सा नन्दगोपस्य दयिता कंसगोपतेः । यशोदा नाम भद्रं ते भार्या गोपकुलोद्वहा

yā tu sā nandagopasya dayitā kaṃsagopateḥ / yaśodā nāma bhadraṃ te bhāryā gopakulodvahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् त्वं नवमो ऽस्माकं कुले गर्भो भविष्यसि । नवम्याम् एव संजातो कृष्णपक्षस्य वै तिथौ

tasyās tvaṃ navamo 'smākaṃ kule garbho bhaviṣyasi / navamyām eva saṃjāto kṛṣṇapakṣasya vai tithau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्व् अभिजितो योगे निशाया यौवने गते । अर्धरात्रे करिष्यामि गर्भमोक्षं यथासुखम्

ahaṃ tv abhijito yoge niśāyā yauvane gate / ardharātre kariṣyāmi garbhamokṣaṃ yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टमस्य तु मासस्य जाताव् आवां ततः समम् । प्राप्स्यावो गरभव्यत्यासं प्राप्ते कंसस्य शसने

aṣṭamasya tu māsasya jātāv āvāṃ tataḥ samam / prāpsyāvo garabhavyatyāsaṃ prāpte kaṃsasya śasane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं यशोदां यास्यामि त्वं देवि भज देवकीम् । आवयोर् गर्भव्यत्यासे कंसो गच्छतु मूढताम्

ahaṃ yaśodāṃ yāsyāmi tvaṃ devi bhaja devakīm / āvayor garbhavyatyāse kaṃso gacchatu mūḍhatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्यमाना गगने स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम्

nirasyamānā gagane sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मच्छवीसदृशी कृष्णा संकर्षणसमानना । बिभ्रती विपुलान् बाहून् मम बाहूपमान् भुवि

macchavīsadṛśī kṛṣṇā saṃkarṣaṇasamānanā / bibhratī vipulān bāhūn mama bāhūpamān bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशिखं शूलम् उद्यम्य खड्गं च कनकत्सरुम् । पात्रीं च पूर्णां मधुनः पङ्कजं च सुनिर्मलम्

triśikhaṃ śūlam udyamya khaḍgaṃ ca kanakatsarum / pātrīṃ ca pūrṇāṃ madhunaḥ paṅkajaṃ ca sunirmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसाना मेचकं क्षौमं पीतेनोत्तरवाससा । शशिरश्मिप्रकाशेन हारेणोरसि राजता

vasānā mecakaṃ kṣaumaṃ pītenottaravāsasā / śaśiraśmiprakāśena hāreṇorasi rājatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यकुण्डलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता । चन्द्रसापत्न्यभूतेन त्वं मुखेन विराजिता

divyakuṇḍalapūrṇābhyāṃ śravaṇābhyāṃ vibhūṣitā / candrasāpatnyabhūtena tvaṃ mukhena virājitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुकुटेन त्रिचक्रेण केशबन्धेन शोभिता । भुजगाभोगनिर्घोषैर् बाहुभिः परिघोपमैः

mukuṭena tricakreṇa keśabandhena śobhitā / bhujagābhoganirghoṣair bāhubhiḥ parighopamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजेन शिखिबर्हाणाम् उच्छ्रितेन समीपतः । अङ्गजेन मयूराणाम् अङ्गदेन च भास्वता

dhvajena śikhibarhāṇām ucchritena samīpataḥ / aṅgajena mayūrāṇām aṅgadena ca bhāsvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्णा भूतगणैर् घोरैर् मन्निदेशानुवर्तिनी । कौमारं व्रतम् आस्थाय अत्रिदिवं त्वं गमिष्यसि

kīrṇā bhūtagaṇair ghorair mannideśānuvartinī / kaumāraṃ vratam āsthāya atridivaṃ tvaṃ gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र त्वां शतदृक् शक्रो मत्प्रदिष्टेन कर्मणा । अभिषेकेण दिव्येन दैवतैः सह योक्ष्यते

tatra tvāṃ śatadṛk śakro matpradiṣṭena karmaṇā / abhiṣekeṇa divyena daivataiḥ saha yokṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव त्वां भगिन्यर्थे ग्रहिष्यति स वासवः । कुशिकस्य तु गोत्रेण कौशिकी त्वं भविष्यसि

tatraiva tvāṃ bhaginyarthe grahiṣyati sa vāsavaḥ / kuśikasya tu gotreṇa kauśikī tvaṃ bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते विन्ध्ये नगश्रेष्ठे स्थानं दास्यति शाश्वतम् । ततः स्थानसहस्रेऐस् त्वं पृथिवीं शोभयिष्यसि

sa te vindhye nagaśreṣṭhe sthānaṃ dāsyati śāśvatam / tataḥ sthānasahasreais tvaṃ pṛthivīṃ śobhayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुम्भनिसुम्भौ अ दानवौ नगचार्तिणौ । तौ च कृत्वा मनसि मां सानुगौ नाशयिष्यसि

tataḥ sumbhanisumbhau a dānavau nagacārtiṇau / tau ca kṛtvā manasi māṃ sānugau nāśayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रैलोक्यचारिणी सा त्वं भुवि सत्योपयाचिता । भविष्यसि महाभागे वरदा कामरूपिणी

trailokyacāriṇī sā tvaṃ bhuvi satyopayācitā / bhaviṣyasi mahābhāge varadā kāmarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतानुयात्रा भूतैस् त्वं नित्यं मांसबलिप्रिया । तिथौ नवम्यां पूजां च प्राप्स्यसे सपशुक्रियाम्

kṛtānuyātrā bhūtais tvaṃ nityaṃ māṃsabalipriyā / tithau navamyāṃ pūjāṃ ca prāpsyase sapaśukriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च त्वां मत्प्रभावज्ञाः प्रणमिष्यन्ति मानवाः । न तेषां दुर्लभं किंचित् पुत्रतो धनतो ऽपि वा

ye ca tvāṃ matprabhāvajñāḥ praṇamiṣyanti mānavāḥ / na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcit putrato dhanato 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तारेष्व् अवसन्नानां म्गनानां च महार्णवे । दस्युभिर् वा निरुद्धानां त्वं गतिः परमा नृणाम्

kāntāreṣv avasannānāṃ mganānāṃ ca mahārṇave / dasyubhir vā niruddhānāṃ tvaṃ gatiḥ paramā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्या रात्रिः प्रभा निद्रा कालरात्रिस् तथैव च

saṃdhyā rātriḥ prabhā nidrā kālarātris tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृणां बन्धं वधं घोरं पुत्रनाशं धनक्षयम् । व्याधिमृत्युभयं चैव पूजिता शमयिष्यसि

nṛṇāṃ bandhaṃ vadhaṃ ghoraṃ putranāśaṃ dhanakṣayam / vyādhimṛtyubhayaṃ caiva pūjitā śamayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववृद्ध्यर्थम् अहं चैव करिष्ये कंसघातनम्

svavṛddhyartham ahaṃ caiva kariṣye kaṃsaghātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तु तां समादिश्य गतो ऽन्तर्धानम् ईश्वरः । सा चापि तं नमस्कृत्य तथास्त्व् इति विनिर्गता

evaṃ tu tāṃ samādiśya gato 'ntardhānam īśvaraḥ / sā cāpi taṃ namaskṛtya tathāstv iti vinirgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.