Harivaṃśa (critical edition) 52

वैशंपायन उवाच एवं तौ बाल्यम् उत्तीर्णौ कृष्णसंकर्षल्णावुभौ । तस्मिन्न् एव व्रजस्थाने सप्तवर्षौ बभूवतुः

vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ tau bālyam uttīrṇau kṛṣṇasaṃkarṣalṇāvubhau / tasminn eva vrajasthāne saptavarṣau babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलपीताम्बरधरौ पीतश्वेतानुलेपनौ । बभूवतुर् वत्सपालौ काकपक्षधराव् उभौ

nīlapītāmbaradharau pītaśvetānulepanau / babhūvatur vatsapālau kākapakṣadharāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुशुभाते वनगतौ त्रिशीर्षाव् इव पन्नगौ

śuśubhāte vanagatau triśīrṣāv iva pannagau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूराङ्गदबाहू तौ बल्लवापीडधारिणौ । वनमालाकृतोरस्कौ द्रुमपोताव् इवोद्गतौ

mayūrāṅgadabāhū tau ballavāpīḍadhāriṇau / vanamālākṛtoraskau drumapotāv ivodgatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरविन्दकृतापीडौ रज्जुयज्ञोपवीतिनौ । सशिक्यतुम्बकरकौ गोपवेणौप्रवादकौ

aravindakṛtāpīḍau rajjuyajñopavītinau / saśikyatumbakarakau gopaveṇaupravādakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन् निद्रान्तरैषिणौ

parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacin nidrāntaraiṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चञ्चूर्यन्तौ रमन्तौ स्म किशोराव् इव चञ्चलौ

cañcūryantau ramantau sma kiśorāv iva cañcalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दामोदरः श्रीमान् संकर्षणम् उवाच ह । आर्य नास्मिन् वने शक्यं गोपालैः सह क्रीडितुम्

atha dāmodaraḥ śrīmān saṃkarṣaṇam uvāca ha / ārya nāsmin vane śakyaṃ gopālaiḥ saha krīḍitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवगीतम् इदं सर्वम् आवाभ्यां भुक्तभोजनम् । प्रक्षीणतृणकाष्ठं च गोपैर् मथितपादपम्

avagītam idaṃ sarvam āvābhyāṃ bhuktabhojanam / prakṣīṇatṛṇakāṣṭhaṃ ca gopair mathitapādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गहनानीह यान्य् आसन् काननानि वनानि च । तान्य् आकाशनिकाशानि दृश्यन्ते ऽद्य यथासुखम्

gahanānīha yāny āsan kānanāni vanāni ca / tāny ākāśanikāśāni dṛśyante 'dya yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोवातेष्व् अपि ये वृक्षाः परिवृत्तार्गलेषु च । सर्वे गोष्ठाग्निषु गताः क्षयम् अक्षयवर्चसः

govāteṣv api ye vṛkṣāḥ parivṛttārgaleṣu ca / sarve goṣṭhāgniṣu gatāḥ kṣayam akṣayavarcasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिकृष्टानि यान्य् आसन् काष्ठानि च तृणानि च । तानि दूरावकृष्टानि मार्गितव्यानि भूमिषु

saṃnikṛṣṭāni yāny āsan kāṣṭhāni ca tṛṇāni ca / tāni dūrāvakṛṣṭāni mārgitavyāni bhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरण्यम् इदम् अल्पोदम् अल्पकक्षं निराश्रयम् । अन्वेषितव्यविश्रामं दारुणं विरलद्रुमम् । अकर्मण्येषु वृक्षेषु स्थितविप्रस्थितद्विजम्

araṇyam idam alpodam alpakakṣaṃ nirāśrayam / anveṣitavyaviśrāmaṃ dāruṇaṃ viraladrumam / akarmaṇyeṣu vṛkṣeṣu sthitaviprasthitadvijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरानन्दं निरास्वादं निष्प्रयोजनम् आरुतम् । निर्विहंगम् इदं शून्यं निर्व्यञ्जनम् इवाशनम्

nirānandaṃ nirāsvādaṃ niṣprayojanam ārutam / nirvihaṃgam idaṃ śūnyaṃ nirvyañjanam ivāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रीयमाणैः कष्ठैश् च शाकैश् च वनसंभवैः । उत्सन्नसंचयतृणो घोषो ऽयं नगरायते

vikrīyamāṇaiḥ kaṣṭhaiś ca śākaiś ca vanasaṃbhavaiḥ / utsannasaṃcayatṛṇo ghoṣo 'yaṃ nagarāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अन्यद् वनं यामः प्रत्यग्रवयसेन्धनम्

tasmād anyad vanaṃ yāmaḥ pratyagravayasendhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्छन्त्य् अनुपभुक्तानि भोक्तुं गावस् तृणानि च । तस्माद् वनं नवतृणं गच्छन्तु धनिनो व्रजाः

icchanty anupabhuktāni bhoktuṃ gāvas tṛṇāni ca / tasmād vanaṃ navatṛṇaṃ gacchantu dhanino vrajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न द्वारबन्धावरणा न गृहक्षेत्रिणस् तथा । प्रशस्ता वै व्रजा लोके यथा वै चक्रचारिणः

na dvārabandhāvaraṇā na gṛhakṣetriṇas tathā / praśastā vai vrajā loke yathā vai cakracāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकृन्मूत्रेषु तेष्व् एव जातं क्षाररसायनम् । न तृणं भुञ्जते गावो नापि तत्पयसो हितम्

śakṛnmūtreṣu teṣv eva jātaṃ kṣārarasāyanam / na tṛṇaṃ bhuñjate gāvo nāpi tatpayaso hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थलीप्रायासु रम्यासु नवासु वनराजिषु । चरामः सहिता गोभिः क्षिप्रं संवाह्यतां व्रजः

sthalīprāyāsu ramyāsu navāsu vanarājiṣu / carāmaḥ sahitā gobhiḥ kṣipraṃ saṃvāhyatāṃ vrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयते हि वनं रम्यं पर्याप्ततृणसंस्तरम् । नाम्ना वृन्दावनं नाम स्वादुवृक्षफलोदकम्

śrūyate hi vanaṃ ramyaṃ paryāptatṛṇasaṃstaram / nāmnā vṛndāvanaṃ nāma svāduvṛkṣaphalodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अझिल्लिकण्टकवनं सर्वैर् वनगुणैर् युतम् । कदम्बपादपप्रायं यमुनातीरसंश्रितम्

ajhillikaṇṭakavanaṃ sarvair vanaguṇair yutam / kadambapādapaprāyaṃ yamunātīrasaṃśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धशीतानिलवनं सर्वर्तुनिलयं शुभम् । गोपीनां सुखसंचारं चारुचित्रवनान्तरम्

snigdhaśītānilavanaṃ sarvartunilayaṃ śubham / gopīnāṃ sukhasaṃcāraṃ cārucitravanāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य गोवर्धनो नाम नातिदूरे गिरिर् महान् । भ्राजते दीर्घशिखरो नन्दनस्येव मन्दरः

tasya govardhano nāma nātidūre girir mahān / bhrājate dīrghaśikharo nandanasyeva mandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये चास्य महाशाखो न्यग्रोधो योजनोच्छ्रितः । भाण्डीरो नाम शुशुभे नीलमेघ इवाम्बरे

madhye cāsya mahāśākho nyagrodho yojanocchritaḥ / bhāṇḍīro nāma śuśubhe nīlamegha ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्येन चास्य कालिन्दी सीमन्तमिव कुर्वती । प्रयाता नन्दनस्येव नलिनी सरितां वरा

madhyena cāsya kālindī sīmantamiva kurvatī / prayātā nandanasyeva nalinī saritāṃ varā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गोवर्धनं चैव भाण्डीरं च वनस्पतिम् । कालिन्दीं च नदीं रम्यां द्रक्ष्यावश् चरतः सुखम्

tatra govardhanaṃ caiva bhāṇḍīraṃ ca vanaspatim / kālindīṃ ca nadīṃ ramyāṃ drakṣyāvaś carataḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रायं वसतां घोषस् त्यज्यतां निर्गुणं वनम् । संवाहयाम भद्रं ते किंचिद् उत्पाद्य कारणम्

tatrāyaṃ vasatāṃ ghoṣas tyajyatāṃ nirguṇaṃ vanam / saṃvāhayāma bhadraṃ te kiṃcid utpādya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कथयतस् तस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रादुर्बभूवुः शतशो रक्तमांसवसाशनाः

evaṃ kathayatas tasya vāsudevasya dhīmataḥ / prādurbabhūvuḥ śataśo raktamāṃsavasāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोराश् चिन्तयतस् तस्य स्वतनूरुहजास् तदा । विनिष्पेतुर् भयकराः सर्वतः शतशो वृकाः

ghorāś cintayatas tasya svatanūruhajās tadā / viniṣpetur bhayakarāḥ sarvataḥ śataśo vṛkāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृकान् निष्पतितान् दृष्ट्वा गोषु वत्सेष्व् अथो नृषु । गोपीषु च यथाकामं व्रजे त्रासो ऽभवन् महान्

vṛkān niṣpatitān dṛṣṭvā goṣu vatseṣv atho nṛṣu / gopīṣu ca yathākāmaṃ vraje trāso 'bhavan mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वृकाः पन्चबद्धाश् च दशबद्धास् तथापरे । त्रिंशद्विंशतिबद्धाश् च शतबद्धास् तथापरे

te vṛkāḥ pancabaddhāś ca daśabaddhās tathāpare / triṃśadviṃśatibaddhāś ca śatabaddhās tathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चेरुस् तस्य गात्राद् धि श्रीवत्सकृतलक्षणाः । कृष्णस्य कृष्णवदना गोपानां भयवर्धनाः

niścerus tasya gātrād dhi śrīvatsakṛtalakṣaṇāḥ / kṛṣṇasya kṛṣṇavadanā gopānāṃ bhayavardhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षयद्भिश् च तैर् वत्सांस् त्रासयद्भिश् च गोव्रजान् । निशि बालान् हरद्भिश् च वृकैर् उत्साद्यते व्रजः

bhakṣayadbhiś ca tair vatsāṃs trāsayadbhiś ca govrajān / niśi bālān haradbhiś ca vṛkair utsādyate vrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वनं शक्यते गन्तुं न गाश् च परिरक्षितुम् । न वनात् किंचिद् आहर्तुं न च वा तरितुं नदीम्

na vanaṃ śakyate gantuṃ na gāś ca parirakṣitum / na vanāt kiṃcid āhartuṃ na ca vā tarituṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वृकैर् उदीर्णैस् तु व्याघ्रतिल्यपराक्रमैः । व्रजो निष्पन्दचेष्टः स एकस्थानचरः कृतः

evaṃ vṛkair udīrṇais tu vyāghratilyaparākramaiḥ / vrajo niṣpandaceṣṭaḥ sa ekasthānacaraḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.